वनं पर्यचरन्सम्यक्छुश्रूषुरनुसूयकः। निर्ममो निरहङ्कारो दीर्घकालमतोषयत्
अर्जुन हेवनात द्वेष, मालकीभाव किंवा अहंकार न ठेवता, वनात फिरत राहिला आणि दीर्घ काळ दत्तात्रेयांची सेवा करून त्यांना प्रसन्न केले.
आराध्य दत्तात्रेयं हि अगृङ्णात्स वरानिमान्। आप्तादाप्ततरान्विप्राद्विद्वान्विद्वन्निषेवितात्
दत्तात्रेयांची भक्ती करून, अर्जुनाने त्या विद्वान ऋषीकडून हे वर मिळवले, ज्यांचा विद्वान आणि अधिक विद्वानांनीही सन्मान केला होता.
ऋतेऽमरत्वं विप्रेण दत्तात्रेयेण धीमता। वरैश्चतुर्भिः प्रवृत इमान्वव्रे वरान्नृपः
अमरत्व सोडून, जे दत्तात्रेय ऋषींनी दिले नाही, त्या राजाने हे चार वर मागितले.
श्रीमान्मनस्वी बलवान्सत्यवागनसूयकः। सहस्रबाहुर्भूयासमेषु मे प्रथमो वरः
माझे यशस्वी, धैर्यवान, बलवान, सत्य बोलणारे आणि द्वेषरहित व्हावे; माझे हजार हात असावेत—हा माझा पहिला वर आहे.
जरायुजाण्डजं सर्वं सर्वं चैव चराचरम्। शास्तुमिच्छामि धर्मेण द्वितीयस्त्वेष मे वरः
गर्भातून, अंड्यातून जन्मणारे आणि सर्व चराचर प्राणी, यांच्यावर मी धर्माने राज्य करावे—हा माझा दुसरा वर आहे.
पितृन्देवानृषीन्विप्रान्यजेयं विपुलैर्मखैः। अमित्रांश्च शितैर्बाणैस्तृतीयो व्रर एष मे
पितर, देव, ऋषी आणि ब्राह्मण यांना मी मोठ्या यज्ञांनी तृप्त करावे; आणि शत्रूंना तीक्ष्ण बाणांनी जिंकावे—हा माझा तिसरा वर आहे.
यस्य नासीन्न भविता न चास्ति सदृशः पुमान्। इह वा दिवि वा लोके स मे हन्ता भवेदिति
या जगात किंवा स्वर्गात, माझ्यासारखा कोणीही झाला नाही, होणार नाही; फक्त जो मला मारेल तोच माझ्यासारखा असावा.
सोऽर्जुनः कृतवीर्यस्य वरः पुत्रोऽभवद्युधि। स सहस्रं सहस्राणां माहिष्मत्यामवर्धत
अशा प्रकारे अर्जुन, कृतवीर्याचा पुत्र, युद्धात हा वर मिळवून हजारोंमध्ये एक झाला; आणि माहिष्मती नगरीत तो हजारांमध्ये मोठा झाला.
स भूमिमखिलां जित्वा द्वीपांश्चापि समुद्रिणः। नभसीवाज्वलत्सूर्यः पुण्यैः कर्मभिर्जुनः
अर्जुनाने संपूर्ण पृथ्वी आणि समुद्राने वेढलेली द्वीपे जिंकली; आणि तो आकाशातील तेजस्वी सूर्यासारखा पुण्यकर्मांनी उजळून निघाला.
इन्द्रद्वीपं कशेरुं च कामद्वीपं गभस्तितम्। गन्धर्ववरुणद्वीपं सौहृष्टममितप्रभः
त्याने इंद्रद्वीप, कशेरू, कामद्वीप, गभस्तिमान, गंधर्व, वरुणद्वीप आणि आनंदी, अमाप तेज असलेली भूमी जिंकली.
पूर्वैरजितपूर्वांश्च द्वीपनजयदर्जुनः। इदं तु कार्तवीर्यस्य बभूवासदृशं जनैः
अर्जुनाने पूर्वी कोणीही न जिंकलेली द्वीपे जिंकली आणि तो लोकांमध्ये कर्तवीर्य नावाने प्रसिद्ध झाला.
न पूर्वे नापरे तस्य गमिष्यन्ति गतिं नृपाः। यदर्णवे प्रयातस्य वस्त्रं न परिषिच्यते
त्याच्या आधी किंवा नंतर कोणताही राजा त्याच्या मार्गाला पोहोचू शकला नाही; तो जेव्हा समुद्रात गेला, तेव्हा त्याचे वस्त्रही ओले झाले नाही.
सौवर्णं सर्वमप्यासीद्विमानवरमुत्तमम्। चतुर्धा व्यभजद्राष्ट्रं तद्विभज्यान्वपालयत्
संपूर्ण राजवाडा सोन्याचा बनवलेला होता. त्याने आपले राज्य चार भागांत विभागले आणि प्रत्येक भाग नीट सांभाळला.
एकांशेनाहरत्सेनामेकांशेनावसद्गृहान्। यस्तु तस्य तृतीयांशो राज्ञोऽभूज्जनसङ्ग्रहे
एका भागातून त्याने सैन्याचा खर्च केला, दुसऱ्या भागातून स्वतःच्या घरांचा व्यवहार केला, आणि तिसऱ्या भागातून राजा लोकांना एकत्र आणत असे.
