વિષમં પર્વતસ્રસ્તૈ રશ્મભિશ્ચ સમાવૃતમ્। નિર્જલં નિર્મનુષ્યં ચ બહુયોજનમાયતમ્
એ જંગલ પર્વતોની ઊંચી-નીચી ધરતી અને સૂર્યકિરણોથી ઢંકાયેલું હતું, પાણી વગર અને માનવવિહિન, અનેક યોજન સુધી ફેલાયેલું હતું.
મૃગસિંહૈર્વૃતં ઘોરૈરન્યૈશ્ચાપિ વનેચરૈઃ। તદ્વનં મનુજવ્યાઘ્રઃ સભૃત્યબલવાહનઃ
એ જંગલમાં ભયાનક મૃગ, સિંહ અને અન્ય જંગલી પ્રાણીઓ ભરેલા હતા; એમાં મનુષ્યોમાં વાઘ સમા રાજા પોતાના સેવકો, સેના અને વાહનો સાથે પ્રવેશ્યા.
લોડયામાસ દુષ્યન્તઃ સૂદયન્વિવિધાન્મૃગાન્। બાણગોચરસંપ્રાપ્તાંસ્તત્ર વ્યાઘ્રગણાન્બહૂન્
દુષ્યંત ત્યાં વિભિન્ન પ્રાણીઓનો શિકાર કરતા ફરવા લાગ્યા; અને તેમના બાણની પાંસે આવેલા અનેક વાઘોને માર્યા.
પાતયામાસ દુષ્યન્તો નિર્બિભેદ ચ સાયકૈઃ। દૂરસ્થાન્સાયકૈઃ કાંશ્ચિદભિનત્સ નરાધિપઃ
દુષ્યંતે તેમને બાણથી પછાડ્યા અને ઘાયલ કર્યા; અને રાજાએ દૂર ઊભેલા કેટલાક પ્રાણીઓને પણ પોતાના તીરો વડે ઘાયલ કર્યા.
અભ્યાશમાગતાંશ્ચાન્યાન્ખડ્ગેન નિરકૃન્તત। કાંશ્ચિદેણાન્સમાજઘ્ને શક્ત્યા શક્તિમતાં વરઃ
જે આવે છે તેમને તેણે તલવારથી કાપી નાખ્યા, અને શસ્ત્રકૌશલ્યમાં સર્વોત્તમ હોવાથી, કેટલાક હરણોને શસ્ત્રથી ઘાયલ કર્યા.
ગદામણ્ડલતત્ત્વજ્ઞશ્ચચારામિતવિક્રમઃ। તોમરૈરસિભિશ્ચાપિ ગદામુસલકમ્પનૈઃ
ગદા ચલાવવાની સાચી રીત જાણતો અને અવિરત પરાક્રમથી ભરપૂર, તેણે ભાલા, તલવાર અને ગદા-મુસળ પણ હલાવ્યા.
ચચાર સ વિનિઘ્નન્વૈ વન્યાંસ્તત્ર મૃગદ્વિજાન્। રાજ્ઞા ચાદ્ભુતવીર્યેણ યોધૈશ્ચ સમરપ્રિયૈઃ
ત્યાં તેણે જંગલના જાનવરો અને પક્ષીઓને માર્યા, અને યુદ્ધપ્રેમી યોદ્ધાઓ તથા અદ્ભુત બળ ધરાવતા રાજા સાથે ફરતો રહ્યો.
લોડ્યમાનં મહારણ્યં તત્યજુઃ સ્મ મૃગાધિપાઃ। તત્ર વિદ્રુતયૂથાનિ હતયૂથપતીનિ ચ
જ્યારે મોટું જંગલ હલચલથી ભરાયું, ત્યારે પ્રાણીઓના રાજાએ તેને છોડી દીધું; ત્યાં ટોળાં ભાગી ગયા, અને તેમના નેતાઓ માર્યા ગયા.
મૃગયૂથાન્યથૌત્સુક્યાચ્છબ્દં ચક્રુસ્તતસ્તતઃ। શુષ્કાશ્ચાપિ નદીર્ગત્વા જલનૈરાશ્યકર્શિતાઃ
હરણોના ટોળાં ગભરાઈને અહીં-ત્યાં અવાજો કરતા; સુકાઈ ગયેલી નદીઓ સુધી જઈ, પાણીના અભાવે દુર્બળ થઈ ગયા.
વ્યાયામક્લાન્તહૃદયાઃ પતન્તિ સ્મ વિચેતસઃ। ક્ષુત્પિપાસાપરીતાશ્ચ શ્રાન્તાશ્ચ પતિતા ભુવિ
અતિશય દોડધામથી થાકેલા, તેઓ બેભાન થઈ જમીન પર પડી ગયા; ભૂખ અને તરસથી પીડાઈને, થાકી ગયા અને ધરતી પર ઢળી પડ્યા.
