ଏକ ପବିତ୍ର ବିଦ୍ୟାର ଗଭୀର ଅନୁଭୂତିରେ, ଏକ ଅପୂର୍ବ ଅନୁଷ୍ଠାନର କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି, ଏକ ଛୋଟ ମେଁଦା ଛାଗ ତଳେ ପଦ ଦେଇ ଆଗକୁ ଆସିଥାଏ। ଏହି ଛାଗର ଉପର ଅଂଶ ଆକାଶର ରୂପ ନେଇଛି, ମଧ୍ୟଅଂଶ ମଧ୍ୟଲୋକ, ଚାରିଦିଗ ଏହାର ପାର୍ଶ୍ୱ, ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ଏହାର ଗର୍ଭ। ଏହି ଛାଗର ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଓ ଋତ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହି ସତ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଏହାର ଶ୍ୱାସ, ଚମକୁଥିବା ଶିର ଏହାର ମୁଣ୍ଡ। ଏହି ଛାଗ ପାଞ୍ଚ ଚାଉଳ ଭାଗ ସହିତ ଏକ ଅସୀମ ଯଜ୍ଞ, ଏହି ଅସୀମ ଅନୁଷ୍ଠାନର ରୂପ। ଯେଉଁଠି ଚାଉଳର ପାଞ୍ଚ ଭାଗ ସହିତ ଛାଗ ଦେଉଛି, ସେ ଅସୀମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରେ, ଅସୀମ ଜଗତକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ। ଏହି ଛାଗର ହାଡ଼ ଭଙ୍ଗ କରିବା ନୁହେଁ, ମଜା ଉଠାଇବା ନୁହେଁ; ଏହି ଛାଗକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପରେ ଦେବା ଦରକାର। ଏହି ଭାବେ ଏହାର ରୂପ ସାକାର ହୁଏ, ଏହି ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ଆଗକୁ ନେଉଛି; ଦାତା ପାଇଁ ଏହି ଛାଗ ଚାଉଳ ଭାଗ ସହିତ ପୋଷଣ ଓ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଦାତାକୁ ପାଞ୍ଚ ଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ପାଞ୍ଚ ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ପାଞ୍ଚ ଗାଈ ଦିଆଯାଏ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାତା ପାଇଁ ଆଲୋକ ହୁଏ, କବଚ ଓ ବସ୍ତ୍ର ରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ; ଏହି ଦାତା ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେଉଁ ଜନନୀ ପୂର୍ବ ପତିକୁ ହରାଇ ନୂତନ ପତିକୁ ଲାଭ କରିଛି, ଏବଂ ଯାହାକୁ ଛାଗ ଚାଉଳ ଭାଗ ସହିତ ଦିଆଯାଏ, ସେ ପତିଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ଦାତା ନୂତନ ପତି ସହିତ ସମାନ ଲୋକର ଅନୁଭୂତି ଲାଭ କରେ, ପୁନଃଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ। ଏକ ଗାଈ ଓ ଗାଈର ଛାନା, ଏକ ତଳା, ଏକ ଆସନ, ଏକ ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେଇଥିବା ଲୋକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ଏଠି, ଆମେ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଡାକୁଛୁ: ନିଜେ, ପିତା, ପୁଅ, ପଉତି, ପ୍ରପିତାମହ, ପତ୍ନୀ, ମାଁ ଓ ଜନନୀ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଓ ଶୀତ ଜାଣିନାହିଁ, ଏହି ଛାଗ ପାଞ୍ଚ ଚାଉଳ ଭାଗ ସହିତ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଓ ଶୀତ; ଏହା ଶତ୍ରୁର ଧନକୁ ଜଳାଇ ଦେଇଥାଏ ଓ ଦାତାର ନିଜ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଅକ୍ଷତ କରିବାର ଅଭିନୟକୁ ଜାଣିଛି, ସେ ଏକା ମହିଳାକୁ ଶତ୍ରୁ-ଧନ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ଅକ୍ଷତ କରିବାର ଅଭିନୟ ଛାଗ ପାଞ୍ଚ ଚାଉଳ ଭାଗ ସହିତ; ସେ ନିଜ କର୍ମରେ ଶତ୍ରୁ-ଧନକୁ ଜଳାଇ ଦେଇଥାଏ; ଦକ୍ଷିଣ ଆଲୋକ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଦେଉଥିବା ଛାଗ ପାଞ୍ଚ ଚାଉଳ ଭାଗ। ଏହିପରି ଯେଉଁ ଜଣେ ବନ୍ଧନ କରିବାର ଅଭିନୟ, ପୋଷଣ କରିବାର ଅଭିନୟ, ଉତ୍ଥାନ କରିବାର ଅଭିନୟ, ଜୟ କରିବାର ଅଭିନୟ ଜାଣିଛି, ସେ ଏକା ମହିଳାକୁ ଶତ୍ରୁ-ଧନ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ଅଭିନୟ ଛାଗ ପାଞ୍ଚ ଚାଉଳ ଭାଗ ସହିତ; ଦକ୍ଷିଣ ଆଲୋକ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଦେଉଥିବା ଛାଗ ପାଞ୍ଚ ଚାଉଳ ଭାଗ। ଏବେ, ଛାଗ ଓ ପାଞ୍ଚ ଚାଉଳ ଭାଗ ପକାଯାଏ; ସମସ୍ତ ଦିଗ, ଏକତାରେ ଏବଂ ସମନ୍ୱୟରେ, ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ସେମାନେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଏହି ଦିଗକୁ ଆମେ ଘୃତ ଓ ହୋମ ଦେଉଛୁ। ଏଠି, ଏକ ଅନ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—ଯେଉଁ ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମ ଜାଣିଛି, ଯାହାର ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ, ଚାଣ୍ଟିଂ ହେଉଛି ଏହାର ପାଠ। ଏହାର କେଶଗୁଡ଼ିକ ସାମ ମନ୍ତ୍ର, ହୃଦୟ ଯଜୁର ମନ୍ତ୍ର, ଆବରଣ ଅରଣୀ ଲାଉଡ଼ି। ଅତିଥିର ଅଧିପତି ଅତିଥିମାନେକୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଦେଖିଥାଏ। ସେ କଥା କହିଲେ, ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଜଳ ଚାହିଲେ, କିମ୍ବା ଜଳ ଆଗକୁ ନେଇଲେ, ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନେଇଥିବା ଜଳ ଏହି ଜଳ। ଯେଉଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦେଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିଷୋମୀୟ ପଶୁ ବଳି ଦିଆଯାଏ, ସେ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ। ସେମାନେ ଯେଉଁବେଳେ ନିବାସ ସଜାନ୍ତି, ସେମାନେ ଆସନ ଓ ନିବେଦନ ସ୍ଥାନ ସଜାନ୍ତି; ଯେଉଁବେଳେ କୁଶ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ଏହି କୁଶ; ଉପର ଆବରଣ ଦେଲେ, ଏହାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ; ଉପର ଉଚ୍ଛାଦନ ଦେଲେ, ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଲଠିକା; ଅନୁଲେପନ ଦେଲେ, ଏହି ଘୃତ; ଖାଇବା ପୂର୍ବରେ ଯେଉଁ ତିଆରି ଦେଇଥାଏ, ସେ ପୁରୋଡାଶ ନିବେଦନ; ଖାଇବା ପାଇଁ ଡାକିଲେ, ଏହା ନିବେଦନ ପାଇଁ ଡାକିଲେ। ଚାଉଳ ଓ ଜଉ ମାପିଲେ, ସେ ଭାଗ; ମୂସଳ ଓ କୁଲା, ସେ ଦଳନ ଶିଳା; ଚାଉଳ ଚାଲା ଚାଲିବା ପାଇଁ ଚାଲା ଡାଲି, ଚାଉଳ ଚାଲା ଏହି ଅଙ୍ଗାର, ଛାଣି ଏହି ଜଳ। ଚମଚ, ଦାଣ୍ଡ, ଦେଖିବା ପାତ୍ର, ଛାଣି, ତାଲ, ହାଣ୍ଡି, ବାୟୁ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପାତ୍ର—ଏହି ମହାକୃଷ୍ଣ ଚର୍ମ। ଯେଉଁବେଳେ ଖାଇବା ପାଇଁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଅଛି—"ଏହା ଅଧିକ ହେଉ, ଅଧିକ ହେଉ"—ସେ ଅତିଥିକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାଏ। "ଅଧିକ ଆଣ" ଲେଉଥିବା ସମୟରେ, ସେ ପ୍ରାଣ ଶକ୍ତିକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ସେ ନିବେଦନ ନିକଟକୁ ଆଣି ଏହାକୁ ରମ୍ୟ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ଉପସ୍ଥିତ, ଅତିଥି ନିଜ ପାଇଁ ନିବେଦନ ଦେଇଥାଏ। ଏହିପରି, ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଏକ ଅସୀମ ଆଲୋକ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାଏ, ଦାତା ପାଇଁ ଶକ୍ତି, ପୋଷଣ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।