आप्तः परमकल्याणस्तेन यज्ञानकल्पयत्। ये दस्यवो ग्रामचरा अरम्ये च वसन्ति ये
त्याला मोठे भाग्य मिळाले आणि त्याने यज्ञांची व्यवस्था केली. गावात किंवा निर्जन ठिकाणी राहणारे जे दुष्ट लोक होते—
चतुर्थेन तु सोंऽशेन तान्सर्वान्प्रत्यषेधयत्। द्वाराणि नापिधीयन्ते पुरेषु नगरेषु च
चौथ्या भागातून त्याने त्या सर्वांना आवर घातला. त्यामुळे गावात आणि शहरात कधीच दरवाजे बंद करावे लागत नसत.
स एव राष्ट्रपालोऽभूत्स्रीपालोऽभवदर्जुनः। स एवासीद्जापालः सः गोपालो विशाम्पते
तोच राज्याचा रक्षक झाला, अर्जुनाने संपत्तीचे रक्षण केले; तोच यज्ञांचा रक्षक आणि गायींचा देखील रक्षक झाला, हे लोकांच्या अधिपती.
शतं वर्षसहस्राणामनुशिष्यार्जुनो महीम्। दत्तात्रेयप्रसादेन एवं राज्यं चकार सः
शंभर हजार वर्षे अर्जुनाने पृथ्वीला शिकवले; दत्तात्रेयांच्या कृपेने त्याने असे राज्य केले.
एवं बहूनि कर्माणि चक्रे लोकहिताय सः।। दत्तात्रेय इति ख्यातः प्रादुर्भावो ह्ययं हरेः। कथितो भरतश्रेष्ट शृणु भूयो महात्मनः
त्याने अशा अनेक कृती केल्या ज्या लोकांच्या भल्यासाठी होत्या. दत्तात्रेय म्हणून प्रसिद्ध असलेली ही अवतार खरंच श्रीहरिचीच आहे, हे भरतश्रेष्ठ, त्या महात्म्याच्या कथा पुन्हा ऐक.
तथा भृगुकुले जन्म यदर्थं च महात्मनः। जामदग्न्य इति ख्यातः प्रादुर्भावश्च वैष्णवः
आता भृगुकुळातील जन्म आणि त्या महात्म्याचा हेतू ऐक. 'जमदग्नीचा पुत्र' म्हणून प्रसिद्ध असलेला हा अवतार खरोखरच वैष्णव आहे.
जमदग्निसुतो राजन्त्रामो नाम स वीर्यवान्। हेहयान्तकरो राजन्स रामो बलिनां वरः
राजा, जमदग्नीचा पुत्र राम नावाचा होता, तो अत्यंत पराक्रमी होता. त्याने हेहयांचा नाश केला आणि बलवानांमध्ये श्रेष्ठ ठरला.
कार्तावीर्यो महावीर्यो बलेनाप्रतिमस्तदा। रामेण जामदग्न्येन हतो विषममाचरन्
कृतवीर्य हा मोठ्या सामर्थ्याचा आणि बळाचा होता, पण जमदग्नीच्या रामाने त्याला कठोरपणे ठार केले.
तं कार्तवीर्यं राजानं हेहयानामरिन्दमम्। रथस्थं पार्थिवं रामः पातयित्वाऽवधीद्रणे
तो कृतवीर्य, हेहयांचा नाश करणारा राजा, रथावर बसलेला असताना, रामाने त्याला युद्धात खाली पाडून ठार केले.
जम्भस्य यज्ञं हत्वा स ऋत्विजश्चैव संस्तरे। जम्भस्य मूर्ध्नि भेत्ता च हन्ता च शतदुन्दुभेः
रामाने जंभाचा यज्ञ आणि त्यातील ऋत्विजांचा नाश केला; त्याने जंभाचा शिर फोडला आणि शतदुंदुभीलाही मारले.
स एष कृष्णो गोविन्दो जातो भृगुषु वीर्यवान्। सहस्रबाहुमुद्धर्तुं सहस्रजितमाहवे
हा कृष्ण, गोविंद, भृगुकुळात पराक्रमी म्हणून जन्माला आला, हजार हातांच्या शत्रूला हरवण्यासाठी आणि सहस्रजितला युद्धात पराभूत करण्यासाठी.
क्षत्रियाणां चतुष्पष्टिमयुतानि महायशाः। सरस्वत्यां समेतानि एष वै धनुषाऽजयत्
महान कीर्ती असलेल्या या रामाने सरस्वती नदीवर एकत्र आलेल्या चौसष्ट हजार क्षत्रियांना आपल्या धनुष्याने जिंकले.
ब्रह्मद्विषां धे तस्मिन्महस्राणि चतुर्दश। पुनर्जघान शूराणामतिक्रूरो रथर्षभः
ब्राह्मणद्वेष्ट्यांमध्ये त्याने चौदा हजारांचा वध केला; पुन्हा त्या भयंकर रथीने शूर वीरांनाही ठार केले.
ततो राज्ञां सहस्रं स भङ्क्ता पूर्वमरिन्दमः। सहस्रं मुसलेनाहन्सहस्रमुदकृन्तत
मग त्या शत्रूनाशकाने एक हजार राजे आधीच पराभूत केले; एक हजारांना गदेद्वारे मारले आणि एक हजारांना तलवारीने छाटले.
चतुर्दशसहस्राणि कृणदूममपाययत्। शिष्टान्ब्रह्मद्विषो जित्वा ततोऽस्नायत भार्गवः
त्याने चौदा हजारांना धुळीत मिसळून नष्ट केले; उरलेल्या ब्राह्मणद्वेष्ट्यांना जिंकून भर्गवाने मग स्नान केले.
रामरामेत्यमिक्रुष्टो ब्राह्मणैः क्षत्रियार्दितैः। निघ्नञ्शतसहस्राणि रामः परशुनाभिभूः
'राम, राम' असे ब्राह्मणांनी, क्षत्रियांनी त्रस्त होऊन, हाक दिली; रामाने परशूने शेकडो हजारांचा संहार केला.