કેચિત્તત્ર નરવ્યાઘ્રૈરભક્ષ્યન્ત બુભુક્ષિતૈઃ। કેચિદગ્નિમથોત્પાદ્ય સંસાધ્ય ચ વનેચરાઃ
કેટલાક ત્યાં ભૂખ્યા મનુષ્યરૂપ વાઘો દ્વારા ખાઈ ગયા; કેટલાકે અગ્નિ ઉગારી, જંગલમાં જીવતા રહ્યા.
ભક્ષયન્તિ સ્મ માંસાનિ પ્રકુટ્ય વિધિવત્તદા। તત્ર કેચિદ્ગજા મત્તા બલિનઃ શસ્ત્રવિક્ષતાઃ
ત્યારે તેમણે માંસ યોગ્ય રીતે શેકી અને ખાધું; ત્યાં કેટલાક મદમસ્ત અને બળવાન હાથીઓ શસ્ત્રઘાતથી ઘાયલ થયા.
સંકોચ્યાગ્રકરાન્ભીતાઃ પ્રાદ્રવન્તિ સ્મ વેગિતાઃ। શકૃન્મૂત્રં સૃજન્તશ્ચ ક્ષરન્તઃ શોણિતં બહુ
ડરથી, તેમણે સુંડ અંદર ખેંચી ઝડપથી ભાગ્યા, અને દહીં-મૂત્ર છોડી, ઘણું લોહી વહાવ્યું.
વન્યા ગજવરાસ્તત્ર મમૃદુર્મનુજાન્બહૂન્। તદ્વનં બલમેઘેન શરધારેણ સંવૃતમ્। વ્યરોચત મૃગાકીર્ણં રાજ્ઞા હતમૃગાધિપમ્
ત્યાં જંગલના મહાન હાથીઓએ અનેક મનુષ્યોને મારી નાખ્યા; તે જંગલ, તીક્ષ્ણ બાણવર્ષાથી ઢંકાઈને, જાનવરોથી ભરાયું અને રાજાએ પ્રાણીઓના રાજાને મારી નાખ્યો તે કારણે તેજસ્વી લાગતું હતું.
તતો મૃગસહસ્રાણિ હત્વા સબલવાહનઃ। તત્ર મેઘઘનપ્રખ્યં સિદ્ધચારણસેવિતમ્
પછી, હજારો પ્રાણીઓનો વધ કરીને, પોતાની સેના અને રથ સાથે, તેણે ત્યાં સિદ્ધો અને ચારણો વસે છે એવું ઘનઘોર મેઘ જેવું જંગલ જોયું.
વનમાલોકયામાસ નગરાદ્યોજનદ્વયે। મૃગાનનુચરન્વન્યાઞ્શ્રમેણ પરિપીડિતઃ
શહેરથી બે યોજન દૂર તે જંગલમાં, હરણોનો પીછો કરતા, પોતે પણ થાકી ગયો હતો.
મૃગાનનુચરન્રાજા વેગેનાશ્વાનચોદયત્। રાજા મૃગપ્રસઙ્ગેન વનમન્યદ્વિવેશ હ
હરણો પાછળ દોડતો રાજા ઘોડાઓને ઝડપથી દોડાવતો રહ્યો; આ રીતે શિકાર કરતા તે બીજું જંગલમાં પ્રવેશી ગયો.
એક એવોત્તમબલઃ ક્ષુત્પિપાસાશ્રમાન્વિતઃ। સ વનસ્યાન્તમાસાદ્ય મહચ્છૂન્યં સમાસદત્
એકલો, મહાન બળ ધરાવતો, ભૂખ, તરસ અને થાકથી પીડાઈને, તેણે જંગલના અંત સુધી પહોંચી, એક વિશાળ ખાલી જગ્યા જોઈ.
તચ્ચાપ્યતીત્ય નૃપતિરુત્તમાશ્રમસંયુતમ્। મનઃપ્રહ્લાદજનનં દૃષ્ટિકાન્તમતીવ ચ
પછી તે રાજા એ જગ્યા પાર કરી, ઉત્તમ આશ્રમોથી શોભાયમાન, મનને આનંદ આપતી અને આંખોને ખૂબ જ ભાતીતી એવી જગ્યા પર પહોંચ્યો.
સીતમારુતસંયુક્તં જગામાન્યન્મહદ્વનમ્। પુષ્પિતૈઃ પાદપૈઃ કીર્ણમતીવ સુખશાદ્વલમ્
શીતળ પવનથી સુસજ્જ, તે બીજું વિશાળ જંગલમાં ગયો, જ્યાં ફૂલેલા વૃક્ષો અને ખૂબ સુખદ ઘાસના મેદાન હતા.
વિપુલં મધુરારાવૈર્નાદિતં વિહગૈસ્તથા। પુંસ્કોકિલનિનાદૈશ્ચ ઝિલ્લીકગણનાદિતમ્
વિશાળ જંગલ, જ્યાં પક્ષીઓની મધુર ટહુકા, પુરુષ કોયલના રવ અને ઝીંગણાંઓના ટોળાંઓના અવાજ ગૂંજતા હતા.
