ହେ ରାଜନ୍, କେମିତି ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭାଜନ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା? ଏବଂ ସେହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ, ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ଧ୍ୱଂସ ଘଟିଲା, କେମିତି ଆରମ୍ଭ ହେଲା? ଏହି ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ନିୟତି ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇଥିଲା, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆପଣ ମୋତେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହନ୍ତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ ସତ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କାରଣ ଆପଣ ଏହି କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ବ୍ୟାସଦେବ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ବୈଶମ୍ପାୟନଙ୍କୁ ନିକଟରେ ବସିଥିବାବେଳେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ: “ମୋଠାରୁ ଯେପରି ଶୁଣିଛ, ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନେ କେମିତି ବିଭାଜିତ ହେଲେ, ସେହି ପୁରାତନ ଇତିହାସ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ କୁହ।” ଗୁରୁଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୈଶମ୍ପାୟନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରାତନ କଥା ରଜା, ସଭ୍ୟଗଣ ଓ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ କୁହିଲେ—କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିଭାଜନ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶର କଥା। ତେଣୁ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ରାଜା, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପଞ୍ଚ ଶୂରବୀର ପୁଅମାନେ କିପରି ଦୁଷ୍ଟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ବ୍ୟାସ ଋଷିଙ୍କ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମତକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏଠାରେ ବିବେଚନା କରିବି। ଆପଣ, ହେ ଭାରତ, ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ମୋର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୁଏ। ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଜୁଆ ଖେଳ ଦ୍ୱାରା କିପରି ବିଭାଜନ ହେଲା, ଏବଂ ସେମାନେ କିପରିବା ଅତିତେ ଅରଣ୍ୟବାସ କରିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଯେଉଁଥିରେ ଭୂମିର ଧ୍ୱଂସ ହେଲା, ସେହି କଥା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି। ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେହି ଶୂରବୀର ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅରଣ୍ୟରୁ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ଅତି ସିଘ୍ର ସେମାନେ ବେଦ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ ହେଲେ। ସେମାନେ ଶୂରତା, ଶକ୍ତି, ଉତ୍ସାହ, ଲୋକପ୍ରିୟତା, ଧନ-ଯଶ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ କୌରବମାନେ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବରେ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶକୁନିଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ନାନା ଚକ୍ରାନ୍ତ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ କିପରି ଦୂରେ ଚାଲିଯିବେ, ସେଥିପାଇଁ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଦୁର୍ୟୋଧନ ଦୁଷ୍ଟ ଶକୁନିଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ଲୋଭରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉପରେ ନିର୍ଘାତ ଅନ୍ୟାୟ କରିଲେ। ଏଠାରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଭୀମଙ୍କୁ ବିଷ ଦେଇଲେ; କିନ୍ତୁ ଭୀମ, ବୃକୋଦର, ସେହି ବିଷକୁ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ପଚାଇଦେଲେ। ପରେ ଭୀମ ନଦୀତଟରେ ଶୁଅଁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ ଏବଂ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ। କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଜାଗିଲେ, ସେ ବନ୍ଧନ ଭଙ୍ଗ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ କଷ୍ଟ ବିନା ଉଠିପଡ଼ିଲେ। ଏହା ସହିତ, ସେମାନେ ଭୀମଙ୍କ ଶରୀରର ଏକେକ ଅଂଶକୁ ବିଷାକ୍ତ ସାପ ଦ୍ୱାରା କଟାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସେ ଭୀମ ମରିଲେ ନାହିଁ। ଏସବୁ ଅନ୍ୟାୟ ଘଟଣାରେ ଧୀମାନ୍ ବିଦୁର ସଦା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଚେତନାଶୀଳ ଥିଲେ। ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବା ସମୟରେ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ବିଦୁର ମଧ୍ୟ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ଏପରି ଗୁପ୍ତ ଓ ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ନାଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ନିୟତି ଓ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷିତ, ତେବେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସহିତ, ବୃଷସେନ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ଲକ୍ଷାଗୃହ ତିଆରି କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ତାଁପରେ ଅମ୍ବିକାନନ୍ଦନ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ମାତାକୁ ଲକ୍ଷାଗୃହରେ ରଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜ୍ୟ ଲୋଭରେ ସେମାନେ ଦୂରେ ପଠାଇଦେଲେ। ସେହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ମାତା ସହିତ ହସ୍ତିନାପୁର ଛାଡ଼ି ଗଲେ, ଏବଂ ବିଦୁର ତାଙ୍କ ସହିତ ଚଲିଥିଲେ। ବିଦୁରଙ୍କ ସୂଚନାରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଲକ୍ଷାଗୃହରୁ ପଳାଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରମାନେ ବାରଣାବତ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ମାତା ସହିତ ରହିଲେ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଲକ୍ଷାଗୃହରେ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିଲା। ପୁରୋଚନ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ସେମାନଙ୍କୁ ନଜର ରଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଦୁରଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ସେମାନେ ଏକ ସୁରଙ୍ଗ ତିଆରି କରିଲେ। ଏହା ପରେ ସେମାନେ ଲକ୍ଷାଗୃହକୁ ଆଗୁନ ଲଗାଇ, ପୁରୋଚନକୁ ଜଳାଇଦେଇ, ଭୟରେ ତାଙ୍କ ମାତା ସହିତ ପଳାଇଗଲେ। ଅରଣ୍ୟ ନଦୀପଥରେ ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ହିଡିମ୍ବକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା କାଠର ଗଠନର ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଭୀମ ସେହି ରାକ୍ଷସନାୟକୁ ବଧ କଲେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭୟାନକ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନୁଭବ କଲେ। ରାତିରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଭୟରେ, ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ପଳାଇଗଲେ; ସେଠାରେ ଭୀମ ହିଡିମ୍ବା ସହିତ ମିଳିଲେ ଏବଂ ଘଟୋତ୍କଚ ଜନ୍ମ ହେଲା। ଏବଂ ବକାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏକଚକ୍ରା ନଗରରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଲେ। ସେଠାରେ ମାତା ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ଏକ ସମୟ ବ୍ୟତୀତ କଲେ। ସେଠାରେ ଭୀମ, ବୃକୋଦର, ଭୟଙ୍କର ମାନବଖାଇ ବକାସୁରଙ୍କୁ ମୁକାବିଲା କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବଳରେ ବଧ କରି, ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ। ଏହା ପରେ ସେମାନେ ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶରେ କୃଷ୍ଣା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସ୍ଵୟଂବର ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ; ଶୁଣି ବାଡ଼ିଏଁ ଗଲେ ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଅପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଅପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେଠାରେ ଏକ ବର୍ଷ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ; ପରେ ପରିଚୟ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଫେରିଲେ। ଏଠାରେ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: “ହେ ପୁଅମାନେ, ତୁମେ ସମ୍ଭାନ୍ଧୀ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ବିରୋଧ ହୋଇପାରେ?” ଆମେ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜନସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁନ୍ଦର ସଡ଼କ ଥିବା ଖଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥରେ ବାସ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛୁ।