ଉତ୍ତମୋ ଅସ୍ଯୋଷଧୀନାଂ ତଵ ଵୃକ୍ଷା ଉପସ୍ତଯଃ । ଉପସ୍ତିରସ୍ତୁ ସୋଽସ୍ମାକଂ ଯୋ ଅସ୍ମାମଭିଦାସତି
ତୋର ଔଷଧମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ତୋର ଗଛମାନେର ଆଧାର। ସେଇ ଆଧାର ଆମ ପାଖରେ ହେଉ, ଯେଉଁମାନେ ଆମକୁ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି।
ସବନ୍ଧୁଶ୍ଚାସବନ୍ଧୁଶ୍ଚ ଯୋ ଅସ୍ମାମଭିଦାସତି । ତେଷାଂ ସା ଵୃକ୍ଷାଣାମିଵାହଂ ଭୂଯାସମୁତ୍ତମଃ
ସହଯୋଗୀ କିମ୍ବା ଏକା, ଯେଉଁମାନେ ଆମକୁ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଗଛମାନେ ଭଳି ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଉ।
ଯଥା ସୋମ ଓଷଧୀନାମୁତ୍ତମୋ ହଵିଷାଂ କୃତଃ । ତଲାଶା ଵୃକ୍ଷାଣାମିଵାହଂ ଭୂଯାସମୁତ୍ତମଃ
ଯେପରି ସୋମ ଔଷଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ହବିରେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ସେପରି ମୁଁ ତଳ ଓ ଆଶା ଗଛମାନଙ୍କ ଭଳି ସମସ୍ତ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଉ।
ଆବଯୋ ଅନାବଯୋ ରସସ୍ତ ଉଗ୍ର ଆବଯୋ । ଆ ତେ କରମ୍ଭମଦ୍ମସି
ଯେ ରସ ହାନି କରେ ଓ ଯେଉଁଠି ହାନି ନାହିଁ, ଏବଂ ଯେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରସ, ସେମାନେ ସବୁ ତୁମର। ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତୁମର ପିଠା ପକାଉଛୁ।
ଵିହହ୍ଲୋ ନାମ ତେ ପିତା ମଦାଵତୀ ନାମ ତେ ମାତା । ସ ହିନ ତ୍ଵମସି ଯସ୍ତ୍ଵମାତ୍ମାନମାଵଯଃ
ତୁମର ବାପାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି ବିହହ୍ଲ, ତୁମର ମାଆଙ୍କ ନାମ ମଦାବତୀ। ତୁମେ ସେଇଁ, ଯିଏ ନିଜେ ନିଜକୁ କ୍ଷତି କରୁଛ, ନିଜର ଶତ୍ରୁ ନିଜେ।
ତୌଵିଲିକେଽଵେଲଯାଵାଯମୈଲବ ଐଲଯୀତ୍। ବଭ୍ରୁଶ୍ଚ ବଭ୍ରୁକର୍ଣଶ୍ଚାପେହି ନିରାଲ
ତୌଭିଲିକ, ବେଳୟ, ଆୟମୈଲବ, ଏଇଳୟିତ, ବଭ୍ରୁ ଓ ବଭ୍ରୁକର୍ଣ୍ଣ—ତୁମେ ଚାଲିଯାଅ, ହେବା ଅଦୃଶ୍ୟ।
ଅଲସାଲାସି ପୂର୍ଵ ସିଲାଞ୍ଜାଲାସ୍ଯୁତ୍ତରା । ନୀଲାଗଲସାଲ
ପୂର୍ବଦିଗରେ ତୁମେ ଅଲସାଳ, ଉତ୍ତରଦିଗରେ ତୁମେ ଶିଳଞ୍ଜଳ, ଏବଂ ତୁମେ ନୀଳଗଳସାଳ।
ଯଥେଯଂ ପୃଥିଵୀ ମହୀ ଭୂତାନାଂ ଗର୍ଭମାଦଧେ । ଏଵା ତେ ଧ୍ରିଯତାଂ ଗର୍ଭୋ ଅନୁ ସୂତୁଂ ସଵିତଵେ
ଯେପରି ଏହି ବଡ଼ ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କରିଛି, ସେପରି ତୁମର ଗର୍ଭ ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଧରି ରଖାଯାଉ, ସମୟ ଆସିଲେ ଜନ୍ମ ହେଉ।
ଯଥେଯଂ ପୃଥିଵୀ ମହୀ ଦାଧାରେମାନ୍ ଵନସ୍ପତୀନ୍ । ଏଵା ତେ ଧ୍ରିଯତାଂ ଗର୍ଭୋ ଅନୁ ସୂତୁଂ ସଵିତଵେ
ଯେପରି ଏହି ବଡ଼ ପୃଥିବୀ ଏହି ସମସ୍ତ ଗଛମାନେକୁ ଧାରଣ କରିଛି, ସେପରି ତୁମର ଗର୍ଭ ଭଲଭାବେ ଧରି ରଖାଯାଉ, ସମୟ ଆସିଲେ ଜନ୍ମ ହେଉ।
ଯଥେଯଂ ପୃଥିଵୀ ମହୀ ଦାଧାର ପର୍ଵତାନ୍ ଗିରୀନ୍ । ଏଵା ତେ ଧ୍ରିଯତାଂ ଗର୍ଭୋ ଅନୁ ସୂତୁଂ ସଵିତଵେ
