ଏହି କଥା ପ୍ରାଚୀନ କାଳର, ଯେଉଁଥିରେ ଦ୍ୱିଜ ମୁନି ଜରତ୍କାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ ଗଂଭୀର ତପସ୍ୟାରେ ନିୟୋଜିତ ହେଲେ। ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ତାଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଜରତ୍କାରୁ ନାମକ ବାସୁକିଙ୍କ ଭଉଣୀକୁ ଦେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏଲାପତ୍ର ନାମକ ସର୍ପ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ସର୍ପମାନଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଥିଲା, ଏହି କଥା ଦେବତାମାନେ ମାନିଲେ ଏବଂ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ, ସର୍ପମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ବାସୁକି ଶାପରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ସର୍ପଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ବାସୁକି ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କୁ ମହାମୁନି ଜରତ୍କାରୁ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ ଏବଂ ଅନେକ ସର୍ପଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସେବା କରିବା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସେମାନେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ, “ଯେତେବେଳେ ମୁନି ଜରତ୍କାରୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବେ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ସୂଚନା ଦେବା, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ହେବ।” ଏହି ସମୟରେ, ସୂତନନ୍ଦନଙ୍କୁ ଜରତ୍କାରୁ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେଲା। ସେ ପଚାରିଲେ, “ଏହି ମହାମୁନି ଜରତ୍କାରୁ କିଏ? ତାଙ୍କ ନାମ କେମିତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା?” ତା’ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଜରା ଅର୍ଥ ହେଉଛି କ୍ଷୟ ଓ କାରୁ ଅର୍ଥ ଶରୀର। ମୁନି ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଉତ୍କଟ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦୀରେ-ଦୀରେ କ୍ଷୟ କରିଦେଲେ, ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ ଜରତ୍କାରୁ ବୋଲାଯାଏ, ଏବଂ ବାସୁକିଙ୍କ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି।” ଏପରି ଉତ୍ତର ପାଇ ପରେ, ଶୌନକ ମୁନି ହସି ଉଗ୍ରଶ୍ରବାସ୍ଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି କଥା ଉଚିତ। ମୁଁ ସବୁ କଥା ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଆସ୍ତୀକ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ ତାହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଏହି ଅନୁରୋଧରେ, ସୌତି ପ୍ରଚଳିତ କଥା ଅନୁସାରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବାସୁକି ସମସ୍ତ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ଡାକି, ତାଙ୍କ ଭଉଣୀକୁ ଉପଚାର କରି, ମୁନି ଜରତ୍କାରୁଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏହି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମୁନି ଜରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କ ନିୟମ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ସ୍ଥିର ରହି, ବିବାହ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଶୁକ୍ର ବାୟୁ ମାର୍ଗେ ରଖି, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ଭୟ ହୀନ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପୃଥିବୀ ଭରି ଘୁଞ୍ଚିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏକଥା ମନରେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲା ନାହିଁ ଯେ ସେ ବିବାହ କରିବେ। ଏହି ସମୟ ଅନ୍ୟ ପଟେ, କୁରୁବଂଶୀ ରାଜା ପରିକ୍ଷିତ ଏକ ଦିନ ଶିକାର କରିବାକୁ ଯାଇ ଥକି ଶ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ। ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପରମ ଧନୁର୍ଧର ଓ ଶିକାର ରୁଚି ଥିଲା, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ପରି ପରିକ୍ଷିତ ମଧ୍ୟ ଦେରି, ବନ୍ୟ ପଶୁମାନେ—ହରିଣ, ଶୂକର, ବାଘ, ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ—କୁ ମାରିବାକୁ ଦେଶ ଦେଶ ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ଏକ ଦିନ, ସେ ଏକ ହରିଣକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବାଣ ଦେଇ ପଛୁଆଇଲେ, ଏବଂ ଧନୁ ନେଇ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଚାଲିଗଲେ। ଯେପରି ଦେବତା ରୁଦ୍ର ତ୍ରିଶୂଳ ନେଇ ବଲି ପଶୁକୁ ଖୋଜିବା ପରି, ପରିକ୍ଷିତ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହରିଣକୁ ଖୋଜିଲେ। କିନ୍ତୁ ହରିଣ ମରିଲା ନାହିଁ, ତାହା ତାର ପୂର୍ବ ଦେହ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲା। ଏହିପରି, ରାଜାଙ୍କ ଧନୁ ନେଇ ହରିଣ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲା ଏବଂ ରାଜା ତାହା ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ। ଶେଷରେ, ରାଜା ପରିକ୍ଷିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ଏକ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠି ଗାଁମାନେ ଚରୁଥିଲେ ଓ ବଛାମାନେ ମାଆଙ୍କ ଦୁଧ ଚୁସୁଥିଲେ। ମୁନି ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଧର ଫେନ ଖାଉଥିଲେ। ରାଜା ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଏହି ମୁନିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ମୁଁ ରାଜା ପରିକ୍ଷିତ, ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମୁଁ ଏକ ହରିଣକୁ ଘାୟଲ କରିଛି, ଆପଣ ଦେଖିଛନ୍ତି କି?” କିନ୍ତୁ ମୁନି ମୌନ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ। ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଏକ ମୃତ ସାପକୁ ଧନୁର ଛଡ଼ି ଉଠାଇ ମୁନିଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ରଖିଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ମୁନି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ନ ଶୁଭ, ନ ଅଶୁଭ; ରାଜା ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ, ମୁନି ତାଙ୍କ ନିଜ ସ୍ଥିତିରେ ରହିଲେ। ଏହି ମହାମୁନି ଶାନ୍ତ ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଥିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଲେ ନାହିଁ। ରାଜା ପରିକ୍ଷିତ ତାଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠାକୁ ଚିହ୍ନିଲେ ନାହିଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅପମାନ ଘଟିଗଲା। ଏହି ମୁନିଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ, ତପୋଧନ, ଦୁର୍ଲଭ କ୍ରୋଧଶୀଳ ଓ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀ, ନାମ ଥିଲା ଶୃଙ୍ଗୀ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କୃପା ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଯାଉଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ହସି ଖେଳି କହିଲେ—“ତୋ ତପସ୍ବୀ ବାପା ଏବେ ମୃତ ଜନ୍ତୁ ବୋହିଛନ୍ତି, ଏହି ଦେଖି ଅଭିମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଶୃଙ୍ଗୀ। ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁଛୁ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦ୍ୱିଜ, ସେଉଁଠି ଏପରି ଅଭିମାନ ଅନୁଚିତ। ତୋର ପିତା ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏହି ଦେଖି ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶୃଙ୍ଗୀ ତେଜମୟ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ। ସେ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ମିତ୍ରକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପଚାରିଲେ—“ମୋ ପିତା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜୀବର ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେ କିପରି ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି?” ତାଙ୍କ ପିତା ଅନନ୍ୟ ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଅରଣ୍ୟ ଆହାର ଖାଇ, ମୌନ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ଏପରି ତେଜସ୍ୱୀ ମୁନି ଆଜି ମୃତ ପଶୁ ବୋହିଛନ୍ତି! ଏଭଳି ଉତ୍କଣ୍ଠା, କ୍ରୋଧ ଓ ବିସ୍ମୟରେ ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଗଲା।