ଭାରତ ରାଜା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ, ଯାହାକୁ ‘ଗୋବିତତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ପାଳନ କରିଥିଲେ । ସେଠାରେ, ଭାରତ କଣ୍ବ ଋଷିଙ୍କୁ ହଜାରଟି ସୁନା ଲୋଟସ ଦାନ କରିଥିଲେ । ଏହା ସହିତ, ସେ ଯମୁନା ତଟରେ ଏକ ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ, ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ତିନି ଶତ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଚାରି ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ । ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଓ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାରତ ଏମିତି ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ‘ଭାରତ’ ର ଖ୍ୟାତି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥିଲା । ଭାରତଙ୍କ ଅନେକ ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିଲେ ଓ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜା ସେହି ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ନେଇ କହିଥିଲେ, “ଏମାନେ ମୋର ନୁହଁନ୍ତି, ମୋର ପୁତ୍ର ହେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।” ଏହା ଦେଖି, ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେକୁ ଯମଲୋକକୁ ନେଇଗଲେ । ଏହିପରି ଭାବେ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ତା’ପରେ ଭାରତ ମହାଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୂମନ୍ୟୁ ନାମକ ପୁତ୍ର ମିଳିଲା । ପୁତ୍ର ମିଳିଲା ବୋଲି ଜାଣି, ଭାରତ ଖୁସିରେ ପୌରବ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭୂମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିଥିଲେ । ତା’ପରେ ଭୂମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଦିଭିରଥ ନାମକ ପୁତ୍ର ହେଲେ, ତଥା ସୁହୋତ୍ର, ସୁହୋତ, ସୁହାବି, ସୁୟଜୁସ ମଧ୍ୟ ହେଲେ । ପୁଷ୍କରିଣୀରେ ଭୂମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ରୁଚିକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁତ୍ର ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ସୁହୋତ୍ର ଭୂମିର ରାଜା ହେଲେ । ସୁହୋତ୍ର ଅନେକ ଯଜ୍ଞ, ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ସାଗର ପରିବେଷ୍ଟିତ ପୃଥିବୀର ଶାସନ କରିଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ଭୂମି ହାତୀ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ସମ୍ପଦରେ ଭୂମି ଭାରି ହୋଇଯାଇଥିଲା । ଭୂମିରେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ି ଥିଲେ, ଏବେଳେ ରାଜା ସୁହୋତ୍ର ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟପାଳନ କରୁଥିଲେ । ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଲକ୍ଷେ-ଲକ୍ଷେ ଯଜ୍ଞ ବେଦି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଏହା ଜନସମୃଦ୍ଧି ଓ ଧାନ୍ୟରେ ଚମକୁଥିଲା । ସୁହୋତ୍ରଙ୍କୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜକୁମାରୀ ଏଜମିଢ, ସୁମିଢ ଓ ପୁରୁମିଢ ଦେଲେ । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏଜମିଢ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ତାଙ୍କରେ ଏହି ବଂଶ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା । ଏଜମିଢ ତିନି ଝିଅ ଠାରୁ ଛଅ ପୁତ୍ର ପାଇଥିଲେ—ଋକ୍ଷ, ଧୂମିନ, ନୀଳି, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ପରମେଷ୍ଠିନ୍, କେଶିନ୍; ସେ ଜହ୍ନୁ ଓ ଦୁଇ ଜନ ଜନରୂଷି ନାମକ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ପାଇଥିଲେ । ଋକ୍ଷଙ୍କୁ ରଥାନ୍ତରର ପୁତ୍ର ସାମ୍ବରଣ ହେଲେ; ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଓ ପରମେଷ୍ଠିନ୍ ଠାରୁ ପାଞ୍ଚାଳ ବଂଶ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜହ୍ନୁଠାରୁ କୁଶିକ ବଂଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ଜନରୂଷିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଋକ୍ଷ ବଡ଼ ଏବଂ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ସାମ୍ବରଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଆପଣଙ୍କ ବଂଶର ଆଦିପୁରୁଷ । ଏହି ସାମ୍ବରଣ ଭୂମିର ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ବଡ଼ ମହାପ୍ରଳୟ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହେଲେ । ରାଜ୍ୟରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ମୃତ୍ୟୁ, ଅନାବୃଷ୍ଟି ଓ ରୋଗ ଲାଗିଗଲା । ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଭାରତ ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କଲା, ଏବଂ ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନା ସହିତ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା । ଏବେଳେ, ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜକୁମାରୀ ଦଶ ଦଳ ସେନା ନେଇ ଭୂମି ଜୟ କରି ସାମ୍ବରଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ପରାଜିତ କଲେ । ଏହା ଦେଖି, ସାମ୍ବରଣ ତାଙ୍କ ରାଣୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁତ୍ରମାନେ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଭୟରେ ତାଁଠାରୁ ପଳାଇଗଲେ । ପରାଜିତ ହୋଇ, ଭାରତମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ପାଖରେ ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ରହିଲେ । ସେଠାରେ ଏହି ଭାରତମାନେ ଅପରିଚିତ ଏବଂ କଠିନ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ବାସ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ପୂଜ୍ୟବର ବଶିଷ୍ଠ ଋଷି ଭାରତମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ । ସମସ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଆଗ୍ରହ କରି ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ଘଟଣା ବିବରଣୀ ଦେଲେ । ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆସନେ ବସାଇ, ରାଜା ନିଜେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ଆମ ପୂରୋହିତ ହୁଅନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆମେ ରାଜ୍ୟ ପୁଣି ମିଳାଇପାରିବା ।” ବଶିଷ୍ଠ ‘ଓମ୍’ କହି ଭାରତଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ପୌରବ କୁ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଉପରେ ରାଜା କରି ଅଭିଷେକ କଲେ । ସେ ଆଗ୍ରଗଣ୍ୟ ନଗରରୁ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ଶୂଙ୍ଗ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏହି ନଗର ପୂର୍ବରୁ ଭାରତଙ୍କ ଅଧିନରେ ଥିଲା । ସେ ଆଉଥରେ ସମସ୍ତ ଭୂମିର ରାଜାମାନେ ଓ ଦାନଦାରମାନଙ୍କୁ ଅଧୀନ କଲେ, ଏବଂ ଭୂମି ଦଳିଆ ପାଇଁ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କଲେ । ଏଜମିଢ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ମହାୟଜ୍ଞ କରିଥିଲେ । ସାମ୍ବରଣଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟା ତପତୀ ଠାରୁ କୁରୁ ପୁତ୍ର ହେଲେ । ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜାଣି, ରାଜା ଭାବରେ ଚୟନ କଲେ । ତାଙ୍କ ମହିମାରେ କୁରୁମାନେ ଅତିଶୟ ବିଶ୍ୱାସୀ ହେଲେ, ଏବଂ କୁରୁଙ୍ଗଳ ଭୂମି ତାଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା । ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ କୁରୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର କରିଥିଲେ; ଏହିପରି ଭାବରେ ଅଶ୍ୱବତ ଓ ଚୈତ୍ରରଥ ମୁନିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ର ଜନମେଜୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପଞ୍ଚ ଜଣ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ଏମାନେ ଅବିକ୍ଷିତ, ପରିକ୍ଷିତ, ପ୍ରବଳ ଶବଳାଶ୍ୱ, ଆଦିରାଜ, ବିରାଜ ଓ ଶାଲ୍ମଳି । ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା, ଭଙ୍ଗକାର, ଜିତାରି ଏହି ଅଷ୍ଟମ, ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନମେଜୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସପ୍ତ ଜଣ ରଥୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୋଦ୍ଧା ହୋଇଥିଲେ । ପରିକ୍ଷିତଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ—କକ୍ଷସେନ, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ପ୍ରବଳ ଚିତ୍ରସେନ । ଇନ୍ଦ୍ରସେନ, ସୁଷେନ ଏବଂ ଭୀମସେନ ନାମକ ଜନମେଜୟଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଭୂମିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ । ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ସବୁଠୁ ବଡ଼, ପାଣ୍ଡୁ ଓ ବହ୍ଲିକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିଷାଧ ଓ ଜମ୍ବୁନାଦ ମଧ୍ୟ ଏହି ବଂଶର ଅଂଶ ଥିଲେ ।