ଯେପରି ଏହି ବଡ଼ ପୃଥିବୀ ପାହାଡ଼ ଓ ଗିରିମାନେକୁ ଧାରଣ କରିଛି, ସେପରି ତୁମର ଗର୍ଭ ଭଲଭାବେ ଧରି ରଖାଯାଉ, ସମୟ ଆସିଲେ ଜନ୍ମ ହେଉ।
ଯଥେଯଂ ପୃଥିଵୀ ମହୀ ଦାଧାର ଵିଷ୍ଠିତଂ ଜଗତ୍। ଏଵା ତେ ଧ୍ରିଯତାଂ ଗର୍ଭୋ ଅନୁ ସୂତୁଂ ସଵିତଵେ
ଯେପରି ଏହି ବଡ଼ ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରିଛି, ସେପରି ତୁମର ଗର୍ଭ ଭଲଭାବେ ଧରି ରଖାଯାଉ, ସମୟ ଆସିଲେ ଜନ୍ମ ହେଉ।
ଈର୍ଷ୍ଯାଯା ଧ୍ରାଜିଂ ପ୍ରଥମାଂ ପ୍ରଥମସ୍ଯା ଉତାପରାମ୍ । ଅଗ୍ନିଂ ହୃଦଯ୍ଯଂ ଶୋକଂ ତଂ ତେ ନିର୍ଵାପଯାମସି
ଈର୍ଷ୍ୟାର ପ୍ରଥମ ବନ୍ଧନ ଓ ପରେ ଆସୁଥିବା ଅନ୍ୟଟି, ହୃଦୟର ଜଳୁଥିବା ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନି—ଏହି ସବୁକୁ ଆମେ ତୁମ ପାଇଁ ଶାନ୍ତ କରୁଛୁ।
ଯଥା ଭୂମିର୍ମୃତମନା ମୃତାନ୍ ମୃତମନସ୍ତରା । ଯଥୋତ ମମ୍ରୁଷୋ ମନ ଏଵେର୍ଷ୍ଯୋର୍ମୃତଂ ମନଃ
ଯେପରି ପୃଥିବୀ ନିର୍ଜୀବ ମନେ ମୃତଦେହକୁ ଢାକି ଦିଏ, ସେପରି ମୋର ମନ ଈର୍ଷ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ମୃତ ଈର୍ଷ୍ୟାକୁ ଢାକି ଦିଅ।
ଅଦୋ ଯତ୍ତେ ହୃଦି ଶ୍ରିତଂ ମନସ୍କଂ ପତଯିଷ୍ଣୁକମ୍ । ତତସ୍ତ ଈର୍ଷ୍ଯାଂ ମୁଞ୍ଚାମି ନିରୂଷ୍ମାଣଂ ଦୃତେରିଵ
ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯେ ଅଶାନ୍ତ ମନ ବସିଛି, ସେଠାରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଈର୍ଷ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି, ଯେପରି ଜଳୁଥିବା ଜିନିଷରୁ ତାପ ବାହାରିଯାଏ।
ପୁନନ୍ତୁ ମା ଦେଵଜନାଃ ପୁନନ୍ତୁ ମନଵୋ ଧିଯା । ପୁନନ୍ତୁ ଵିଶ୍ଵା ଭୂତାନି ପଵମାନଃ ପୁନାତୁ ମା
ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ପବିତ୍ର କରନ୍ତୁ, ଲୋକେ ମନରେ ଭଲ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପବିତ୍ର କରନ୍ତୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ପବିତ୍ର କରନ୍ତୁ, ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ସେଇ ମୋତେ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ।
ପଵମାନଃ ପୁନାତୁ ମା କ୍ରତ୍ଵେ ଦକ୍ଷାଯ ଜୀଵସେ । ଅଥୋ ଅରିଷ୍ଟତାତଯେ
ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ସେଇ ମୋତେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ, ଦକ୍ଷତା ଓ ଜୀବନ ପାଇଁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତୁ; ଏବଂ ଅକ୍ଷତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
ଉଭାଭ୍ଯାଂ ଦେଵ ସଵିତଃ ପଵିତ୍ରେଣ ସଵେନ ଚ । ଅସ୍ମାନ୍ ପୁନୀହି ଚକ୍ଷସେ
ହେ ଦେବତା ସବିତା, ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଉପାୟ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ପବିତ୍ର କର, ଯେପରି ଆମେ ସଫା ଦୃଷ୍ଟି ପାଉ।
