शृणु, सौम्य मनः, आत्मनः स्वरूपमेकं सम्यगवधारय। यत्र वर्ण-अवर्णयोः, कारण-अकार्ययोः, भेद-अभेदयोः च समता वर्तते, तत्र सर्वं सममेव भवति, तर्हि किमर्थं त्वं शोकं करोति? अत्र सर्वत्र चेतना निरन्तरा, स्थिरा, अद्वयस्वरूपा च वर्तते; सर्वत्रैव सा चलनाचलनरहिता, न केवलं द्वैतादिवर्जिता, तर्हि किमर्थं त्वं शोकं करोति, हे मनः? इयं चेतना अखण्डा, सर्वत्र व्यापिनी, परमशुद्धा, अचलस्वरूपा, दिवा-रात्र्योः च विलक्षणा; सर्वत्र व्याप्य वर्तमाना, तर्हि किमर्थं त्वं शोकं करोति, हे मनः? नात्र बन्ध-मोक्षयोः संयोगः, न योग-वियोगयोः, न हेत्वहेतुत्वयोः; तर्हि किमर्थं त्वं शोकं करोति, हे मनः? अत्र काल-अकालयोः, अणुतम-अणुतरयोः अपि लयः; केवलं शुद्धसत्यस्य न लयः। तर्हि किमर्थं त्वं शोकं करोति, हे मनः? अत्र न शरीरं न शरीराभावः, न स्वप्न-सुषुप्त्यवस्था, न व्यक्त-अव्यक्तता; तर्हि किमर्थं त्वं शोकं करोति, हे मनः? यथा गगनं नित्यम् अमलम्, विशालम्, सर्वेषां समम्, सर्वविभेदवर्जितम्, तद्वद् आत्मा अपि निःस्वरूप-विस्तार-विकारेभ्यः रहितः। तर्हि किमर्थं त्वं शोकं करोति, हे मनः? अत्र पुण्य-पापयोः, वस्त्ववस्त्वयोः, इच्छानैच्छयोः च अतिक्रमः; तर्हि किमर्थं त्वं शोकं करोति, हे मनः? अत्र सुख-दुःखयोः, शोक-अशोकयोः, गुरु-शिष्ययोः चातिक्रमः; तत्र परमं सत्यं अस्ति। तर्हि किमर्थं त्वं शोकं करोति, हे मनः? नात्राङ्कुरः, न सारः, न विस्तारः; न गतिर्न स्थैर्यम्, न समत्वं न वैषम्यम्; न विचारा न अविचारः। तर्हि किमर्थं त्वं शोकं करोति, हे मनः? अत्र सर्वसार-सङ्घातः एव सारः, स्वभावभेदः इति कथ्यते, इन्द्रियवृत्तयः विषयेषु मिथ्या। तर्हि किमर्थं त्वं शोकं करोति, हे मनः? शास्त्राणि बहुधा वदन्ति—इदं विश्वं, आकाशाद्यादि, मृगमरीचिकेव; यदि सर्वं एकं, अखण्डं, समं च, तर्हि किमर्थं त्वं शोकं करोति, हे मनः? स प्राप्नोति, स प्राप्नोति न हि, न हि; यत्र न लक्षणं, न चिह्नं, तत्र न हि, न हि; समत्वरसास्वादेन लीनः, चिन्तनशुद्ध्या विशुद्धः, परमावधूतः सत्यम् वदति। एवं पञ्चमोध्यायः समाप्तः। शास्त्राणि बहुधा वदन्ति—अस्माकं च, इदं च विश्वं, आकाशाद्यादि, मृगमरीचिकेव; यदि सर्वं एकं, अखण्डं, परममङ्गलं, अनुत्तमम्, तर्हि कथं तत्र उपमा सम्भवति? यदि परमं भेदाभेदातीतम्, क्रियाक्रियातीतम्, सर्वमेकम्, अखण्डं, परममङ्गलं, तर्हि तत्र पूजनं वा तपः वा कथं स्यात्? मन एव अखण्डः, सर्वव्यापी, सीमाविस्तारातीतः, परममङ्गलस्वरूपः; स एव मनसा वाचा वा न गृह्यते। दिनरात्र्योः भेदस्य, उत्पन्नानुत्पन्नस्य च लयः; यदि सर्वमेकम्, अखण्डं, परममङ्गलं, तर्हि सूर्यचन्द्राग्नयः कथं स्युः? इच्छानैच्छयोः, क्रियाक्रिययोः च लयः; यदि सर्वमेकम्, अखण्डं, परममङ्गलं, तर्हि अन्तरबाह्यभेदः मनसि कथं स्यात्? यदि नास्ति सारः नासारः, शून्यं नाशून्यं, सर्वमेकम्, अखण्डं, परममङ्गलं, तर्हि आद्यन्त्यः कथं