ततो गन्धर्वराजश्च देवदूतश्च सत्तमौ। धर्मराजमुपेत्येदं वचनं प्रत्यभाषताम्
मग गंधर्वांचा राजा आणि देवदूत, हे दोघेही उत्तम पुरुष, धर्मराजाजवळ गेले आणि त्यांनी हे शब्द सांगितले.
धर्मराजायुषोऽर्धेन रुरोर्भार्या प्रमद्वरा। समुत्तिष्ठतु कल्याणी मृतैवं यदि मन्यसे
धर्मराजा, जर तुला योग्य वाटत असेल, तर रुरूच्या आयुष्याचा अर्धा भाग घेऊन त्याची पत्नी प्रमद्वरा, ही शुभवती, पुन्हा उठो.
प्रमद्वरा रुरोर्भार्या देवदूत यदीच्छसि। उत्तिष्ठत्वायुषोऽर्धेन रुरोरेव समन्विता
देवदूता, जर तुला इच्छा असेल, तर रुरूची पत्नी प्रमद्वरा, रुरूच्या आयुष्याचा अर्धा भाग घेऊन पुन्हा उठो.
एवमुक्ते ततः कन्या सोदतिष्ठत्प्रमद्वरा। रुरोस्तस्यायुषोऽर्धेन सुप्तेव वरवर्णिनी
हे बोलल्यावर, प्रमद्वरा ही कन्या रुरूच्या आयुष्याच्या अर्ध्या भागाने, जणू झोपेतून उठल्यासारखी तेजस्वी रंगाने उठली.
एतद्दृष्टं भविष्ये हि रुरोरुत्तमतेजसः। आयुषोऽतिप्रवृद्धस्य भार्यार्थेऽर्धमलुप्यत
भविष्यात असं घडलं होतं की, दीर्घायुषी आणि तेजस्वी रुरूच्या आयुष्याचा अर्धा भाग त्याच्या पत्नीच्या हितासाठी कमी झाला.
तत इष्टेऽहनि तयोः पितरौ चक्रतुर्मुदा। विवाहं तौ च रेमाते परस्परहितैषिणौ
नंतर शुभ दिवशी, दोघांचे वडील आनंदाने विवाह लावून दिला, आणि ते दोघेही एकमेकांच्या कल्याणासाठी एकमेकात रमले.
स लब्ध्वा दुर्लभां भार्यां पद्मकिञ्जल्कसुप्रभाम्। व्रतं चक्रे विनाशाय जिह्मगानां धृतव्रतः
रुरूला कमळाच्या केसरासारखी तेजस्वी, दुर्मिळ पत्नी मिळाली. त्याने वाकड्या जीवांचा नाश करण्याचा दृढ संकल्प केला.
स दृष्ट्वा जिह्मगान्सर्वांस्तीव्रकोपसमन्वितः। अभिहन्ति यथासत्त्वं गृह्य प्रहरणं सदा
तो जेव्हा जेव्हा वाकडे जीव पाहायचा, तेव्हा प्रचंड रागाने, शस्त्र घेऊन, त्यांना आपल्या शक्तीनुसार मारायचा.
स कदाचिद्वनं विप्रो रुरुरभ्यागमन्महत्। शयानं तत्र चापश्यड्डुण्डुभं वयसान्वितम्
एकदा, रुरू हा ब्राह्मण मोठ्या जंगलात गेला आणि तिथे त्याने वयस्क ḍुंडुभा झोपलेला पाहिला.
तत उद्यम्य दम्डं स कालदण्डोपमं तदा। जिघांसुः कुपितो विप्रस्तमुवाचाथ डुण्डुभः
तेव्हा, काळाच्या दंडासारखा दंड उचलून, रागाने मारण्याच्या उद्देशाने, त्या ब्राह्मणाने ḍुंडुभाला विचारले.
नापराध्यामि ते किंचिदहमद्य तपोधन। संरम्भाच्च किमर्थं मामभिहंसि रुषान्वितः
तपस्व्या, मी आज तुझं काहीही वाईट केलं नाही. मग रागाने तू मला का मारायला निघाला आहेस?
मम प्राणसमा भार्या दष्टासीद्भुजगेन ह। तत्र मे समयो घोर आत्मनोरग वै कृतः
माझी पत्नी, जी मला प्राणासारखी प्रिय आहे, तिला सर्पाने दंश केला. म्हणून मी त्या सर्पावर भयंकर शपथ घेतली.
भुजंगं वै सदा हन्यां यं यं पश्येयमित्युत। ततोऽहं त्वां जिघांसामि जीवितेनाद्य मोक्ष्यसे
मी असा संकल्प केला की, मला जे जे सर्प दिसतील, त्यांना मी मारीन. म्हणूनच मी तुला मारायला निघालो आहे, आज तुझं प्राण जाईल.
अन्ये ते भुजगा ब्रह्मन्ये दश्तीह मानवान्। डुण्डुभानहिगन्धेन न त्वं हिंसितुमर्हसि
इथे इतर सर्पांनी माणसांना दंश केला आहे, पण ḍुंडुभा, तुझ्याकडे ḍुंडुभाचा गंध आहे, म्हणून तुला मारणं योग्य नाही.
एकानर्थान्पृथग्धर्मानेकदुःखान्पृथक्सुखान्। डुण्डुभान्धर्मविद्भूत्वा न त्वं हिंसितुमर्हसि
जगात वेगवेगळ्या हानी, वेगवेगळ्या कर्तव्य, अनेक दु:खं आणि स्वतंत्र सुखं आहेत. ḍुंडुभा, तू धर्म जाणणारा आहेस, तुला मारणं योग्य नाही.