ଅଗ୍ନେରିଵାସ୍ଯ ଦହତ ଏତି ଶୁଷ୍ମିଣ ଉତେଵ ମତ୍ତୋ ଵିଲପନ୍ନ୍ ଅପାଯତି । ଅନ୍ଯମସ୍ମଦିଚ୍ଛତୁ କଂ ଚିଦଵ୍ରତସ୍ତପୁର୍ଵଧାଯ ନମୋ ଅସ୍ତୁ ତକ୍ମନେ
ସେ ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଜଳେ, ଶକ୍ତିରେ ଆସେ, ଏବଂ ମଦିରା ପିଇଥିବା ଲୋକର ଭଳି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଚାଲିଯାଏ। ନୀତିହୀନ ଲୋକ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଚାହୁଁ, ଯିଏ ପ୍ରଥମେ କ୍ଷତି କରିଥିଲେ, ସେଠାକୁ ନମସ୍କାର ହେଉ।
ନମୋ ରୁଦ୍ରାଯ ନମୋ ଅସ୍ତୁ ତକ୍ମନେ ନମୋ ରାଜ୍ଞେ ଵରୁଣାଯ ତ୍ଵିଷୀମତେ । ନମୋ ଦିଵେ ନମଃ ପୃଥିଵ୍ଯୈ ନମ ଓଷଧୀଭ୍ଯଃ
ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ପ୍ରଥମେ କ୍ଷତି କରିଥିବାକୁ ନମସ୍କାର, ରାଜା ବରୁଣ ଓ ତେଜସ୍ବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଆକାଶକୁ ନମସ୍କାର, ପୃଥିବୀକୁ ନମସ୍କାର, ଔଷଧିମାନେକୁ ନମସ୍କାର।
ଅଯଂ ଯୋ ଅଭିଶୋଚଯିଷ୍ଣୁର୍ଵିଶ୍ଵା ରୂପାଣି ହରିତା କୃଣୋଷି । ତସ୍ମୈ ତେଽରୁଣାଯ ବଭ୍ରଵେ ନମଃ କୃଣୋମି ଵନ୍ଯାଯ ତକ୍ମନେ
ଯିଏ ସିଁକାଇ ଦିଏ, ସମସ୍ତ ଆକୃତିକୁ ହରିତ କରେ, ସେ ରକ୍ତିମ, ପିତଳିଆ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ପ୍ରଥମେ କ୍ଷତି କରିଥିବାକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଇମା ଯାସ୍ତିସ୍ରଃ ପୃଥିଵୀସ୍ତାସାଂ ହ ଭୂମିରୁତ୍ତମା । ତାସାମଧି ତ୍ଵଚୋ ଅହଂ ଭେଷଜଂ ସମୁ ଜଗ୍ରଭମ୍
ଏହି ତିନି ପୃଥିବୀ ଅଛି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୂମି ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏହିମାନଙ୍କ ଉପରେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଚର୍ମରୁ ଔଷଧ ଏକଠା କରିଛି।
ଶ୍ରେଷ୍ଠମସି ଭେଷଜାନାଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ଵୀରୁଧାନାମ୍ । ସୋମୋ ଭଗ ଇଵ ଯାମେଷୁ ଦେଵେଷୁ ଵରୁଣୋ ଯଥା
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଔଷଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଛଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଯେପରି ସୋମ ରାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯେପରି ବରୁଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।
ରେଵତୀରନାଧୃଷଃ ସିଷାସଵଃ ସିଷାସଥ । ଉତ ସ୍ଥ କେଶଦୃଂହଣୀରଥୋ ହ କେଶଵର୍ଧନୀଃ
ତୁମେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅଜୟ, ପୋଷଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ଏବଂ ପୋଷଣ କର। ତୁମେ ଚୁଲିକୁ ଦୃଢ଼ କର, ଏବଂ ଚୁଲି ବଢ଼ାଇବା ଶକ୍ତି ଦିଅ।
