एक पवित्र यज्ञकथा आहे, जिच्यात वृषभ आणि मेंढा यांच्या रूपात देवत्वाचा आणि समृद्धीचा गुणगौरव केला जातो. या कथेत वृषभाला वत्सांचा पिता, गाईंचा अधिपती, आणि मोठ्या गर्जन करणाऱ्यांचा देखील पिता समजले जाते. झिल्लीमध्ये गुंडाळलेला हा वत्स पोषक दूध देतो—हेच दूध म्हणजे लोणी, आणि तेच सर्व संपत्तीचे बीज आहे. हा वृषभ देवतांसाठी यज्ञातील भाग जवळ आणतो, जल, वनस्पती आणि लोण्याचा सार त्यात आहे. शक्राने सोमाचे अन्न निवडले आणि तो महान पर्वत त्याच्या देहात सामावला. तु सोमाने भरलेली पात्र उचलतोस, आणि त्वष्टा हा रूपांचा व पशूंचा निर्माता आहे. जे येथे फलदायी आहेत, ते तुझ्यासाठी शुभ होवोत—इथे असलेले आणि तिथे असलेले आम्हाला प्राप्त होवोत. तो शुद्ध तुप वाहतो, त्याचे बीज तुप आहे, त्याची समृद्धी हजारपटीने आहे—त्याला यज्ञ म्हणतात. मेदाने आच्छादलेल्या वृषभाचे रूपच इंद्राचे स्वरूप आहे—देवता प्रसन्न होवून तो आम्हाला दान म्हणून मिळो. त्याची शक्ती इंद्राची आहे, हात वरुणाचे आहेत, खांदे अश्विनांचे आहेत, आणि कुबड मरुतांचे आहे. ज्ञानी, कवी, विचारवंत सांगतात की ही बृहस्पतीची एकत्रित मूर्ती आहे. तु दैवी सत्त्वांच्या दुधाळ साराने स्वतःला विस्तारतोस; तुला इंद्र म्हणतात, तुला सरस्वती म्हणतात; जो ब्राह्मणाला वृषभ दान करतो, तो एकाच वेळी हजार दान देतो. बृहस्पती आणि सविता यांनी तुला पंख दिले; त्वष्ट्याचा प्राण तुझ्याभोवती आहे; मी मनाने तुला मध्यप्रदेशी अर्पित करतो—आकाश आणि पृथ्वी या कुशावर स्थिर राहोत. जो देवांमध्ये आणि गाईंमध्ये इंद्राप्रमाणे गर्जना करतो—ब्राह्मणाने त्या वृषभाच्या अवयवांचे स्तवन करावे. बाजू अनुमतीच्या असोत, मांड्या भगाच्या असोत; मित्राने म्हटले, “या दोन, अस्थिवंत, फक्त माझ्याच आहेत.” नितंब आदित्यांचे असोत, कंबर बृहस्पतीची असो; शेपूट वायूचे असो—त्याने वनस्पती हलवाव्यात. आतडी सिनीवालीची आहेत, त्वचा सूर्येची आहे असे म्हटले जाते; ज्यांनी वृषभ उभारला त्यांनी सांगितले, “त्याला एक पाऊल असू द्या.” कंबर जामिशंसा यांची, मूत्राशय सोमासाठी राखले आहे; जेव्हा सर्व देव एकत्र आले, त्यांनी वृषभाची पूर्ण निर्मिती केली. खुर सरमेचे दिले, नखे कासवांना, केस कीटकांना आणि भूमिगत प्राण्यांना दिले. तो शिंगांनी रक्षण करतो, शेपटीने दूर करतो, डोळ्यांनी प्रहार करतो; कानांनी शुभ ऐकतो—तो गाईंचा आणि अजोडांचा स्वामी आहे. जो शंभर यज्ञ करतो, त्याला अग्नि हानी करत नाही; ब्राह्मणाला वृषभ दान करणाऱ्यावर सर्व देव प्रसन्न होतात. वृषभ ब्राह्मणांना दिल्यावर, दाता आपले मन अधिक श्रेष्ठ करतो; त्याच्या गोठ्यात तो गाईंच्या समृद्धीचे दर्शन घेतो. गाई, वत्स, आणि शारीरिक बळ सदैव असो. वृषभदात्यासाठी सर्व देव सहमती देत राहोत. हे इंद्रा, हे वत्स बुद्धी herd ला देईल. ही गाय नेहमी दूध देणारी, वत्सासह, इच्छेप्रमाणे दुधाळ, बुद्धिमान आणि स्वर्गालाही मागे टाकणारी असो. पिंगट रूपाचा, आकाशातील वाऱ्यांना धारण करणारा, इंद्रशक्तीने युक्त, सर्व रूपांचा हा वृषभ आमच्याकडे आला आहे. तो आम्हाला दीर्घायुष्य, संतती, आणि विपुल संपत्ती देवो. आमच्याजवळ ये, यज्ञाच्या वेदीवर ये, आम्हाला समीप ये. वृषभाच्या बीजाजवळ, तुझ्या इंद्रशक्तीजवळ ये. या वत्साला आम्ही तुला समर्पित करतो; त्याच्यासोबत खेळ, फिर, आणि त्याच्या इच्छेनुसार वाग. भाग्यशाली जन्माने