આત્માનં પિતરં પુત્રં પૌત્રં પિતામહમ્ । જાયાં જનિત્રીં માતરં યે પ્રિયાસ્તાન્ ઉપ હ્વયે
હું જે પ્રિય છે એ બધાને બોલાવું છું: પોતે, પિતા, પુત્ર, પૌત્ર, પ્રપિતા, પત્ની, માતા અને જન્મદાત્રી.
{૧૩} યો વૈ નૈદાઘં નામર્તું વેદ । એષ વૈ નૈદાઘો નામર્તુર્યદજઃ પઞ્ચૌદનઃ । નિરેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયં દહતિ ભવત્યાત્મના । યોઽજં પઞ્ચૌદનં દક્ષિણાજ્યોતિષં દદાતિ
જેને ઉનાળો કે શિયાળો ખબર નથી, એ બકરો અને પાંચ ભાત જ ઉનાળો-શિયાળો છે; એ દુશ્મનના ધનને દહન કરે છે અને પોતાનું બને છે; જે બકરો અને પાંચ ભાતવાળી પ્રકાશરૂપ દક્ષિણાં આપે છે.
યો વૈ કુર્વન્તં નામર્તું વેદ । કુર્વતીંકુર્વતીમેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયમા દત્તે । એષ વૈ કુર્વન્ નામર્તુર્યદજઃ પઞ્ચૌદનઃ । નિરેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયં દહતિ ભવત્યાત્મના । યોઽજં પઞ્ચૌદનં દક્ષિણાજ્યોતિષં દદાતિ
જે વ્યક્તિ એ જાણે છે કે જે કર્મ કરે છે તે અહિત ન થાય, એ સ્ત્રીને, માત્ર એ સ્ત્રીને જ, પોતાના દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન મળે છે. ખરેખર, જે અહિત ન થાય તેવો કર્મ કરે છે, તે છે – પાંચ ભાતવાળું બકરો. પોતે જ એ દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન બળી જાય છે. જે વ્યક્તિ દક્ષિણ દીપ તરીકે પાંચ ભાતવાળો બકરો અર્પે છે.
યો વૈ સંયન્તં નામર્તું વેદ । સંયતીંસંયતીમેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયમા દત્તે । એષ વૈ સંયન્ નામર્તુર્યદજઃ પઞ્ચૌદનઃ । નિરેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયં દહતિ ભવત્યાત્મના । યોઽજં પઞ્ચૌદનં દક્ષિણાજ્યોતિષં દદાતિ
જે વ્યક્તિ એ જાણે છે કે જે સંયમ રાખે છે તે અહિત ન થાય, એ સ્ત્રીને, માત્ર એ સ્ત્રીને જ, પોતાના દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન મળે છે. ખરેખર, જે અહિત ન થાય તેવો સંયમ રાખે છે, તે છે – પાંચ ભાતવાળું બકરો. પોતે જ એ દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન બળી જાય છે. જે વ્યક્તિ દક્ષિણ દીપ તરીકે પાંચ ભાતવાળો બકરો અર્પે છે.
યો વૈ પિન્વન્તં નામર્તું વેદ । પિન્વતીંપિન્વતીમેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયમા દત્તે । એષ વૈ પિન્વન્ નામર્તુર્યદજઃ પઞ્ચૌદનઃ । નિરેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયં દહતિ ભવત્યાત્મના । યોઽજં પઞ્ચૌદનં દક્ષિણાજ્યોતિષં દદાતિ
જે વ્યક્તિ એ જાણે છે કે જે પોષણ કરે છે તે અહિત ન થાય, એ સ્ત્રીને, માત્ર એ સ્ત્રીને જ, પોતાના દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન મળે છે. ખરેખર, જે અહિત ન થાય તેવો પોષણ કરે છે, તે છે – પાંચ ભાતવાળું બકરો. પોતે જ એ દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન બળી જાય છે. જે વ્યક્તિ દક્ષિણ દીપ તરીકે પાંચ ભાતવાળો બકરો અર્પે છે.