स्याताम्? भेदाभेदयोः, ज्ञेय-ज्ञातृयोः च लयः; यदि सर्वमेकम्, अखण्डं, परममङ्गलं, तर्हि तुरीय-चतुर्थपदं कथं स्यात्? यदुक्तं वा अनुक्तं, यज्ज्ञातं वा अज्ञातं, तत्तु न सत्यम्; यदि सर्वमेकम्, अखण्डं, परममङ्गलं, तर्हि विषय-इन्द्रिय-बुद्धि-मनांसि कथं स्युः? आकाशवाय्वोः, पृथिव्यग्न्योः च न सत्यता; यदि सर्वमेकम्, अखण्डं, परममङ्गलं, तर्हि जलमेघयोः कथं स्याताम्? कल्पितजगतो लयः, कल्पितदेवतायाः च लयः; यदि सर्वमेकम्, अखण्डं, परममङ्गलं, तर्हि गुणदोषविचारः मनसि कथं स्यात्? मृत्युः जन्म च नास्ति, क्रियाक्रिययोः अपि लयः; यदि केवलं एकः अखण्डः, सर्वव्यापी शिवः, तर्हि आगमन-गमनयोः कः प्रश्नः? प्रकृतिपुरुषयोः न पृथक्त्वम्, कारणकार्ययोः न भेदः; यदि केवलं एकः अखण्डः, सर्वव्यापी शिवः, तर्हि पुरुष-अपुरुषयोः कः प्रश्नः? नास्ति तृतीयं दुःखहेतुः, न द्वितीयं गुणोत्थम्; यदि केवलं एकः अखण्डः, सर्वव्यापी शिवः, तर्हि जरायौवनबाल्यं कथं स्यात्? अश्रम-जात्यतिरिक्तम्, कारणकर्तृवर्जितम्; यदि केवलं एकः अखण्डः, सर्वव्यापी शिवः, तर्हि विनाश-अविनाशविचारः कथं स्यात्? भोक्तृ-अभोक्तृविचारः मिथ्या, जात-अजातविचारः मिथ्या; यदि केवलं एकः अखण्डः, सर्वव्यापी शिवः, तर्हि क्षराक्षरयोः कः प्रश्नः? नर-नर्यादिविनाशकल्पना मिथ्या; यदि केवलं एकः अखण्डः, सर्वव्यापी शिवः, तर्हि सुखासुखयोः कः प्रश्नः? यदि मोहम्, दुःखं, संशयशोकौ चातीतम्, केवलं एकः अखण्डः, सर्वव्यापी शिवः, तर्हि अहम्-ममत्वविचारः कथं स्यात्? धर्माधर्मयोः, बन्धमोक्षयोः च लयः; यदि केवलं एकः अखण्डः, सर्वव्यापी शिवः, तर्हि दुःख-अदुःखविचारः कथं स्यात्? यजमान-यज्ञाग्निहविषां च भेदः नास्ति; यदि केवलं एकः अखण्डः, सर्वव्यापी शिवः, तर्हि कर्मफलविचारः कथं स्यात्? शोक-अशोकयोः, गर्व-अगर्वयोः च लयः; यदि केवलं एकः अखण्डः, सर्वव्यापी शिवः, तर्हि सङ्ग-विरक्तिविचारः कथं स्यात्? मोहामोहयोः, लोभालोभयोः च विकारः नास्ति; यदि केवलं एकः अखण्डः, सर्वव्यापी शिवः, तर्हि विवेकाविवेकविचारः कथं स्यात्? त्वं अहं च, न कश्चन हन्ता; कुलजन्मविचारः मिथ्या; यदि अहमेव शिवः, परमार्थस्वरूपः, तर्हि अत्र प्रणामः कुतः? गुरु-शिष्ययोः, उपदेशस्य च भेदः लीनः; यदि अहमेव शिवः, परमार्थस्वरूपः, तर्हि अत्र प्रणामः कुतः? शरीरविभागकल्पना नास्ति, लोकविभागकल्पना अपि नास्ति; यदि अहमेव शिवः, परमार्थस्वरूपः, तर्हि अत्र प्रणामः कुतः? न कदाचित् ससङ्गित्वम् असङ्गित्वं वा; शुद्धम्, अचलम्, निर्मलम् एव; यदि अहमेव शिवः, परमार्थस्वरूपः, तर्हि अत्र प्रणामः कुतः? शरीर-शरीरित्वयोः भेदः नास्ति, आचरणमपि असत्यं; यदि अहमेव शिवः, परमार्थस्वरूपः, तर्हि अत्र प्रणामः कुतः? एवं, हे मनः, यदा सर्वं सममेव, अखण्डं, परममङ्गलं च, तदा सर्वे भेदाः, शोकः, दुःखं, सुखं, क्रिया, ज्ञानं, धर्मः, अधर्मः, पुण्यं, पापं, इत्यादयः स्वयमेव लीनाः, केवलं एकं शिवस्वरूपमेव अवशिष्यते।