ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰਗੀਤਾ

ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰ ਉਵਾਚ॥ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਇਚ੍ਛਸਿ ਚੇਤ੍ਤਾਤ ਵਿषਯਾਨ੍ ਵਿषਵਤ੍ਤ੍ਯਜ। ਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਜਵਦਯਾਤੋषਸਤ੍ਯਂ ਪੀਯੂषਵਦ੍ ਭਜ

ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਤੂੰ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਬੇਟਾ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਛੱਡ ਦੇ। ਮਾਫੀ, ਸਾਦਗੀ, ਦਇਆ, ਸੰਤੋਖ ਤੇ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਂਦਾ ਹੈਂ, ਅਪਣਾ ਲੈ।

ਨ ਪृਥ੍ਵੀ ਨ ਜਲਂ ਨਾਗ੍ਨਿਰ੍ਨ ਵਾਯੁਰ੍ਦ੍ਯੌਰ੍ਨ ਵਾ ਭਵਾਨ੍। ਏषਾਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਣਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਚਿਦ੍ਰੂਪਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮੁਕ੍ਤਯੇ

ਤੂੰ ਨਾਂ ਧਰਤੀ ਹੈਂ, ਨਾਂ ਪਾਣੀ, ਨਾਂ ਅੱਗ, ਨਾਂ ਹਵਾ, ਨਾਂ ਆਕਾਸ਼। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਖੀ, ਚੇਤਨ ਰੂਪ ਆਪਣਾ ਆਪ ਜਾਣ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ।

ਯਦਿ ਦੇਹਂ ਪृਥਕ੍ ਕृਤ੍ਯ ਚਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ੍ਯ ਤਿष੍ਠਸਿ। ਅਧੁਨੈਵ ਸੁਖੀ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਬਨ੍ਧਮੁਕ੍ਤੋ ਭਵਿष੍ਯਸਿ

ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਤੂੰ ਖੁਸ਼, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।

ਨ ਤ੍ਵਂ ਵਿਪ੍ਰਾਦਿਕੋ ਵਰ੍ਣੋ ਨਾਸ਼੍ਰਮੀ ਨਾਕ੍ਸ਼ਗੋਚਰਃ। ਅਸਙ੍ਗੋऽਸਿ ਨਿਰਾਕਾਰੋ ਵਿਸ਼੍ਵਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਸੁਖੀ ਭਵ

ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਜਾਤ ਜਾਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਅਲੱਗ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਸਾਖੀ ਹੈਂ—ਖੁਸ਼ ਰਹੋ।

ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੌ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਮਾਨਸਾਨਿ ਨ ਤੇ ਵਿਭੋ। ਨ ਕਰ੍ਤਾਸਿ ਨ ਭੋਕ੍ਤਾਸਿ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵਾਸਿ ਸਰ੍ਵਦਾ

ਧਰਮ-ਅਧਰਮ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ, ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ। ਤੂੰ ਨਾ ਕਰਤਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਭੋਗਤਾ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੈਂ।

ਏਕੋ ਦ੍ਰष੍ਟਾਸਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਪ੍ਰਾਯੋऽਸਿ ਸਰ੍ਵਦਾ। ਅਯਮੇਵ ਹਿ ਤੇ ਬਨ੍ਧੋ ਦ੍ਰष੍ਟਾਰਂ ਪਸ਼੍ਯਸੀਤਰਮ੍

ਤੂੰ ਸਭ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਦਰਸ਼ਕ ਹੈਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਗਭਗ ਮੁਕਤ। ਤੇਰਾ ਬੰਧਨ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ।

ਅਹਂ ਕਰ੍ਤੇਤ੍ਯਹਂਮਾਨਮਹਾਕृष੍ਣਾਹਿਦਂਸ਼ਿਤਃ। ਨਾਹਂ ਕਰ੍ਤੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਾਮृਤਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸੁਖੀ ਭਵ

‘ਮੈਂ ਕਰਤਾ ਹਾਂ’ ਵਾਲੀ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਾਲੀ ਸੱਪ ਨੇ ਡੰਘ ਲਿਆ। ‘ਮੈਂ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ’ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ।

ਏਕੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਬੋਧੋऽਹਂ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਵਹ੍ਨਿਨਾ। ਪ੍ਰਜ੍ਵਾਲ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਗਹਨਂ ਵੀਤਸ਼ੋਕਃ ਸੁਖੀ ਭਵ

‘ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ’ ਵਾਲੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ।

ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਭਾਤਿ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਰਜ੍ਜੁਸਰ੍ਪਵਤ੍। ਆਨਨ੍ਦਪਰਮਾਨਨ੍ਦਃ ਸ ਬੋਧਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸੁਖਂ ਭਵ

ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਰੱਸੀ ਉੱਤੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਕਲਪਨਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਉਹੀ ਬੋਧ ਹੈਂ—ਖੁਸ਼ ਰਹੋ।