યો વા ઉદ્યન્તં નામર્તું વેદ । ઉદ્યતીમુદ્યતીમેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયમા દત્તે । એષ વા ઉદ્યન્નામર્તુર્યદજઃ પઞ્ચૌદનઃ । નિરેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયં દહતિ ભવત્યાત્મના । યોઽજં પઞ્ચૌદનં દક્ષિણાજ્યોતિષં દદાતિ
જે વ્યક્તિ એ જાણે છે કે જે ઉગે છે તે અહિત ન થાય, એ સ્ત્રીને, માત્ર એ સ્ત્રીને જ, પોતાના દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન મળે છે. ખરેખર, જે અહિત ન થાય તેવો ઉગે છે, તે છે – પાંચ ભાતવાળું બકરો. પોતે જ એ દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન બળી જાય છે. જે વ્યક્તિ દક્ષિણ દીપ તરીકે પાંચ ભાતવાળો બકરો અર્પે છે.
યો વા અભિભુવં નામર્તું વેદ । અભિભવન્તીમભિભવન્તીમેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયમા દત્તે । એષ વા અભિભૂર્નામર્તુર્યદજઃ પઞ્ચૌદનઃ । નિરેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયં દહતિ ભવત્યાત્મના । યોઽજં પઞ્ચૌદનં દક્ષિણાજ્યોતિષં દદાતિ
જે વ્યક્તિ એ જાણે છે કે જે જીતે છે તે અહિત ન થાય, એ સ્ત્રીને, માત્ર એ સ્ત્રીને જ, પોતાના દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન મળે છે. ખરેખર, જે અહિત ન થાય તેવો જીતે છે, તે છે – પાંચ ભાતવાળું બકરો. પોતે જ એ દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન બળી જાય છે. જે વ્યક્તિ દક્ષિણ દીપ તરીકે પાંચ ભાતવાળો બકરો અર્પે છે.
અજં ચ પચત પઞ્ચ ચૌદનાન્ । સર્વા દિશઃ સંમનસઃ સધ્રીચીઃ સાન્તર્દેશાઃ પ્રતિ ગૃહ્ણન્તુ ત એતમ્
બકરો અને પાંચ ભાતના વાનગીઓ પકાવો; બધા દિશાઓ, એક મનથી, એકતા સાથે અને મધ્ય દિશાઓ પણ, આ બધું તમારી તરફથી સ્વીકારી લે.
તાસ્તે રક્ષન્તુ તવ તુભ્યમેતં તાભ્ય આજ્યં હવિરિદં જુહોમિ
આ બધું તારી માટે એ દિશાઓ રક્ષા કરે; એ દિશાઓને હું ઘી અને આ હવન અર્પણ કરું છું.
યો વિદ્યાદ્બ્રહ્મ પ્રત્યક્ષં પરૂંષિ યસ્ય સંભારા ઋચો યસ્યાનૂક્યમ્
જે બ્રહ્મને સ્પષ્ટ જાણે છે, જેના અંગો ઋચાઓ છે, અને જેના પઠનનો અર્થ જાપ છે.
સામાનિ યસ્ય લોમાનિ યજુર્હૃદયમુચ્યતે પરિસ્તરણમિદ્ધવિઃ
જેનાં વાળ સામગાન છે, જેના હૃદયને યજુર કહેવાય છે, અને જેના આવરણમાં સમિધ છે.
યદ્વા અતિથિપતિરતિથીન્ પ્રતિપશ્યતિ દેવયજનં પ્રેક્ષતે
અથવા જ્યારે અતિથિનો સ્વામી અતિથિઓને જુએ છે, ત્યારે તે દેવસ્થાનને નિહાળે છે.
યદભિવદતિ દીક્ષામુપૈતિ યદુદકં યાચત્યપઃ પ્ર ણયતિ
જ્યારે તે બોલે છે, દીક્ષા ગ્રહણ કરે છે, પાણી માગે છે, અથવા પાણી આગળ લઈ જાય છે.
યા એવ યજ્ઞ આપઃ પ્રણીયન્તે તા એવ તાઃ
યજ્ઞ માટે જે પાણી લાવવામાં આવે છે, એ જ સાચું પાણી છે.
યત્તર્પણમાહરન્તિ ય એવાગ્નીષોમીયઃ પશુર્બધ્યતે સ એવ સઃ
જે તર્પણ લાવવામાં આવે છે, અને જે અગ્નિષોમિય પશુ બલિ થાય છે, એ જ છે.
