सर्पाणां तु वचः श्रुत्वा सर्वेषामिति चेति च। वासुकेश्च वचः श्रुत्वा एलापत्रोऽब्रवीदिदम्
सर्व सर्पांची आणि वासुकीची वचने ऐकून, एलापत्राने असे शब्द सांगितले.
प्रागेव दर्शिता बुद्धिर्मयैषा भुजगोत्तमाः। हेयेति यदि वो बुद्धिस्तवापि च तथा प्रभो
ही योजना मी आधीच सांगितली होती, सर्पराज; तुम्हाला ती सोडायचीच असेल, तर तसेच होवो, प्रभो.
अस्तु कामं मभाद्यापि बुद्धिः स्मरणमागता। तां शृणुध्वं प्रवक्ष्यामि याथातथ्येन पन्नगाः
तुम्हाला हवी तशी असू द्या, जरी ती योजना पुन्हा आठवली तरी; सर्पहो, मी ती खरीखुरी सांगतो, ऐका.
न स यज्ञो न भविता न स राजा तथाविधः। जनमेजयः पाण्डवेयो यतोऽस्माकं महद्भयम्
तो यज्ञ होणार नाही, आणि तो राजा देखील तसा राहणार नाही; पांडवांचा वंशज जनमेजय, ज्याच्यामुळे आपल्याला मोठी भीती वाटते.
दैवेनोपहतो राजन्यो भवेदिह पूरुषः। स दैवमेवाश्रयेत नान्यत्तत्र परायणम्
या जगात राजाला जेव्हा नशिबाने संकट येते, तेव्हा त्याने फक्त नशिबावरच विश्वास ठेवावा; त्या वेळी दुसरा कोणताही आधार नसतो.
तदिदं चैवमस्माकं भयं पन्नगसत्तमाः। दैवमेवाश्रयामोऽत्र शृणुध्वं च वचो मम
म्हणूनच, नागांनो, आपल्यावर आलेल्या या भीतीसाठी आपण फक्त नशिबावरच विसंबू या, आणि माझं बोलणं ऐका.
अहं शापे समुत्सृष्टे समश्रौषं वचस्तदा। मातुरुत्सङ्गमारूढो भयात्पन्नगसत्तमाः। देवानां पन्नगश्रेष्ठास्तीक्ष्णास्तीक्ष्ण इति प्रभो
शाप दिला गेला तेव्हा, मी आईच्या मांडीवर बसून घाबरून, ते शब्द ऐकले होते, नागांनो. त्या वेळी देवांनी नागश्रेष्ठांना 'तीक्ष्ण, तीक्ष्ण' असे म्हटले.
शापदुःखाग्नितप्तानां पन्नगानामनामयम्। कृपया परयाऽऽविष्टाः प्रार्थयन्तो दिवौकसः
शापाच्या दुःखाने जळणाऱ्या नागांसाठी, देवांना मोठ्या दयेनं भरून, त्यांनी त्यांच्या कल्याणासाठी प्रार्थना केली.
का हि लब्ध्वा प्रियान्पुत्राञ्शपेदेवं पितामह। ऋते कद्रूं तीक्ष्णरूपां देवदेव तवाग्रतः
आपले प्रिय पुत्र मिळवून कोणता पिता त्यांना असा शाप देईल, देवाधिदेव, तुझ्या समोर, कद्रू सोडून दुसरी कोणही नाही.
तथेति च वचस्तस्यास्त्वयाप्युक्तं पितामह। इच्छाम एतद्विज्ञातुं कारणं यन्न वारिता
आणि तुही, पितामह, तिला 'तसं होऊ दे' असं सांगितलंस; आम्हाला हे जाणून घ्यायचंय की, तू तेव्हा का थांबवलं नाहीस.
बहवः पन्नगास्तीक्ष्णा घोररूपा विषोल्बणाः। प्रजानां हितकामोऽहं न च वारितवांस्तदा
खूपसे नाग तीक्ष्ण, भयंकर रूपाचे आणि विषारी आहेत; मला सर्व प्राण्यांचे भले हवे होते, म्हणून मी तिला तेव्हा थांबवलं नाही.
ये दन्दशूकाः क्षुद्राश्च पापाचारा विषोल्बणाः। तेषां विनाशो भविता न तु ये धर्मचारिणः
जे नाग लहान, वाईट वागणारे आणि विषारी आहेत, त्यांचा नाश होईल; पण जे धर्माने वागतात, त्यांना काही होणार नाही.
यन्निमित्तं च भविता मोक्षस्तेषां महाभयात्। पन्नगानां निबोधध्वं तस्मिन्काले समागते
जेव्हा तो काळ येईल, तेव्हा कोणत्या कारणाने नागांना मोठ्या भीतीतून मुक्ती मिळेल, ते ऐका.
यायावरकुले धीमान्भविष्यति महानृषिः। जरत्कारुरिति ख्यातस्तपस्वी नियतेन्द्रियः
यायावरांच्या कुळात एक महान ऋषी जन्माला येईल, त्याचं नाव जरत्कारू असेल, तो खूप तपस्वी आणि इंद्रियांवर संयम ठेवणारा असेल.
तस्य पुत्रो जरत्कारोर्भविष्यति तपोधनः। आस्तीको नाम यज्ञं स प्रतिषेत्स्यति तं तदा। तत्र मोक्ष्यन्ति भुजगा ये भविष्यन्ति धार्मिकाः
जरत्कारूचा पुत्र, जो तपश्चर्येने संपन्न असेल, त्याचं नाव आस्तिक असेल; तो त्या वेळी यज्ञ थांबवेल आणि जे नाग धर्माने वागतात त्यांची तिथे मुक्तता होईल.