आम्हाला सोडू नकोस; संपत्ती आणि समृद्धीसह आमच्यासोबत राहा. यानंतर, मेंढ्याचा यज्ञ येतो. या मेंढ्याला पुढे नेतात, पकडतात, आणि तो ज्ञानीपणे धर्मात्म्यांच्या लोकात जावो अशी प्रार्थना करतात. अनेक अंधकार पार करून, तो तिसऱ्या स्वर्गात पोहोचो. इंद्रासाठी, यजमानासाठी, या यज्ञात मेंढा यज्ञभाग म्हणून नेला जातो. जे आम्हाला द्वेष करतात, त्यांना देवता पकडोत, पण यजमान निरपराध राहो. त्याची पावले दुष्कृत्याने मलीन होऊ नयेत; शुद्ध खुरांनी, स्पष्ट दृष्टीने, तो तिसऱ्या स्वर्गात पोहोचो. काळ्या त्वचेसह त्याची कातडी वेगळी करा, पण आम्हाला इजा करू नका. कठोरतेने किंवा द्वेषाने त्याची तयारी करू नका; तो तिसऱ्या स्वर्गात विसावा घेऊ दे. मंत्राने त्याला पात्रात ठेवले जाते, अग्निच्या मध्यभागी; त्यावर पाणी शिंपडावे. अग्निवर शांत करणारे त्याला वेढतात; शिजवलेला मेंढा धर्मात्म्यांच्या लोकात जावो. कच्चा असो वा शिजवलेला, तो तिसऱ्या स्वर्गात जावो. अग्नीतून तो अग्निस्वरूप होतो; प्रकाशपूर्ण जग जिंकू दे. मेंढा म्हणजे अग्नि, मेंढा म्हणजे प्रकाश, आणि तो ब्राह्मणाला द्यावा. तो अंधकार दूर करतो, श्रद्धेने या जगात दिला जातो. पंचधान्ययुक्त अर्पण पाच मार्गांनी, तीन तेजांकडे प्रयत्नपूर्वक जावो. धर्मात्म्यांच्या जगाची इच्छा ठेवून, तो मध्ये जावो, आणि तिसऱ्या स्वर्गात विसावा घेऊ दे. मेंढा, जसा वन्यातील मेंढा, अडथळ्यांवर मात करत, धर्मात्म्यांच्या जगात पोहोचो. पंचधान्य अर्पण ब्राह्मणाला दिल्यावर, दाता तृप्त होतो. मेंढा तीन स्वर्गात, त्रैविद्य आकाशात, स्वर्गाच्या पाठीवर अर्पण ठेवतो. पंचधान्य अर्पण ब्राह्मणाला दिल्यावर, ती सर्वरूप गाय, सर्व इच्छा पूर्ण करणारी असते. हे पितरांनो, हे तुमचे तिसरे तेज आहे; पंचधान्य अर्पण, मेंढा, ब्राह्मणाला दिला जातो. श्रद्धेने मेंढा दिल्यावर, तो अंधकार दूर करतो. धर्मात्म्यांच्या जगाची इच्छा ठेवून, पंचधान्य अर्पण, मेंढा, ब्राह्मणाला दिला जातो. तो जग जिंकू दे; स्वीकारलेला मेंढा आम्हाला शुभ होवो. मेंढा अग्निच्या उष्णतेतून जन्मला, प्रेरितातून प्रेरित, बलवान, बुद्धिमान. देवता इच्छित, पूर्ण, उत्तम, आणि योग्य वेळी वषट अर्पण घडवोत. यज्ञदक्षिणा म्हणून अखंड वस्त्र आणि सुवर्ण द्यावे; त्यामुळे सर्व लोक, स्वर्गीय आणि भौतिक, प्राप्त होतात. हे सोमदेवा, हे प्रवाह तुझ्याकडे येवोत—लोण्याने युक्त, मधुरसयुक्त, दिव्य. हे पृथ्वी आणि आकाश धारण करतात, आणि स्वर्गशिखरावर, सप्तकिरणांवर स्थिर आहेत. तु अजन्मा आहेस, तुच स्वर्ग आहेस; तुझ्यामुळे अंगिरसांनी लोक प्राप्त केला; मी ते शुभ लोक जाणू इच्छितो. हे अग्निदेवा, तुझ्यामुळे हजार मिळते, तुझ्यामुळे सर्व वेद; तुझ्याबरोबर आमचा यज्ञ स्वर्गलोकात पोहोचू दे. मेंढा, शिजवलेला, स्वर्गात स्वतःची स्थापना करतो, पंचधान्य अर्पण देतो, आणि अपाय दूर करतो; यामुळे आम्ही सूर्यलोक जिंकू. जे ब्राह्मणात ठेवले आहे, जे गावात आहे, आणि मेंढ्याच्या अर्पणातील ओलावा—हे सर्व, हे अग्निदेवा, धर्मात्म्यांच्या जगात, मार्गाच्या संगमावर, आमच्यासाठी जाण. अशा प्रकारे, या यज्ञकथेने वृषभ आणि मेंढ्याच्या माध्यमातून देवत्व, समृद्धी, आणि धर्माचा गौरव केला. यज्ञदात्याला सर्व देवांचा आशीर्वाद, गाईंची समृद्धी, संतती, आणि स्वर्गलोकाची प्राप्ती होते—हीच या पवित्र परंपरेची दिव्य गाथा आहे.