महर्षेर्गौतमस्यासीच्छरद्वान्नाम गौतमः। पुत्रः किल महाराज जातः सहशरैर्विभो
एक मोठे ऋषी गौतम होते. त्यांचा पुत्र शरद्वान नावाचा, राजन, बाणांसह जन्मास आला.
न तस्य वेदाध्ययने तथा बुद्धिरजायत। यथास्य बुद्धिरभवद्धनुर्वेदे परन्तप
त्याला वेदांचे अध्ययन करण्यात तितकी आवड वाटली नाही, जितकी धनुर्विद्येत त्याची बुद्धी लागली, हे शत्रूंचा नाश करणारा.
अधिजग्मुर्यथा वेदास्तपसा ब्रह्मचारिणः। तथा स तपसोपेतः सर्वाण्यस्त्राण्यवाप ह
जसं वेद ब्रह्मचारी मुलं तपस्येने शिकतात, तसंच त्या तपस्वी माणसानं सगळी अस्त्रं मिळवली.
धनुर्वेदपरत्वाच्च तपसा विपुलेन च। भृशं सन्तापयामास देवराजं स गौतमः
धनुर्विद्येची आवड आणि कठोर तपस्येमुळे त्या गौतमानं देवांचा राजा फारच त्रासला.
ततो जालवतीं नाम देवकन्यां सुरेश्वरः। प्राहिणोत्तपसो विघ्नं कुरु तस्येति कौरव
मग, हे कौरवा, देवांचा स्वामी जालवती नावाच्या देवकन्येला पाठवलं, 'जा आणि त्याच्या तपस्येला अडथळा आण,' असं सांगितलं.
सा हि गत्वाऽऽश्रमं तस्य रमणीयं शरद्वतः। धनुर्बाणधरं बाला लोभयामास गौतमम्
ती जालवती शरद्वताच्या सुंदर आश्रमात गेली आणि धनुष्य-बाण घेतलेल्या, तरुण गौतमाला मोहवू लागली.
तामेकवसनां दृष्ट्वा गौतमोऽप्सरसं वने। लोकेऽप्रतिमसंस्थानां प्रोत्फुल्लनयनोऽभवत्
वनात एकच वस्त्र घातलेली, जगात कुणीही नसेल अशी सुंदर ती अप्सरा पाहून गौतमाच्या डोळ्यांत आश्चर्य दाटलं.
धनुश्च हि शरास्तस्य कराभ्यामपतन्भुवि। वेपथुश्चास्य सहसा शरीरे समजायत
त्याच्या हातातून धनुष्य आणि बाण खाली पडले, आणि त्याच्या अंगात अचानक कंप सुरू झाला.
स तु ज्ञानगरीयस्त्वात्तपसश्च समर्थनात्। अवतस्थे महाप्राज्ञो धैर्येण परमेण ह
पण त्याच्याकडे मोठं ज्ञान आणि तपशक्ती असल्यामुळे, तो अत्यंत धीरानं तिथेच उभा राहिला.
यस्तस्य सहसा राजन्विकारः समदृश्यत। तेन सुस्राव रेतोऽस्य स च तन्नान्वबुध्यत
राजा, तरीही त्याच्यात अचानक झालेल्या बदलामुळे त्याचं वीर्य बाहेर पडलं, आणि त्याला ते कळलंच नाही.
धनुश्च सशरं त्यक्त्वा तथा कृष्णाजिनानि च। स विहायाश्रमं तं च तां चैवाप्सरसं मुनिः
मग त्या ऋषीनं धनुष्य, बाण आणि काळं मृगचर्म सोडून, तो आश्रम आणि ती अप्सरा दोघंही मागे टाकली.
जगाम रेतस्तत्तस्य शरस्तम्बे पपात च। शरस्तम्बे च पतितं द्विधा तदभवन्नृप
त्याचं वीर्य तिथे पडून, शरांचा गटावर जाऊन थांबलं; आणि राजा, त्या शरांच्या गटावर पडलं ते दोन भाग झालं.
तस्याथ मिथुं जज्ञे गौतमस्य शरद्वतः। `महर्षेर्गौतमस्यास्य ह्याश्रमस्य समीपतः।।' मृगयां चरतो राज्ञः शान्तनोस्तु यदृच्छया
मग तिथेच, गौतम शरद्वताच्या त्या वीर्यातून एक जोडी जन्माला आली, मोठ्या ऋषी गौतमाच्या आश्रमाजवळ, जेव्हा राजा शांतनू शिकार करत होता.
कश्चित्सेनाचरोऽरण्ये मिथुनं तदपश्यत। धनुश्च सशरं दृष्ट्वा तथा कृष्णाजिनानि च
एका सैनिकानं जंगलात भटकताना ती जोडी पाहिली, आणि त्यांच्याजवळ धनुष्य, बाण आणि काळं मृगचर्मही होतं.
ज्ञात्वा द्विजस्य चापत्ये धनुर्वेदान्तगस्य ह। स राज्ञे दर्शयामास मिथुनं सशरं धनुः
त्याला कळलं की हे धनुर्विद्येत पारंगत असलेल्या द्विजाचं अपत्य आहे, म्हणून त्यानं ती जोडी, बाण आणि धनुष्य घेऊन राजाला दाखवलं.
