સામાનિ યસ્ય લોમાનિ યજુર્હૃદયમુચ્યતે પરિસ્તરણમિદ્ધવિઃ
જેનાં વાળ સામગાન છે, જેના હૃદયને યજુર કહેવાય છે, અને જેના આવરણમાં સમિધ છે.
યદ્વા અતિથિપતિરતિથીન્ પ્રતિપશ્યતિ દેવયજનં પ્રેક્ષતે
અથવા જ્યારે અતિથિનો સ્વામી અતિથિઓને જુએ છે, ત્યારે તે દેવસ્થાનને નિહાળે છે.
યદભિવદતિ દીક્ષામુપૈતિ યદુદકં યાચત્યપઃ પ્ર ણયતિ
જ્યારે તે બોલે છે, દીક્ષા ગ્રહણ કરે છે, પાણી માગે છે, અથવા પાણી આગળ લઈ જાય છે.
યા એવ યજ્ઞ આપઃ પ્રણીયન્તે તા એવ તાઃ
યજ્ઞ માટે જે પાણી લાવવામાં આવે છે, એ જ સાચું પાણી છે.
યત્તર્પણમાહરન્તિ ય એવાગ્નીષોમીયઃ પશુર્બધ્યતે સ એવ સઃ
જે તર્પણ લાવવામાં આવે છે, અને જે અગ્નિષોમિય પશુ બલિ થાય છે, એ જ છે.
યદાવસથાન્ કલ્પયન્તિ સદોહવિર્ધાનાન્યેવ તત્કલ્પયન્તિ
જ્યારે તેઓ વસવાટ માટે સ્થાન તૈયાર કરે છે, ત્યારે તેઓ હકીકતમાં બેઠકો અને હવનપાત્રો તૈયાર કરે છે.
યદુપસ્તૃણન્તિ બર્હિરેવ તત્
જે તેઓ કુશ પાથરે છે, એ જ ખરેખર છે.
યદુપરિશયનમાહરન્તિ સ્વર્ગમેવ તેન લોકમવ રુન્દ્ધે
જે તેઓ ઉપરનું આવરણ લાવે છે, એથી જ તે સ્વર્ગલોક પ્રાપ્ત કરે છે.
યત્કશિપૂપબર્હણમાહરન્તિ પરિધય એવ તે
જે તેઓ આસન માટે લાવે છે, એ જ પરિધિ કાંડા છે.
યદાઞ્જનાભ્યઞ્જનમાહરન્ત્યાજ્યમેવ તત્
જે તેઓ અંગમાં લગાડે છે, એ જ ઘી છે.
યત્પુરા પરિવેષાત્સ્વાદમાહરન્તિ પુરોડાશાવેવ તૌ
જે ભોજન પહેલા સ્વાદ માટે લાવવામાં આવે છે, એ ખરેખર પુરોડાશના અર્પણ છે.
યદશનકૃતં હ્વયન્તિ હવિષ્કૃતમેવ તદ્ધ્વયન્તિ
જ્યારે ખાવા માટે તૈયાર કરેલું બોલાવવામાં આવે છે, ત્યારે એ હવિ તરીકે તૈયાર કરેલું જ બોલાવવામાં આવે છે.
યે વ્રીહયો યવા નિરુપ્યન્તેઽંશવ એવ તે
જે ચોખા અને જ્વાર માપવામાં આવે છે, એ જ ખરેખર ભાગ છે.
યાન્યુલૂખલમુસલાનિ ગ્રાવાણ એવ તે
ઉલૂખલ અને મુસળ, એ જ ખરેખર પથ્થર છે જે દબાવવા માટે વપરાય છે.
શૂર્પં પવિત્રં તુષા ઋજીષાભિષવણીરાપઃ
શૂર્પ શુદ્ધિ માટે છે, તૂષો એ અંગાર છે, અને છાણણીઓ એ જળ છે.
સ્રુગ્દર્વિર્નેક્ષણમાયવનં દ્રોણકલશાઃ કુમ્ભ્યો વાયવ્યાનિ પાત્રાણીયમેવ કૃષ્ણાજિનમ્
લોટ, ચમચી, જોવાના વાસણ, ગાળણી, ડોલ, કળશ અને વાયુથી સંબંધિત વાસણો — એ બધું જ કૃષ્ણમૃગચર્મ છે.
