ଏକ ସମୟର କଥା, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଆସୁଥିବା ତପ୍ତ ଜ୍ୱର, ଦୁଃଖ ଏବଂ ବିପଦକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ଏହି ତକ୍ମନ୍ ନାମକ ଜ୍ୱର ସବୁକିଛିକୁ ହରିତ କରିଦେଉଥିବା, ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳୁଥିବା ଏବଂ ସବୁକିଛି ଖାଇଯାଉଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜ୍ୱର। ଏହି ଜ୍ୱର ନିର୍ବଳ ହେଉ, ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଉ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଯାଉ—ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ସେମାନେ କଲେ। ଏହି ତକ୍ମନ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର, ନିଜର ମୂଳରେ କଠୋର, ଏବଂ ଧୂସର ରଙ୍ଗର ଅଗ୍ନି ପରି ନାଶକ। ସେ ଯେଉଁଠିଏ ଚାଲିଯାଏ, ସେଠିଏ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ତକ୍ମନ୍ ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଉ, ଦୂରେ ଚାଲିଯାଉ—ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ମନ୍ତ୍ରପାଠରେ ସେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏହି ଜ୍ୱରକୁ ତଳକୁ ପଠାଇଲେ, ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ଠାରେ। ଶକମ୍ଭରାଙ୍କ ମୁଷ୍ଟି ପୁଣିଥରେ ମହାବୃଷଭମାନଙ୍କୁ ଫେରିଯାଉ। ତକ୍ମନ୍ ମୂଜବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହେ, ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ମହାବୃଷଭମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତକ୍ମନ୍ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ବାଲ୍ହିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାଏ। ଏହି ଜ୍ୱର, ସାପ, ବିଷ, ଏବଂ ଲଙ୍ଗଡ଼ାପଣା ଦେଖି, ସେମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ: “ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଦୂର କର, ଦୁଃଖିତ ଦାସୀକୁ ଖୋଜ, ତାଙ୍କୁ ଅସୁରକ୍ତ ରହିବାକୁ ବଜ୍ରବିଦ୍ୟୁତ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ କର।” ତକ୍ମନ୍, ମୂଜବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉ, କିମ୍ବା ବାଲ୍ହିକମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କର। ଫୁଲିଯାଇଥିବା ଶୂଦ୍ରା ନାରୀକୁ ଖୋଜ, ତାଙ୍କରୁ ତକ୍ମନ୍ କୁ ଦୂର କର। ମୂଜବମାନଙ୍କର ମହାବୃଷଭମାନେ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟର ଆତ୍ମୀୟ, ସେମାନେ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ତକ୍ମନ୍ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରକୁ କହାଯାଉଛି। “ତୁମେ ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉନାହା, ଆମ ଉପରେ କୌଣସି ଦୟା ଦେଖାଉନାହା; ତକ୍ମନ୍ ଏବେ ଆକାଂକ୍ଷିତ, ସେ ବାଲ୍ହିକମାନଙ୍କୁ ଯିବେ।” ଯଦି ତୁମେ ଥଣ୍ଡା, କିମ୍ବା କମ୍ପନ, କାଶ ଓ ଶୀତାନୁଭୂତି ସହିତ ଆସ, ତାହେଲେ ତୁମ ଭୟଙ୍କର କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଆମକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରିବାକୁ ଦିଅନାହା। ଏହି ସଙ୍ଗୀ, ଜ୍ୱର, କାଶ, ଅସ୍ଥିରତା—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଆମ ପାଖକୁ ପୁଣିଥରେ ନେଇଆସନାହା। ତକ୍ମନ୍, ତୁମର ଭାଇ ଜ୍ୱର, ଭଉଣୀ କାଶ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟତା, ତୁମର ଭାଗିନୀ ସହିତ, ସେ ମରଣଶୀଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଯାଉ। ତୃତୀୟ, ଚତୁର୍ଥ, ଅବିରତ ଓ ଶରତ୍କାଳୀନ ତକ୍ମନ୍—ଏହି ତକ୍ମନ୍, ଥଣ୍ଡା, କମ୍ପନ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଓ ବର୍ଷା ତୁମେ ନାଶ କର। ଗାନ୍ଧାରୀ, ମୂଜବ, ଅଙ୍ଗ, ମଗଧ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଶରୁ ତକ୍ମନ୍ କୁ ଗୋଦାମକୁ ପଠାଯିବା ପରି ଦୂର କର। ଏହିପରି, ମନୁଷ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି କହିଲେ: “ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ମୋତେ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତୁ, ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ମୋତେ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଗୋଟିଏ କୀଟକୁ ଦମନ କରିପାରିବି।” “ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଧନର ସ୍ୱାମୀ, ତୁମେ କୀଟମାନେକୁ ନାଶ କର; ମୋର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ନିହତ ହେଉଛନ୍ତି।” ଆଉ କହିଲେ, “ଯେଉଁ କୀଟ ଚକ୍ଷୁ ଚାରିପାଖରେ, ନାକ ଚାରିପାଖରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ, ଯେଉଁଠି ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ କୀଟକୁ ଆମେ ଦମନ କରିଥାଉ।” “ଦୁଇଟି ଏକ ଆକୃତିର, ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଆକୃତିର, ଦୁଇଟି କଳା, ଦୁଇଟି ରକ୍ତିମ; ପିତାଳ ଓ ପିତାଳକାନ, ଗୃଧ୍ର ଓ ମାଦାନା, ସେମାନେ ସବୁ ନିହତ। ଯେଉଁ କୀଟ ପାଣ୍ଡୁ ଶରୀରର, କଳା, ପାଣ୍ଡୁ ହାତର, ଏବଂ ସବୁ ଆକୃତିର, ସେମାନେ ନିହତ।” ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଦୃଶ୍ୟକୁ ନାଶ କରି, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ କୀଟକୁ ଦମନ କରେ। ଯେଉଁ କୀଟ ଧଳା, କଠିନ, ଚଳିତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣଦନ୍ତ—ସେମାନେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଦୁଇଁଟି ନିହତ। କୀଟମାନଙ୍କର ମେଷ, ନଦୀବାସୀ—ସମସ୍ତ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଉଛି, ଯେପରି ଧାନକୁ ପାଥରରେ ଚୂଣ୍ଡାଯାଏ। ତିନି ମୁଣ୍ଡ ତିନି କୁଞ୍ଚ ବିଶିଷ୍ଟ, ଚିହ୍ନିତ ଓ ଧଳା କୀଟ—ସେମାନଙ୍କର ପୃଷ୍ଠ ଛିଁଡ଼ି ଦେଉଛି, ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଉଛି। କାନ୍ଭ ଓ ମଦଗ୍ନ ପରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ସହିତ କୀଟମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରିଥାଉ। କୀଟମାନଙ୍କର ରାଜା, ମୁଖ୍ୟ, ମାତା, ଭାଇ, ଭଉଣୀ—ସମସ୍ତ ନିହତ। ସେମାନଙ୍କର ନିବାସ, ଆବାରଣ ଧ୍ୱଂସ, ସବୁ ଛୋଟ କୀଟମାନେ ମଧ୍ୟ ନିହତ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର କୀଟମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ପାଥରରେ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଛି, ମୁଁହକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳାଉଛି। ଏହିପରି ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ: “ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସବିତା, ଅଗ୍ନି, ଦ୍ୟାଉସ୍ ଓ ପୃଥିବୀ, ବରୁଣ, ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ମାରୁତ, ସୋମ, ବାୟୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ମାରୁତଙ୍କ ପିତା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଯମ—ସେମାନେ ଏହି ପୂଜା, କ୍ରିୟା, ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ, ଆଧାର, ଚିନ୍ତା, ସଙ୍କଳ୍ପ, ଇଚ୍ଛା, ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନରେ ମୋତେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତୁ। ସ୍ୱାହା।” ଏହିପରି ଦେବତାଙ୍କ ଅଶୀର୍ବାଦ ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ତକ୍ମନ୍, କୀଟ, ଦୁଃଖ ଓ ଭୟକୁ ଦୂର କରି, ଶାନ୍ତି ଓ ସୁସ୍ଥତା ପାଇଲେ।