सर्वेषु भूतेषु आत्मानं सर्वाणि च भूतानि आत्मनि एव पश्यन्, अहंकार-ममकाराभ्यां विमुक्तः सन्, सुखी भवति। यस्मिन् एतद् विश्वम् समुद्रे तरङ्गवत् प्रकाशते, तदेव निःसंशयं सत्यम्। चेतनारूप! त्वं शोकात् मुक्तो भव। श्रद्धाम् आश्रित्य, प्रिय, मोहं मा आगमः। आत्मा तव स्वरूपं ज्ञानमात्रं, दिव्यम्, प्रकृतेः परम्। गुणैः आवृतः देहः तिष्ठति, आगच्छति, गच्छति च; आत्मा न गच्छति, न आगच्छति—तस्मात् किमर्थं तस्य शोकः? देहः यावत् कल्पान्तं तिष्ठतु, वा अद्य एव गच्छतु—शुद्धचैतन्यमात्रस्य तव कः वृद्धिः वा हानिः? अनन्तसागररूपे त्वयि, जगत्तरङ्गाः स्वभावतः उत्पद्यन्ते; उत्थाय वा उपशम्य वा, न तव लाभः न हानिः। प्रिय, त्वं शुद्धचैतन्यमात्रः; अयं लोकोऽपि त्वत्तः न पृथक्। तस्मात् कस्य, कथं, कुत्र वा त्यागग्रहणकल्पना? एके, अविनाशिनि, शान्ते, विशुद्धचिदाकाशे त्वयि—कुतः जन्म, कर्म, अहंकारः वा? यत्र यत् दृश्यते, तत्र त्वमेव प्रकाशसे। काचः, कङ्कणः, नूपुरः, सुवर्णात् पृथक् किम् प्रकाशन्ते? ‘अहम् इदम्, इदम् न मम’ इति भेदं त्यक्त्वा, सर्वं आत्मैव इति ज्ञात्वा, सर्वकल्पनाभ्यां मुक्तः सन् सुखी भव। अज्ञानात् एव विश्वम् दृश्यते; वस्तुतः त्वं एकः एव। त्वत्तः पृथक् न बद्धः न मुक्तः अस्ति। नूनं एतद् विश्वं मायामात्रम्; अन्यन्न किञ्चन। इच्छाशून्यः, चिन्मात्रः, तु शून्यवत् शान्तः भवसि। सत्तासागर एकस्मिन्, भूतं भविष्यत् वर्तमानं च एकमेव। तव न बन्धः न मोक्षः, न कर्तव्यं न अकर्तव्यं—सुखेन विचर। चिन्मय! चिन्ताशङ्काभिः चित्तं न विक्षिप्यताम्। शान्तः, स्वात्मनि एव आनन्दरूपे सुखेन तिष्ठ। ध्यानं सर्वथा परित्यज्य, हृदि किञ्चन न धारय; आत्मा त्वं एव मुक्तः—विचारस्य किम् फलम्? अष्टावक्रः उवाच—शास्त्राणि अनन्तानि वद, शृणु वा, प्रिय, तु विश्रान्तिं आत्मनः न प्राप्स्यसि यावत् सर्वं विस्मरति। भोगः, क्रिया, ध्यानं वा यथेष्टं कुरु, ज्ञानी; इच्छाशून्यचित्तस्य तु परमं आनन्दम्। सर्वे प्रयासेन क्लिश्यन्ति; न कश्चित् एतत् तत्त्वं जानाति। एतेनैव उपदेशेन भाग्यवान् शान्तिम् प्राप्नोति। क्षणमात्रकर्मणि अपि क्लेशितः श्लिष्टतमः आलस्येषु; तस्य एव सुखम्, न अन्यस्य। यदा मनः ‘इदं कृतम्, इदं न कृतम्’ इति द्वन्द्वात् विमुक्तम्, तदा धर्मार्थकाममोक्षेषु उदासीनम्। विरक्तः विषयान् परित्यजति; रागी तान् इच्छति। यः न ग्रहणं न मुञ्चनं करोति, स न विरक्तः न रागी। ग्रहणत्यागकल्पना इच्छायाः स्थितौ एव, सा संसारबीजस्य अंकुरः—यावत् शुद्धविचारः न प्राप्यते। प्रवृत्तौ रागः, निवृत्तौ द्वेषः; द्वन्द्वातीतः पण्डितः बालवत् स्थितः। रागी दुःखस्य भीतया संसारं परित्यक्तुम् इच्छति; विरक्तः दुःखात् मुक्तः सन् तत्रापि न विक्रियते। मोक्षेऽपि अभिमानः, देहे ममत्वं यस्य स न ज्ञानी न योगी, केवलं दुःखभाग्। शिवविष्णुब्रह्मादयः अपि उपदिशतु, तु आत्मविश्रान्तिः न लभ्यते यावत् सर्वं विस्मरति। अष्टावक्रः उवाच—ज्ञानस्य योगस्य च फलम् प्राप्तः, सर्वेन्द्रियाणि शुद्धानि तृप्तानि यस्य, स एकाकी रमते। ज्ञानी कदापि न शोचति, यतः तेन एव इदं विश्वमण्डलं पूर्णं। स्वात्मरमणस्य विषयाः न तर्पयन्ति, यथा नीमपत्राणि सल्लकीप्रियस्य गजस्य। दुर्लभो हि यः भोगेऽपि अप्रभावितः, अभोगेऽपि अनुत्सुकः। इह लोके भोगकामाः मोक्षकामाश्च; दुर्लभो हि महात्मा यो उभयत्र निराकाङ्क्षः। महात्मनः धर्मार्थकाममोक्षजीवनमरणेषु न ग्रहणत्यागकल्पना। प्रलयेऽपि न इच्छाः, स्थितौ न द्वेषः; यथारूपेण तिष्ठति, तथा एव सन्तुष्टः, भाग्यवान् च। एतद्विज्ञानतृप्तः, सर्वसङ्कल्पविलयः, पश्यन्, शृण्वन्, स्पृशन्, घ्राणन्, खादन्, सन्तुष्टः तिष्ठति। तस्य दृष्टिः शून्या, क्रियाः व्यर्थाः, इन्द्रियाणि दुर्बलानि; तृष्णा वैराग्यं वा नास्ति यस्य संसारसागरः शुष्यति। न जागर्ति, न स्वपिति, न चक्षुः उद्घाटयति, न निमीलयति; हा! कस्यचित् मुक्तचित्तस्य अचिन्त्यं स्थितिम्। सर्वत्र स्वात्मनिष्ठः, सर्वत्र शुद्धचित्तः, सर्वकामविवर्जितः, मुक्तः सर्वत्र प्रकाशते। पश्यन्, शृण्वन्, स्पृशन्, घ्राणन्, खादन्, गृह्णन्, भाषमाणः, गच्छन्—कर्माकर्मवर्जितः महात्मा एव मुक्तः। न निन्दति, न स्तौति, न हृष्यति, न क्रुध्यति; न ददाति, न गृह्णाति—मुक्तः सर्वत्र उदासीनः। स्त्रीं स्नेहेन पश्यन्, मृत्युम् आगच्छन्तम् अपि, तस्य मनः न विक्रियते, स्वात्मनिष्ठः—एवं मुक्तमहात्मा।