କୃଷ୍ଣଂ ନିଯାନଂ ହରଯଃ ସୁପର୍ଣା ଅପୋ ଵସାନା ଦିଵମୁତ୍ପତନ୍ତି । ତ ଆଵଵୃତ୍ରନ୍ତ୍ସଦନାଦୃତସ୍ଯାଦିଦ୍ଘୃତେନ ପୃଥିଵୀଂ ଵ୍ଯୂଦୁଃ
କଳା ଧାରା, ପିତା ରଙ୍ଗର, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାଖି ପରି, ପାଣି ପିନ୍ଧି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯାଆନ୍ତି। ସେମାନେ ନୀତିର ଆସନରୁ ଫେରିଛନ୍ତି; ପ୍ରଥମେ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ।
ପଯସ୍ଵତୀଃ କୃଣୁଥାପ ଓଷଧୀଃ ଶିଵା ଯଦେଜଥା ମରୁତୋ ରୁକ୍ମଵକ୍ଷସଃ । ଊର୍ଜଂ ଚ ତତ୍ର ସୁମତିଂ ଚ ପିନ୍ଵତ ଯତ୍ରା ନରୋ ମରୁତଃ ସିଞ୍ଚଥା ମଧୁ
ପାଣି, ତୁମେ ଔଷଧମାନଙ୍କୁ ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କର; ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ, ସୁନା ଛାତି ଥିବା ମାରୁତମାନେ, ଯେତେବେଳେ ଚଳିଯାଅ। ସେଠାରେ ଶକ୍ତି ଓ ଭଲ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ କର, ଯେଉଁଠାରେ ମାରୁତମାନେ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମଧୁ ଢାଳନ୍ତି।
ଉଦପ୍ରୁତୋ ମରୁତସ୍ତାମିଯର୍ତ ଵୃଷ୍ଟିର୍ଯା ଵିଶ୍ଵା ନିଵତସ୍ପୃଣାତି । ଏଜାତି ଗ୍ଲହା କନ୍ଯେଵ ତୁନ୍ନୈରୁଂ ତୁନ୍ଦାନା ପତ୍ଯେଵ ଜାଯା
ମାରୁତମାନେ ବର୍ଷାକୁ ଉଠାଇଛନ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଘରକୁ ପୂରଣ କରେ। ଏହା ଚଳିଯାଏ, ଯେପରି ଝିଅ ତନ୍ତୁ ତାଣି ତାନେ, ଯେପରି ଜଣେ ଜନାଣୀ ସ୍ୱାମୀ ପାଇଁ।
ସସ୍ରୁଷୀସ୍ତଦପସୋ ଦିଵା ନକ୍ତଂ ଚ ସସ୍ରୁଷୀଃ । ଵରେଣ୍ଯକ୍ରତୁରହମପୋ ଦେଵୀରୁପ ହ୍ଵଯେ
ସେ ପାଣି ଦିନ ଓ ରାତି ଭାଗିଯାଇଛି। ମୁଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବନା ସହ ଦେବୀ ପାଣିଙ୍କୁ ଡାକୁଛି।
ଓତା ଆପଃ କର୍ମଣ୍ଯା ମୁଞ୍ଚନ୍ତ୍ଵିତଃ ପ୍ରଣୀତଯେ । ସଦ୍ଯଃ କୃଣ୍ଵନ୍ତ୍ଵେତଵେ
ପାଣିମାନେ ନିଜ କାମରେ ସଚେତନ ଥାନ୍ତି, ନିଜେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନେତୃତ୍ୱ ପାଇଁ ଯାଆନ୍ତି। ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଭଲରେ କାମ କରନ୍ତି।
ଦେଵସ୍ଯ ସଵିତୁଃ ସଵେ କର୍ମ କୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ମାନୁଷାଃ । ଶଂ ନୋ ଭଵନ୍ତ୍ଵପ ଓଷଧୀଃ ଶିଵାଃ
ଦେବତା ସବିତାଙ୍କ ଚେତନାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଜ କାମ କରନ୍ତୁ। ପାଣି ଓ ଔଷଧମାନେ ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ।
ହିମଵତଃ ପ୍ର ସ୍ରଵନ୍ତି ସିନ୍ଧୌ ସମହ ସଙ୍ଗମଃ । ଆପୋ ହ ମହ୍ଯଂ ତଦ୍ଦେଵୀର୍ଦଦନ୍ ହୃଦ୍ଦ୍ଯୋତଭେଷଜମ୍
ହିମାଳୟରୁ ପାଣି ଝରି ନଦୀରେ ଏକଠା ହୁଏ। ଦେବୀ ପାଣିମାନେ ମୋତେ ହୃଦୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଔଷଧ ଦେଇଛନ୍ତି।