{૧૫} યજમાનબ્રાહ્મણં વા એતદતિથિપતિઃ કુરુતે યદાહાર્યાણિ પ્રેક્ષત ઇદં ભૂયા૩ ઇદા૩ ઇતિ
જ્યારે કોઈ ભોજન લાવવાનું છે એ જોઈને 'આ વધારે થાય, આ વધારે થાય' એમ ઈચ્છે છે, ત્યારે યજમાન બ્રાહ્મણને કે યજમાનને આતિથ્ય આપે છે.
યદાહ ભૂય ઉદ્ધરેતિ પ્રાણમેવ તેન વર્ષીયાંસં કુરુતે
જ્યારે કહે છે 'વધારે લાવો', ત્યારે એથી પ્રાણ વધુ મજબૂત થાય છે.
ઉપ હરતિ હવીંષ્યા સાદયતિ
તે અર્પણને નજીક લાવે છે અને તેને મનગમતું બનાવે છે.
તેષામાસન્નાનામતિથિરાત્મન્ જુહોતિ
જે લોકો હાજર છે, એમાંથી મહેમાન પોતાનાં માટે અર્પણ કરે છે.
સ્રુચા હસ્તેન પ્રાણે યૂપે સ્રુક્કારેણ વષટ્કારેણ
લોટ હાથમાં લઈને, પ્રાણથી, યૂપ પર યજ્ઞ સાધનથી અને 'વષટ્' ઉચ્ચારીને અર્પણ કરે છે.
એતે વૈ પ્રિયાશ્ચાપ્રિયાશ્ચ ર્ત્વિજઃ સ્વર્ગં લોકં ગમયન્તિ યદતિથયઃ
આ રુત્વિજ્, જે પ્રિય છે કે અપ્રિય, મહેમાનોને સ્વર્ગલોક તરફ લઈ જાય છે.
સ ય એવં વિદ્વાન્ ન દ્વિષન્ન્ અશ્નીયાન્ ન દ્વિષતોઽન્નમશ્નીયાન્ ન મીમાંસિતસ્ય ન મીમાંસમાનસ્ય
જે આ રીતે જાણે છે, એએ દ્વેષથી ભોજન ન ખાવું, દ્વેષ કરનારા નું ભોજન ન ખાવું, અજમાયેલા કે અજમાવનારા નું ભોજન ન ખાવું.
સર્વો વા એષ જગ્ધપાપ્મા યસ્યાન્નમશ્નન્તિ
જેના ભોજનને લોકો ખાય છે, એના પર જ આખું ખાધાનું પાપ આવે છે.
સર્વો વા એસોઽજગ્ધપાપ્મા યસ્યાન્નં નાશ્નન્તિ
જેના ભોજનને લોકો ખાતા નથી, એના પર ખાધાનું કોઈ પાપ નથી.
સર્વદા વા એષ યુક્તગ્રાવાર્દ્રપવિત્રો વિતતાધ્વર આહૃતયજ્ઞક્રતુર્ય ઉપહરતિ
જે હંમેશા દબાવવાનો પથ્થર તૈયાર રાખે છે, ભીનું શુદ્ધિ સાધન અને વિસ્તૃત યજ્ઞ રાખે છે, એ યજ્ઞ માટે લાવનાર માટે અર્પણ લાવે છે.
પ્રાજાપત્યો વા એતસ્ય યજ્ઞો વિતતો ય ઉપહરતિ
જે અર્પણ લાવે છે, એનો યજ્ઞ પ્રજાપતિથી વિસ્તરે છે.
પ્રજાપતેર્વા એષ વિક્રમાન્ અનુવિક્રમતે ય ઉપહરતિ
જે અર્પણ લાવે છે, એ પ્રજાપતિના પગલાં અનુસરે છે.
યોઽતિથીનાં સ આહવનીયો યો વેશ્મનિ સ ગાર્હપત્યો યસ્મિન્ પચન્તિ સ દક્ષિણાગ્નિઃ
જે અગ્નિ અતિથિ માટે હોય છે, તે આહવનીય અગ્નિ છે; જે ઘરમાટે હોય છે, તે ગૃહપત્ય અગ્નિ છે; અને જેમાં રસોઈ થાય છે, તે દક્ષિણાગ્નિ છે.
{૧૬} ઇષ્ટં ચ વા એષ પૂર્તં ચ ગૃહાણામશ્નાતિ યઃ પૂર્વોઽતિથેરશ્નાતિ
જે વ્યક્તિ અતિથિ ખાય એ પહેલાં જ પોતે ખાઈ લે છે, તે યજ્ઞ અને પુણ્ય કાર્ય બંનેનું ફળ પોતે લઈ જાય છે.