યદાવસથાન્ કલ્પયન્તિ સદોહવિર્ધાનાન્યેવ તત્કલ્પયન્તિ
જ્યારે તેઓ વસવાટ માટે સ્થાન તૈયાર કરે છે, ત્યારે તેઓ હકીકતમાં બેઠકો અને હવનપાત્રો તૈયાર કરે છે.
યદુપસ્તૃણન્તિ બર્હિરેવ તત્
જે તેઓ કુશ પાથરે છે, એ જ ખરેખર છે.
યદુપરિશયનમાહરન્તિ સ્વર્ગમેવ તેન લોકમવ રુન્દ્ધે
જે તેઓ ઉપરનું આવરણ લાવે છે, એથી જ તે સ્વર્ગલોક પ્રાપ્ત કરે છે.
યત્કશિપૂપબર્હણમાહરન્તિ પરિધય એવ તે
જે તેઓ આસન માટે લાવે છે, એ જ પરિધિ કાંડા છે.
યદાઞ્જનાભ્યઞ્જનમાહરન્ત્યાજ્યમેવ તત્
જે તેઓ અંગમાં લગાડે છે, એ જ ઘી છે.
યત્પુરા પરિવેષાત્સ્વાદમાહરન્તિ પુરોડાશાવેવ તૌ
જે ભોજન પહેલા સ્વાદ માટે લાવવામાં આવે છે, એ ખરેખર પુરોડાશના અર્પણ છે.
યદશનકૃતં હ્વયન્તિ હવિષ્કૃતમેવ તદ્ધ્વયન્તિ
જ્યારે ખાવા માટે તૈયાર કરેલું બોલાવવામાં આવે છે, ત્યારે એ હવિ તરીકે તૈયાર કરેલું જ બોલાવવામાં આવે છે.
યે વ્રીહયો યવા નિરુપ્યન્તેઽંશવ એવ તે
જે ચોખા અને જ્વાર માપવામાં આવે છે, એ જ ખરેખર ભાગ છે.
યાન્યુલૂખલમુસલાનિ ગ્રાવાણ એવ તે
ઉલૂખલ અને મુસળ, એ જ ખરેખર પથ્થર છે જે દબાવવા માટે વપરાય છે.
શૂર્પં પવિત્રં તુષા ઋજીષાભિષવણીરાપઃ
શૂર્પ શુદ્ધિ માટે છે, તૂષો એ અંગાર છે, અને છાણણીઓ એ જળ છે.
સ્રુગ્દર્વિર્નેક્ષણમાયવનં દ્રોણકલશાઃ કુમ્ભ્યો વાયવ્યાનિ પાત્રાણીયમેવ કૃષ્ણાજિનમ્
લોટ, ચમચી, જોવાના વાસણ, ગાળણી, ડોલ, કળશ અને વાયુથી સંબંધિત વાસણો — એ બધું જ કૃષ્ણમૃગચર્મ છે.
{૧૫} યજમાનબ્રાહ્મણં વા એતદતિથિપતિઃ કુરુતે યદાહાર્યાણિ પ્રેક્ષત ઇદં ભૂયા૩ ઇદા૩ ઇતિ
જ્યારે કોઈ ભોજન લાવવાનું છે એ જોઈને 'આ વધારે થાય, આ વધારે થાય' એમ ઈચ્છે છે, ત્યારે યજમાન બ્રાહ્મણને કે યજમાનને આતિથ્ય આપે છે.
યદાહ ભૂય ઉદ્ધરેતિ પ્રાણમેવ તેન વર્ષીયાંસં કુરુતે
જ્યારે કહે છે 'વધારે લાવો', ત્યારે એથી પ્રાણ વધુ મજબૂત થાય છે.
ઉપ હરતિ હવીંષ્યા સાદયતિ
તે અર્પણને નજીક લાવે છે અને તેને મનગમતું બનાવે છે.
તેષામાસન્નાનામતિથિરાત્મન્ જુહોતિ
જે લોકો હાજર છે, એમાંથી મહેમાન પોતાનાં માટે અર્પણ કરે છે.