ਮੁਕ੍ਤਾਭਿਮਾਨੀ ਮੁਕ੍ਤੋ ਹਿ ਬਦ੍ਧੋ ਬਦ੍ਧਾਭਿਮਾਨ੍ਯਪਿ। ਕਿਂਵਦਨ੍ਤੀਹ ਸਤ੍ਯੇਯਂ ਯਾ ਮਤਿਃ ਸਾ ਗਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੈ; ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਧਿਆ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੰਧਿਆ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ: ਜਿਹੜੀ ਸੋਚ, ਉਹੀ ਨਤੀਜਾ।

ਆਤ੍ਮਾ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਵਿਭੁਃ ਪੂਰ੍ਣ ਏਕੋ ਮੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚਿਦਕ੍ਰਿਯਃ। ਅਸਂਗੋ ਨਿਃਸ੍ਪृਹਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਭ੍ਰਮਾਤ੍ਸਂਸਾਰਵਾਨਿਵ

ਆਤਮਾ ਸਾਖੀ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ, ਪੂਰਾ, ਇੱਕ, ਮੁਕਤ, ਚੇਤਨ, ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ, ਅਲੱਗ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ—ਭ੍ਰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

ਕੂਟਸ੍ਥਂ ਬੋਧਮਦ੍ਵੈਤਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪਰਿਭਾਵਯ। ਆਭਾਸੋऽਹਂ ਭ੍ਰਮਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਾਵਂ ਬਾਹ੍ਯਮਥਾਨ੍ਤਰਮ੍

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਟੱਲ, ਅਦਵੈਤ ਬੋਧ ਵਜੋਂ ਸੋਚ। ‘ਮੈਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼’ ਵਾਲਾ ਭ੍ਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇ।

ਦੇਹਾਭਿਮਾਨਪਾਸ਼ੇਨ ਚਿਰਂ ਬਦ੍ਧੋऽਸਿ ਪੁਤ੍ਰਕ। ਬੋਧੋऽਹਂ ਜ੍ਞਾਨਖਡ੍ਗੇਨ ਤਃਨਿਕृਤ੍ਯ ਸੁਖੀ ਭਵ

ਬੇਟਾ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬੰਧਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ। ‘ਮੈਂ ਬੋਧ ਹਾਂ’—ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ।

ਨਿਃਸਂਗੋ ਨਿष੍ਕ੍ਰਿਯੋऽਸਿ ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਨਿਰਂਜਨਃ। ਅਯਮੇਵ ਹਿ ਤੇ ਬਨ੍ਧਃ ਸਮਾਧਿਮਨੁਤਿष੍ਠਤਿ

ਤੂੰ ਅਲੱਗ, ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈਂ। ਤੇਰਾ ਬੰਧਨ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਟਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

ਤ੍ਵਯਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਿਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਤ੍ਵਯਿ ਪ੍ਰੋਤਂ ਯਥਾਰ੍ਥਤਃ। ਸ਼ੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਾ ਗਮਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਚਿਤ੍ਤਤਾਮ੍

ਇਹ ਜਗਤ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਸੁਰਤ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਾਗਰੂਕ ਚੇਤਨਾ ਹੈ—ਛੋਟੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਵੋ।

ਨਿਰਪੇਕ੍ਸ਼ੋ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰੋ ਨਿਰ੍ਭਰਃ ਸ਼ੀਤਲਾਸ਼ਯਃ। ਅਗਾਧਬੁਦ੍ਧਿਰਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੋ ਭਵ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਵਾਸਨਃ

ਬੇਪਰਵਾਹ, ਅਟੱਲ, ਪੂਰਾ, ਠੰਢੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਅਥਾਹ ਸਮਝ ਵਾਲਾ, ਅਡੋਲ, ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਹੋ।

ਸਾਕਾਰਮਨृਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨਿਰਾਕਾਰਂ ਤੁ ਨਿਸ਼੍ਚਲਂ। ਏਤਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੋਪਦੇਸ਼ੇਨ ਨ ਪੁਨਰ੍ਭਵਸਂਭਵਃ

ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਝੂਠ ਜਾਣ; ਨਿਰਾਕਾਰ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਮੰਨ। ਇਸ ਸੱਚ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਯਥੈਵਾਦਰ੍ਸ਼ਮਧ੍ਯਸ੍ਥੇ ਰੂਪੇऽਨ੍ਤਃ ਪਰਿਤਸ੍ਤੁ ਸਃ। ਤਥੈਵਾऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ਰੀਰੇऽਨ੍ਤਃ ਪਰਿਤਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ

ਜਿਵੇਂ ਦਰਪਣ ਵਿਚ ਤਸਵੀਰ ਅੰਦਰ ਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।

ਏਕਂ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਵ੍ਯੋਮ ਬਹਿਰਨ੍ਤਰ੍ਯਥਾ ਘਟੇ। ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵਭੂਤਗਣੇ ਤਥਾ

ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।