स तदादाय मिथुनं राजा च कृपयान्वितः। आजगाम गृहानेव मम पुत्राविति ब्रुवन्
राजानं ती जोडी उचलली, दयेनं आपल्या घरी आणली आणि 'हे माझी मुलं आहेत' असं म्हणत त्यांना स्वीकारलं.
ततः संवर्धयामास संस्कारैश्चाप्ययोजयत्। प्रातिपेयो नरश्रेष्ठो मिथुनं गौतमस्य तत्
मग प्रतिपाचा तो श्रेष्ठ पुत्रानं, त्या गौतमाच्या जोडीला सगळ्या संस्कारांनी आणि विधीनं वाढवलं.
कृपया यन्मया बालाविमौ संवर्धिताविति। तस्मात्तयोर्नाम चक्रे तदेव स महीपतिः। `तस्मात्कृप इति ख्यातः कृपी कन्या च साऽभवत्
'मी या दोघांना दयेनं वाढवलं,' म्हणून त्या राजानं त्यांना नावं दिली; त्यामुळे तो मुलगा 'कृप' म्हणून ओळखला जाऊ लागला आणि ती मुलगी 'कृपी' झाली.
पितापि गौतमस्तत्र तपसा ताववन्दित। आगत्य तस्मै गोत्रादि सर्वमाख्यातवांस्तदा
मग त्यांच्या वडिलांनी, गौतम ऋषीनं, तपस्येच्या जोरावर त्यांना सन्मान दिला आणि येऊन त्यांना आपलं गोत्र आणि सगळं सांगितलं.
कृपोऽपि च तदा राजन्धनुर्वेदपरोऽभवत्।' चतुर्विधं धनुर्वेदं शास्त्राणि विविधानि च
राजा, कृपही तेव्हा धनुर्विद्येचा अभ्यास करू लागला, आणि त्यानं चारही प्रकारची धनुर्विद्या आणि विविध शास्त्रं शिकली.
निशिलेनास्य तत्सर्वं गुह्यमाख्यातवान्पिता। सोऽचिरेणैव कालेन परमाचार्यतां गतः
त्याच्या वडिलांनी तलवारीच्या साहाय्याने त्याला सगळी गुपितं सांगितली. थोड्याच काळात तो उत्तम गुरु म्हणून प्रसिद्ध झाला.
कृपमाहूय गाङ्गेयस्तव शिष्या इति ब्रुवन्। पौत्रान्परिसमाधाय कृपमाराधयत्तदा
गांगेयाने कृपाला बोलावून सांगितलं, "हे तुझे शिष्य आहेत," आणि आपल्या नातवंडांना कृपाकडे सोपवून त्याचा सन्मान केला.
ततोऽधिजग्मुः सर्वे ते धनुर्वेदं महारथाः। धृतराष्ट्रात्मजाश्चैव पाण्डवाः सह यादवैः
त्यांनंतर सर्व महायोद्धे, धृतराष्ट्राचे पुत्र, पांडव आणि यादव यांनी धनुर्विद्या शिकली.
वृष्णयश्च नृपाश्चान्ये नानादेशसमागताः। `कृपमाचार्यमासाद्य परमास्त्रज्ञतां गतः
वृष्णी आणि इतर विविध प्रदेशांतून आलेले राजे, कृपाचार्यांकडे जाऊन, शस्त्रविद्येत पारंगत झाले.
इष्वस्त्रज्ञान्पर्यपृच्छदाचार्यान्वीर्यसंमतान्। नाल्पधीर्नामहाभागस्तथा नानस्त्रकोविदः
त्याने पराक्रमी आणि विद्वान आचार्यांना शस्त्रविद्या विचारली; कुणीही दुर्बुद्धी, दुर्दैवी किंवा शस्त्रविद्येत अज्ञानी नव्हता.
नादेवसत्वो विनयेत्कुरूनस्त्रे महावलान्। इति संचिन्त्य गाङ्गेयस्तदा भरतसत्तमः
दिव्य सामर्थ्य नसलेला कोणीही बलवान कुरूंना शस्त्रविद्या शिकवू शकत नाही, असं त्या वेळी गांगेयाने मनाशी ठरवलं.
द्रोणाय वेदविदुषे भारद्वाजाय धमते। पाण्डवान्कौरवांश्चैव ददौ शिष्यान्नरर्षभ
त्याने वेदज्ञ भारद्वाजपुत्र द्रोणाला पांडव आणि कौरव या शिष्य म्हणून दिले, हे नरश्रेष्ठ.
शास्त्रतः पूजितश्चैव सम्यक्तेन महात्मना। स भीष्मेण महाभागस्तुष्टोऽस्त्रविदुषां वरः
त्या महात्म्याने शास्त्रानुसार योग्य सन्मान केला, त्यामुळे शस्त्रविद्येत श्रेष्ठ असलेला भाग्यशाली भीष्म संतुष्ट झाला.
प्रतिजग्राह तान्सर्वाञ्शिष्यत्वेन महायशाः। शिक्षयामास च द्रोणो धनुर्वेदमशेषतः
त्या कीर्तीमान द्रोणाने सर्वांना शिष्य म्हणून स्वीकारलं आणि त्यांना धनुर्विद्या पूर्णपणे शिकवायला सुरुवात केली.
तेऽचिरेणैव कालेन सर्वशस्त्रविशारदाः। बभूवुः कौरवा राजन्पाण्डवाश्चामितौजसः
राजा, थोड्याच काळात कौरव आणि बलवान पांडव सर्व शस्त्रविद्येत निपुण झाले.