ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਅਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਸਨ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਕ ਅਨੋਖਾ ਰਤਨ ਬੰਨ੍ਹਿਆ। ਇਹ ਰਤਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ—ਚੌਲ ਅਤੇ ਜੌ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ। ਫਿਰ, ਉਹੀ ਰਤਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ—ਸ਼ਹਦ, ਘੀ ਦੀ ਧਾਰ, ਅਤੇ ਉਸ ਰਤਨ ਦੀ ਖਾਸ ਸਾਰ ਨਾਲ। ਉਸ ਰਤਨ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ, ਧਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਚਮਕ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਰਤਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਚਮਕ, ਤੇਜ, ਨਾਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਆਇਆ। ਉਸ ਰਤਨ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਦੇਵਤਾ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਰਤਨ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਦੇਣ—ਇਹ ਰਤਨ ਜੋ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਸਤਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੌਂਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਰਤਨ, ਵੈਰੀ-ਰਹਿਤ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੇਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਰਤਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰੇ; ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁੱਧ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਤਨ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਮੈਨੂੰ ਸਰਵੋਚਤਾ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਰਤਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਮੇਰੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਲਈ। ਜਿਵੇਂ ਉੱਚੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਚ ਬੀਜ ਵੱਧਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੰਸ਼, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਵਧਣ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ, ਯਜਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਤਨ, ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਰਤਨ, ਜੋ ਸੌਂ ਦਾਤਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸਰਵੋਚਤਾ ਦੇਵੇ। ਹੇ ਅੱਗ, ਤੂੰ ਇਸ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਇੰਧਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ; ਜਾਤਵੇਦਸ, ਪੁਜਾਰੀ ਵਲੋਂ ਜਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ, ਵੰਸ਼, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਤੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੀਏ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਿਸ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਤਪਸਿਆ ਵਸਦੀ ਹੈ? ਕਿਸ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਸਚਾਈ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ? ਕਿੱਥੇ ਆਚਰਨ ਵਸਦਾ, ਕਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਖੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਚਾਈ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ? ਉਸ ਦੇ ਕਿਸ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਅੱਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਕਿੱਥੇ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਵਗਦਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਨਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਕੰਭ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅੰਗ ਨਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਦੇ ਕਿਸ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ? ਕਿਸ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਖੜਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ? ਕਿਸ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਸਮਾਨ ਟਿਕਿਆ ਹੈ? ਕਿੱਥੇ ਉਪਰ ਵੱਲ ਅੱਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਉਪਰ ਵੱਲ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਨਦੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ? ਦੱਸੋ, ਸਕੰਭ—ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਕਿੱਥੇ ਅਰਧ-ਮਾਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿੱਥੇ ਮਾਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਾਲ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ? ਕਿੱਥੇ ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਦੱਸੋ, ਸਕੰਭ—ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ? ਕਿੱਥੇ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ? ਦੱਸੋ, ਸਕੰਭ—ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ, ਦੱਸੋ, ਸਕੰਭ—ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਹੇਠਲਾ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਕੰਭ ਕਿੰਨਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਬਚ ਗਿਆ, ਕਿੰਨਾ ਰਹਿ ਗਿਆ? ਸਕੰਭ ਕਿੰਨਾ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ—ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਅੰਗ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਬਣਾਇਆ, ਉਥੇ ਸਕੰਭ ਕਿੰਨਾ ਗਿਆ? ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਲੋਕਾਂ, ਪਰਤਾਂ, ਪਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਅਸਤਿਤਵ ਅਤੇ ਅਨਸਤਿਤਵ ਮਿਲਦੇ ਹਨ—ਦੱਸੋ, ਸਕੰਭ—ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਜਿੱਥੇ ਤਪਸਿਆ, ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਸਚ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਦੱਸੋ, ਸਕੰਭ—ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਅੱਗ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹਵਾ ਟਿਕੇ ਹਨ—ਦੱਸੋ, ਸਕੰਭ—ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਤੇ ਤਿੰਨ (33) ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹਨ—ਦੱਸੋ, ਸਕੰਭ—ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਿਗ, ਸਾਮਨ, ਯਜੁਸ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਰਿਸ਼ੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ—ਦੱਸੋ, ਸਕੰਭ—ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਅਮਰਤਾ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੋਵੇਂ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਨੜੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹਨ—ਦੱਸੋ, ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਸਕੰਭ ਕੌਣ ਹੈ? ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਮੁੱਖ ਨੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਖੜੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਯਜਨ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਹੈ—ਦੱਸੋ, ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਸਕੰਭ ਕੌਣ ਹੈ? ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਕੰਭ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਗੀਰਸ ਬਣੀਆਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਯਾਤਵ ਬਣੇ—ਦੱਸੋ, ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਸਕੰਭ ਕੌਣ ਹੈ? ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਭ ਸ਼ਹਦ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧਿ ਵਿਰਾਜ ਹੈ—ਦੱਸੋ, ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਸਕੰਭ ਕੌਣ ਹੈ? ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਿਗ ਵੇਦ ਉਚਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਯਜੁਸ ਉਚਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਾਲ ਸਾਮਨ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਥਰਵਨ ਅਤੇ ਅੰਗੀਰਸ ਹੈ—ਦੱਸੋ, ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਸਕੰਭ ਕੌਣ ਹੈ? ਲੋਕ ਅਸਲੀ ਅੰਗ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ, ਜੋ ਹੇਠਲੇ ਹਨ, ਉਸ ਅੰਗ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਮੰਨਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਆਦਿਤਿਆ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਸੁ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਿਛਲੇ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹਨ—ਦੱਸੋ, ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਸਕੰਭ ਕੌਣ ਹੈ? ਜਿਸ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਤੀਹ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇ ਸਦਾ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਅੱਜ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਹ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਾ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਜਾਣਦਾ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹੰਤ ਕਹਾਏ, ਅਸਤਿਤਵ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਏ—ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਕੰਭ ਦਾ ਇਕ ਅੰਗ ਅਸਤਿਤਵ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸਕੰਭ, ਵੰਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਕੰਭ ਦਾ ਇਕ ਅੰਗ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਰੀਰ ਵੰਡਿਆ—ਕੁਝ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਤੀਹ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬੀਜ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਅਤੁੱਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਸਕੰਭ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸੋਨਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਹਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ, ਰਤਨ, ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਸਕੰਭ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸਦਾ ਸਾਡੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੀ, ਸਾਡੀ ਵਧੀਕਤਾ, ਵਿਅਪਕਤਾ ਅਤੇ ਸਰਵੋਚਤਾ ਲਈ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਰਹੇ।