ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ବୃହତ୍ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିଲା, ସେଠାରେ ଦାନ ଦେବା ସମୟରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ—ଦାତା କେତେ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା କ୍ଷୁଦ୍ର କିମ୍ବା ଅଲ୍ପ ଭାବି କିମ୍ବା “ଏହିଟି ସଞ୍ଚିତ ହୋଇନାହିଁ” ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, “ଏହା କ’ଣ?” ବୋଲି ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦାତା ଯେତେ ଇଚ୍ଛା କରିଛନ୍ତି, ସେତେ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି—କିଏ ଚାଲି ଭାତ ଖାଏ, କିଏ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୋଇ ଭାତ ଖାଏ। କେତେକେ କହନ୍ତି—“ତୁମେ ଭାତ ଖାଇଛ, ଭାତ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଖାଇଛି।” ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ବାହାର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଭାତ ଖାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ କୁହାଯାଏ—“ତୁମର ପ୍ରାଣ ବାହାରିଯିବ।” ଯଦି ସେ ଭିତରକୁ ମୁହଁ କରି ଭାତ ଖାଏ, ତେବେ କୁହାଯାଏ—“ତୁମର ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଯିବ।” କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଆସେ—“ମୁଁ ଭାତର ଭୋକ୍ତା ନୁହେଁ, ଭାତ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଭୋଗ କରୁନାହିଁ। ଭାତକୁ ଭାତର ଭାବରେ ଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍।” ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ଏହି ଭାତକୁ ବିଭିନ୍ନ ଶରୀର ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ କରାଇଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ, ଏକ ନୂତନ ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ଭାତ ଭୋଗ କରାଯାଇଲା, ଏହା ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଇଲା—“ତୁମର ସନ୍ତାନମାନେ ବୟସ୍କରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ।” ଏଠାରେ ଋଷି କହିଲେ—“ମୁଁ ତଳକୁ, ବାହାରକୁ, କିମ୍ବା ଭିତରକୁ ମୁହଁ କରି ଭୋଗ କରୁନାହିଁ, ବ୍ରିହସ୍ପତିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ କରୁଛି। ଏହି ଭାତ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ, ସମସ୍ତ ସନ୍ଧି, ସମସ୍ତ ଦେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ, ସନ୍ଧିରେ, ଦେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।” ପୁନି, ଦୁଇ ନୂତନ କାନ ଦେଇ ଭୋଗ କରାଯାଇଲା—“ତୁମେ ବଧିର ହେବେ।” ଏଠାରେ ଋଷି କହିଲେ—“ମୁଁ ଦିଗମୁଖି, ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ, କିମ୍ବା ତଳମୁଖୀ ନୁହେଁ, ସ୍ୱର୍ଗ-ପୃଥିବୀର କାନ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ କରୁଛି।” ଏହିପରି ଦୁଇ ନୂତନ ଚକ୍ଷୁ, ମୁଁହ, ଜିଭ, ଦାନ୍ତ, ଶ୍ୱାସ, ରସନା, ପୃଷ୍ଠ, ମଜ୍ଜା, ପେଟ, ମୁତ୍ରାଶୟ ଦେଇ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୁଷ୍ଟି, ଦୁଃଖ ଓ ନିକୃଷ୍ଟ ଫଳ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଋଷିମାନେ କହିଲେ—“ମୁଁ ଏହାକୁ ସାଧାରଣ ଅଙ୍ଗରେ ନୁହେଁ, ବ୍ରହ୍ମ, ଅଗ୍ନି, ଋତୁ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଆଶ୍ୱିନୀ, ସବିତା, ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ଓ ସତ୍ୟର ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ କରୁଛି। ଏହି ଦାନ, ଏହି ଭୋଗ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ, ସନ୍ଧିରେ, ଦେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯିଏ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଧାରଣ କରେ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହର ମାଲିକ ହୁଏ।” ଏହିପରି ଦୁଇ ଜଂଘା, ଦୁଇ ପାଦ, ଦୁଇ ଆଗ ପାଦ, ଦୁଇ ହାତ, ଓ ଏକ ଭିନ୍ନ ଆଧାର ଦେଇ ଯଜ୍ଞକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗ ପାଇଁ ଏକ ଦୂଷ୍ଟି ଫଳ ଦିଆଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀ କହିଲେ—“ମୁଁ ସାଧାରଣ ଭାବେ ନୁହେଁ, ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଆଶ୍ୱିନୀ, ସବିତା, ଋତର ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ କରୁଛି। ଏହି ଦାନ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ, ସନ୍ଧି, ଦେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯିଏ ଧାରଣ କରେ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହର ମାଲିକ ହୁଏ।” ଏହି ଦାନ—ଏହା ନିଜେ ବ୍ରଧ୍ନର ଅଞ୍ଚଳ। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ବ୍ରଧ୍ନର ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ବ୍ରଧ୍ନର ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଶ୍ରାମ କରେ। ଏହି ଦାନରୁ ପ୍ରଜାପତି ତେଇସ ତିନି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯିଏ ଧାରଣ କରେ, ସେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିୟନ୍ତା ହୁଏ, ଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ, ଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ମଧ୍ୟ ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେନି; ଏହାର ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ୱାସ ତାଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦେଇ ଛାଡ଼ିଯାଏ। ତେଣୁ, ଶ୍ୱାସକୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ଶ୍ୱାସ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତର ନାୟକ, ଯାହାରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବିରାଜିତ। ଶ୍ୱାସ ଯେ ବିଦ୍ୟୁତ୍, ଯେ ଗର୍ଜନ କରେ, ଯେ ବର୍ଷା ହୁଏ, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯେତେବେଳେ ଶ୍ୱାସ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହିତ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ କ୍ରନ୍ଦନ କରେ, ସେମାନେ ବଢ଼ିଯାନ୍ତି, ଫଳ ଦିଅନ୍ତି, ଅନେକ ପ୍ରଜା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଋତୁ ଆସିଲେ ଶ୍ୱାସ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ କ୍ରନ୍ଦନ କରାଏ, ସମସ୍ତ ଉଲ୍ଲସିତ ହୁଏ, ପୃଥିବୀରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି ସେ ସବୁ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ଶ୍ୱାସ ବର୍ଷା ଦେଉଥିବାବେଳେ ପଶୁମାନେ ଖୁସି ହୁଏ, ବଡ଼ତ୍ୱ ଆମର ହୁଏ। ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଶ୍ୱାସ ସହିତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ପ୍ରଚୁର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ବଢ଼ିଯାନ୍ତି, ସତ୍ୟ କଥା—ଜୀବନ ଆମର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ସାଥୀ। ସମସ୍ତ ଆମ ପାଇଁ ସୁଗନ୍ଧିମୟ ହେଉ। ଶ୍ୱାସ ଯେତେବେଳେ ଆସନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ଯାଆନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ବସିଥିବା, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏହିପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଜ୍ଞାନ ଓ ନମସ୍କାର ସହିତ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ଦାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।