इति श्रुत्वा वचस्तस्य डुण्डुभस्य रुरुस्तदा। नावधीद्भयसंविग्नमृषिं मत्त्वाऽथ डुण्डुभम्
ḍुंडुभाचे हे शब्द ऐकून, रुरूने त्याला ऋषी समजून, जरी तो घाबरलेला असला तरी, त्याला मारलं नाही.
उवाच चैनं भगवान्रुरुः संशमयन्निव। केन त्वं भुजग ब्रूहि कोऽसीमां विक्रियां गतः
रुरु या पूज्य ऋषीने त्याला शांत करण्याच्या हेतूने विचारले, "सापा, सांग ना, कोणत्या कारणामुळे तू अशी अवस्था प्राप्त केलीस? आणि तू नेमका कोण आहेस?"
अहं पुरा रुरो नाम्ना ऋषिरासं सहस्रपात्। सोऽहं शापेन विप्रस्य भुजगत्वमुपागतः
मी पूर्वी 'रुरु' नावाचा ऋषी होतो, ज्याला हजार पाय होते. एका ब्राह्मणाच्या शापामुळे मी सापाच्या रूपात आलो आहे.
किमर्थं शप्तवान्कुद्धो द्विजस्त्वां भुजगोत्तम। कियन्तं चैव कालं ते वपुरेतद्भविष्यसि
सर्वोत्तम सापा, त्या क्रोधित ब्राह्मणाने तुला का शाप दिला? आणि हे रूप तुला किती काळ राहणार आहे?
सखा बभूव मे पूर्वं खगमो नाम वै द्विजः। भृशं संशितवाक्तात तपोबलसमन्वितः
माझा एक मित्र होता, त्याचे नाव 'खगम' असे होते. तो ब्राह्मण कठोर बोलणारा, तपश्चर्येला वाहून घेतलेला आणि तपाच्या सामर्थ्याने युक्त होता.
स मया क्रीडता बाल्ये कृत्वा तार्णं भुजंगमम्। अग्निहोत्रे प्रसक्तस्तु भीषितः प्रमुमोह वै
लहानपणी खेळताना मी गवताचा साप बनवला. तो तेव्हा अग्निहोत्रात मग्न होता, आणि तो घाबरून बेशुद्ध पडला.
लब्ध्वा स च पुनः संज्ञां मामुवाच तपोधनः। नर्दहन्निव कोपेन सत्यवाक्संशितव्रतः
शुद्धीवर येऊन, त्या तपस्वीने, जो सत्य बोलणारा आणि व्रत पाळणारा होता, रागाने माझ्याकडे पाहून बोलायला सुरुवात केली.
यथावीर्यस्त्वया सर्पः कृतोऽयं मद्बिभीषया। तथावीर्यो भुजंगस्त्वं मम शापाद्भविष्यसि
"जसा तू मला घाबरवण्यासाठी हा साप बनवला, तसाच तूही माझ्या शापामुळे तितक्याच सामर्थ्याचा साप होशील."
तस्याहं तपसो वीर्यं जानन्नासं तपोधन। भृशमुद्विग्नहृदयस्तमवोचमहं तदा
त्याच्या तपश्चर्येचे सामर्थ्य मला माहीत होते, त्यामुळे मी फारच घाबरलो आणि त्या वेळी त्याला बोललो.
प्रणतः संभ्रमाच्चैव प्राञ्जलिः पुरतः स्थितः। सखेति हसतेदं ते नर्मार्थं वै कृतं मया
घाबरून, मी हात जोडून त्याच्या समोर उभा राहिलो आणि म्हणालो, "मित्रा, हे मी केवळ मजेसाठी केले होते."
क्षन्तुमर्हसि मे ब्रह्मञ्शापोऽयं विनिवर्त्यताम्। सोऽथ मामब्रवीद्दृष्ट्वा भृशमुद्विग्नचेतसम्
"ब्राह्मणा, तू मला माफ कर. हा शाप मागे घे." मी खूप व्याकुळ झालो असल्याचे पाहून त्याने मला उत्तर दिले.
मुहुरुष्णं विनिःश्वस्य सुसंभ्रान्तस्तपोधनः। नानृतं वै मया प्रोक्तं भवितेदं कथंचन
तो तपस्वी पुन्हा पुन्हा जोरात श्वास घेत, खूप अस्वस्थ होऊन म्हणाला, "मी कधीच खोटं बोललो नाही; हे घडणारच."
यत्तु वक्ष्यामि ते वाक्यं शृणु तन्मे तपोधन। श्रुत्वा च हृदि ते वाक्यमिदमस्तु सदाऽनघ
"पण आता मी तुला जे सांगतो ते नीट ऐक. ते तुझ्या मनात नेहमी राहो, हेच माझे शब्द आहेत, पवित्रा."
उत्पत्स्यति रुरुर्नाम प्रमतेरात्मजः शुचिः। तं दृष्ट्वा शापमोक्षस्ते भविता नचिरादिव। `एवमुक्तस्तु तेनाहमुरगत्वमवाप्तवान्
"प्रमतीचा एक शुद्ध पुत्र जन्माला येईल, त्याचे नाव 'रुरु' असेल. त्याला पाहिल्यावर तुझा शाप सुटेल आणि फार काळ लागणार नाही." असे सांगून मी सापाच्या रूपात आलो.
स त्वं रुरुरिति ख्यातः प्रमतेरात्मजोऽपि च। स्वरूपं प्रतिपद्याहमद्य वक्ष्यामि ते हितम्
"तूच तो प्रसिद्ध 'रुरु', प्रमतीचा पुत्र आहेस. आज मी माझे खरे रूप मिळवून, तुझ्या हितासाठी तुला काही सांगणार आहे."