પ્રવૃદ્ધવિટપૈર્વૃક્ષૈઃ સુખચ્છાયૈઃ સમાવૃતમ્। ષટ્પદાઘૂર્ણિતતલં લક્ષ્મ્યા પરમયા યુતમ્
વિસ્તૃત છાંયાવાળા વૃક્ષોથી ઢંકાયેલું, જ્યાં ભમરા જમીન પર ગૂંજી રહ્યા હતા અને સર્વોત્તમ સૌંદર્યથી ભરપૂર હતું.
નાપુષ્પઃ પાદપઃ કશ્ચિન્નાફલો નાપિ કણ્ટકી। ષટ્પદૈર્નાપ્યપાકીર્ણસ્તસ્મિન્વૈ કાનનેઽભવત્
એ જંગલમાં એકપણ વૃક્ષ એવું નહોતું કે જેમાં ફૂલ ન હોય, કે ફળ ન હોય, કે કાંટા ન હોય. અને કોઈ પણ વૃક્ષ પર મધમાખીઓના ઝુંડ ભરેલા નહોતા.
વિગહૈર્નાદિતં પુષ્પૈરલઙ્કૃતમતીવ ચ। સર્વર્તુકુસુમૈર્વૃક્ષૈઃ સુખચ્છાયૈઃ સમાવૃતમ્
પક્ષીઓના મીઠા અવાજથી ગુંજતું અને રંગબેરંગી ફૂલોથી શોભાયમાન એ જંગલમાં, દરેક ઋતુમાં ફૂલતા વૃક્ષો ઊભા હતા, જેની ઠંડી છાંયાથી બધાને આનંદ મળતો હતો.
મનોરમં સહેષ્વાસો વિવેશ વનમુત્તમમ્। મારુતા કલિતાસ્તત્ર દ્રુમાઃ કુસુમશાખિનઃ
મજબૂત ભુજાવાળા તે મહાન પુરુષે એ મનોહર અને ઉત્તમ જંગલમાં પ્રવેશ કર્યો, જ્યાં પવન ફૂલોથી ભરેલી ડાળીઓમાં રમતો હતો.
પુષ્પવૃષ્ટિં વિચિત્રાં તુ વ્યસજંસ્તે પુનઃ પુનઃ। દિવસ્પૃશોઽથ સંઘુષ્ટાઃ પક્ષિભિર્મધુરસ્વનૈઃ
ત્યાં વૃક્ષો વારંવાર અદભૂત ફૂલોની વરસાદ વરસાવતાં, તેમની ટોચો આકાશને અડતી અને મીઠા અવાજવાળા પક્ષીઓથી આખું જંગલ ગુંજતું હતું.
વિરેજુઃ પાદપાસ્તત્ર વિચિત્રકુસુમામ્બરાઃ। તેષાં તત્ર પ્રવાલેષુ પુષ્પભારાવનામિષુ
એ જંગલમાં વૃક્ષો વિવિધ અને સુંદર ફૂલોના વસ્ત્ર પહેરીને ઉજળી રહ્યા હતા; તેમની નાજુક ડાળીઓ ફૂલોના ભારથી વળી પડી હતી અને ત્યાં પક્ષીઓ ભેગા થયા હતા.
રુવન્તિ રાવાન્મધુરાન્ષટ્પદા મધુલિપ્સવઃ। તત્ર પ્રદેશાંશ્ચ બહૂન્કુસુમોત્કરમણ્ડિતાન્
મધ મેળવવા ઈચ્છતા મધમાખીઓ ત્યાં મીઠા અવાજે ગાન કરતાં, અને ફૂલોના ભારથી વળી પડેલી નાજુક ડાળીઓ વચ્ચે ફરતાં.
લતાગૃહપરિક્ષિપ્તાન્મનસઃ પ્રીતિવર્ધનાન્। સંપશ્યન્સુમહાતેજા બભૂવ મુદિતસ્તદા
લતાવાળી મંડપોથી ઘેરાયેલા, મનને આનંદ આપતા અને ફૂલોના ઢગલાંથી શોભાયમાન એવા અનેક સ્થળોને જોઈને, તે મહાતેજસ્વી પુરુષ આનંદિત થયો.
પરસ્પરાશ્લિષ્ટશાખૈઃ પાદપૈઃ કુસુમાન્વિતૈઃ। અશોભત વનં તત્તુ મહેન્દ્રધ્વજસન્નિભૈઃ
ફૂલોથી ભરેલી ડાળીઓ એકબીજામાં વળી ગયેલી અને મહેન્દ્રના ધ્વજ જેવાં વૃક્ષોથી એ જંગલ ખૂબ જ શોભી રહ્યું હતું.