स मुनिप्रवरो ब्रह्मञ्जरत्कारुर्महातपाः। कस्यां पुत्रं महात्मानं जनयिष्यति वीर्यवान्
हे ब्रह्मन्, तो महान तपस्वी ऋषी जरत्कारू, कोणाच्या मुलीशी विवाह करून असा सामर्थ्यवान पुत्र जन्माला घालेल?
वासुकेर्भगिनी कन्या समुत्पन्ना सुशोभना। तस्मै दास्यति तां कन्यां वासुकिर्भुजगोत्तमः
वासुकीची एक सुंदर बहीण जन्माला आली आहे; नागांचा प्रमुख वासुकी तिला त्याला देईल.
तस्यां जनयिता पुत्रं वेदवेदाङ्गपारगम्।' सनामायां सनामा स कन्यायां द्विजसत्तमः
त्या कनकेत तो एक पुत्र जन्माला घालेल, जो वेद आणि वेदांगांचा पारंगत असेल; त्या कन्येचं नाव सनामा असून, ती त्या श्रेष्ठ द्विजाला पुत्र देईल.
एवमस्त्विति तं देवाः पितामहमथाब्रुवन्। उत्क्वैवं वचनं देवान्विरिञ्चिस्त्रिदिवं ययौ
'तसं होऊ दे' असं देवांनी पितामहाला सांगितलं; आणि मग, हे बोलून, विरिंची स्वर्गात गेला.
सोऽहमेवं प्रपश्यामि वासुके भगिनी तव। जरत्कारुरिति ख्याता तां तस्मै प्रतिपादय
म्हणून वासुकी, मी असं पाहतो की तुझी बहीण, जी जरत्कारू म्हणून प्रसिद्ध आहे, तिला त्याला दे.
भैक्षवद्भिक्षमाणाय नागानां भयशान्तये। ऋषये सुव्रतायैनामेष मोक्षः श्रुतो मया
नागांच्या भीतीचं शमण व्हावं म्हणून, जे भिक्षा मागून जगतात आणि चांगल्या व्रताचे आहेत अशा ऋषीसाठी, ही मुक्ती होईल असं मी ऐकलं आहे.
एलापत्रवचः श्रुत्वा ते नागा द्विजसत्तम। सर्वे प्रहृष्टमनसः साधुसाध्वित्यपूजयन्
एलापत्राचं बोलणं ऐकून, सर्व नाग आनंदित झाले आणि 'छान केलंस, छान केलंस' असं म्हणून त्याचा गौरव केला.
ततःप्रभृति तां कन्यां वासुकिः पर्यरक्षत। जरत्कारुं स्वसारं वै परं हर्षमवाप च
त्या वेळेपासून वासुकीने आपल्या बहिणीला, जरा्त्कारूला, जपले आणि त्याला फार आनंद झाला.
ततो नातिमहान्कालः समतीत इवाभवत्। अथ देवासुराः `सर्वे ममन्थुर्वरुणालयम्
थोडाच काळ गेला असता, त्या वेळी सर्व देव आणि असुर यांनी वरुणाच्या निवासाचे मंथन केले.
तत्र नेत्रमभून्नागो वासुकिर्बलिनां वरः। समाप्यैव च तत्कर्म पितामहमुपागमन्
तेथे बलवान नागांमध्ये श्रेष्ठ असलेला वासुकी दोरी झाला; आणि ते काम पूर्ण करून तो पितामहाजवळ गेला.
देवा वासुकिना सार्धं पितामहमथाव्रुवन्। भगवञ्शापभीतोऽयं वासुकिस्तप्यते भृशम्
मग देवांनी वासुकीसोबत पितामहाला म्हटले, "भगवन्, शापाच्या भीतीने वासुकी फारच दुःखी झाला आहे."
अस्यैतन्मानसं शल्यं समुद्धर्तुं त्वमर्हसि। जनन्याः शापजं देव ज्ञातीनां हितमिच्छतः
"त्याच्या मनातील हा काटा, जो त्याच्या आईच्या शापामुळे निर्माण झाला आहे, तो तुम्ही काढून टाका, कारण तो आपल्या नातलगांचे भलेच इच्छितो."
हितो ह्ययं सदास्मकं प्रियकारी च नागराट्। प्रसादं कुरु देवेश शमयास्य मनोज्वरम्
"तो नेहमी आमच्यासाठी हितकारी आहे आणि प्रेमाने वागतो, हे देवाधिदेव, कृपा करा आणि त्याच्या मनातील दुःख शांत करा."
मयैव तद्वितीर्णं वै वचनं मनसाऽमराः। एलापत्रेण नागेन यदस्याभिहितं पुरा
"हे अमरांनो, मीच मनात ते वचन उच्चारले होते, जे पूर्वी एलापत्र नावाच्या नागाने त्याला सांगितले होते."
तत्करोत्वेष नागेन्द्रः प्राप्तकालं वचः स्वयम्। विनशिष्यन्ति ये पापा न तु ये धर्मचारिणः
"हा नागांचा राजा आता स्वतःच योग्य वेळी ते वचन पूर्ण करो; जे पापी आहेत ते नष्ट होतील, पण जे धर्माने वागतात त्यांना काही होणार नाही."