ହାହାକୃତମଭୂତ୍ସୈନ୍ଯଂ ସାଲ୍ଵସ୍ଯ ପୃଥିଵୀପତେ। ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞେ ନିପତିତେ ତଦା ସୌଭପତୌ ନୃପେ
ସାଲ୍ବ ରାଜା, ସୌଭର ନରେଶ, ସଚେତନତା ହରାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବା ସମୟରେ, ସାଲ୍ବର ସେନାରୁ ଦୁଃଖର ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଉଠିଲା।
ତତ ଉତ୍ଥାଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ଚ ଚେତନାମ୍। ମୁମୋଚ ବାଣାନ୍ସହସା ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଯ ମହାବଲଃ
ତାପରେ, ରାଜା ଉଠି ସଚେତନ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ହଠାତ୍ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଉପରେ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତେନ ବାଣେନ ମହତା ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସମରେ ସ୍ଥିତଃ। ଜତ୍ରୁଦେଶେ ଭୃଶଂ ଵିଦ୍ଧୋ ଵ୍ଯଥିତୋ ଦଦୃଶେ ତଦା
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ତୀରରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ିଥିବା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର କନ୍ଧର ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ ଲାଗିଲା; ସେ ବେଶ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରିଲେ।
ତଂ ସ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ମହାରାଜ ସାଲ୍ଵୋ ରୁକ୍ମିଣିନନ୍ଦନମ୍। ନନାଦ ସିଂହନାଦଂ ଵୈ ନାଦେନାପୂରଯନ୍ମହୀମ୍
ଏଭଳି ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି, ସାଲ୍ବ ରାଜା ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ପୃଥିବୀ ଭରିଗଲା।
ତତୋ ମୋହଂ ସମାପନ୍ନେ ତନଯେ ମମ ଭାରତ। ମୁମୋଚ ବାଣାଂସ୍ତ୍ଵରିତଃ ପୁନରନ୍ଯାନ୍ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍
ତାପରେ, ମୋ ପୁଅ ମନ୍ତ୍ରଣା ହରାଇଥିବାବେଳେ, ଦୁଷ୍ଟ ସାଲ୍ବ ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ୟ ତୀରମାନେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ସ ତୈରଭିହତୋ ବାଣୈର୍ବହୁଭିସ୍ତେନ ମୋହିତଃ। ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଃ କୌରଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋଽଭୂଦ୍ରଣାଜିରେ
ଏହି ଅନେକ ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରଣା ହରାଇ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇଗଲେ।
ସାଲ୍ଵବାଣାର୍ଦିତେ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନେ ବଲିନାଂଵରେ। ଵୃଷ୍ଣଯୋ ଭଗ୍ନସଂକଲ୍ପା ଵିଵ୍ଯଥୁଃ ପୃତନାମୁଖେ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସାଲ୍ବର ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବାବେଳେ, ବୃଷ୍ଣିମାନେ ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ହାହାକୃତମଭୂତ୍ସର୍ଵଂ ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକବଲଂ ତତଃ। ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନେ ମୋହିତେ ରାଜନ୍ସାଲ୍ଵଃ ପ୍ରମୁଦିତୋଽଭଵତ୍
ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମନ୍ତ୍ରଣା ହରାଇଯିବା ସମୟରେ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ ସେନାରେ ଦୁଃଖର ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଉଠିଲା; ଏହା ଦେଖି ସାଲ୍ବ ରାଜା ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତଂ ତଥା ମୋହିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସାରଥିର୍ଜଵନୈର୍ହଯୈଃ। ରଣାଦପାହରତ୍ତୂର୍ଣଂ ଶିକ୍ଷିତୋ ଦାରୁକିସ୍ତଦା
ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରଣା ହରାଇଥିବା ଦେଖି, ଦକ୍ଷ ରଥଚାଳକ ଦାରୁକ ତୁରନ୍ତ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଚଳାଇ ସେଉଁଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଦୂରେ ନେଇଗଲେ।
ନାତିଦୂରାପଯାତେ ତୁ ରଥେ ରଥଵରପ୍ରଣୁତ୍। ଧନୁର୍ଗୃହୀତ୍ଵା ଯନ୍ତାରଂ ଲବ୍ଧସଜ୍ଞୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ରଥ ଅଧିକ ଦୂରକୁ ଯାଇନଥିବାବେଳେ, ସେ ସଚେତନ ହୋଇ ଧନୁଷ ଧରି ରଥଚାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୌତେ କିଂ ତେ ଵ୍ଯଵସିତଂ କସ୍ମାଦ୍ଯାସି ପରାଙ୍ମୁଖଃ। ନୈଷ ଵୃଷ୍ଣିପ୍ରଵୀରାଣାମାହଵେ ଧର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ
ହେ ରଥଚାଳକ, ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ? କାହିଁକି ତୁମେ ପଛକୁ ଯାଉଛ? ଯୁଦ୍ଧରେ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଆଚରଣ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
କଚ୍ଚିତ୍ସୌତେ ନ ତେ ମୋହଃ ସାଲ୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାହଵେ। ଵିଷାଦୋ ଵା ରଣଁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରୂହି ମେ ତ୍ଵଂ ଯଥାତଥମ୍
ହେ ରଥଚାଳକ, ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାଲ୍ବକୁ ଦେଖି ତୁମେ ମନ୍ତ୍ରଣା ହରାଇନାହଁ? କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇଛ? ସତ୍ୟ କଥା କହ।
ଜାନାର୍ଦନେ ନ ମେ ମୋହୋ ନାପି ମାଂ ଭଯମାଵିଶତ୍। ଅତିଭାରଂ ତୁ ତେ ମନ୍ଯେ ସାଲ୍ଵଂ କେଶଵନନ୍ଦନ
ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ମୋତେ କେବେ ମନ୍ତ୍ରଣା ହରାଇନାହିଁ, ଭୟ ମଧ୍ୟ ଆସିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ, ହେ କେଶବନନ୍ଦନ, ସାଲ୍ବକୁ ମୁଁ ଏକ ଭାରୀ ଶତ୍ରୁ ବୋଲି ଭାବୁଛି।
ସୋଭିଯାତି ଶନୈର୍ଵୀର ବଲଵାନେଷ ପାପକୃତ୍। ମୋହିତଶ୍ଚ ରଣେ ଶୂରୋ ରକ୍ଷ୍ଯଃ ସାରଥିନା ରଥୀ
ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁଷ୍ଟ ସାଲ୍ବ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି; ଯୁଦ୍ଧରେ ମନ୍ତ୍ରଣା ହରାଇଥିବା ଯୋଦ୍ଧାକୁ ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।
ଆଯୁଷ୍ମଂସ୍ତ୍ଵଂ ମଯା ନିତ୍ଯଂ ରକ୍ଷିତଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯାଽପ୍ଯହମ୍। ରକ୍ଷିତଵ୍ଯୋ ରଣେ ନିତ୍ଯମିତି କୃତ୍ଵାଽପଯାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ସଦା ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଛି, ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସଦା ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଭାବନାରେ ମୁଁ ଏଠାରୁ ଯାଉଛି।
ଏକଶ୍ଚାସି ମହାବାହୋ ବହଵଶ୍ଚାପି ଦାନଵାଃ। ନ ସମଂ ରୌକ୍ମିଣେଯାହଂ ରଣଏ ମତ୍ଵାଽପଯାମି ଵା
ତୁମେ ଏକା ଅଛ, ହେ ମହାବାହୁ, ଏଠାରେ ଅନେକ ଦାନବ ଅଛନ୍ତି; ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ ଆପଣକୁ ସମାନ ଭାବି ନୁହେଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ଏଠାରୁ ଯାଉଛି।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵତି ସୂତେ ତୁ ତଦା ମକରକେତୁମାନ୍। ଉଵାଚ ସୂତଂ କୌରଵ୍ଯ ସଂନିଵର୍ତ୍ଯ ରଥଂ ପୁନଃ
ଏଭଳି ସାରଥି କହିବା ପରେ, ମକରଧ୍ୱଜୀ ତାଙ୍କର ରଥକୁ ପୁଣିଥରେ ରୋକି, କୁରୁବଂଶୀ, ସାରଥିଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଦାରୁକାତ୍ମଜ ମୈଵଂ ତ୍ଵଂ ପୁନଃ କାର୍ଷୀଃ କଥଂଚନ। ନ୍ଯପଯାନଂ ରଣାତ୍ସୌତେ ଜୀଵତୋ ମମ କର୍ହିଚିତ୍
ଦାରୁକଙ୍କ ପୁଅ, ମୋତେ ଜୀବିତ ଦେଖି ତୁମେ କେବେ ବି ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ଫେରିବା ଚେଷ୍ଟା କରିବ ନାହିଁ।
ନ ସ ଵୃଷ୍ଣିକୁଲେ ଜାତୋ ଯୋ ଵୈ ତ୍ଯଜତି ସଂଗରମ୍। ଯୋ ଵା ନିପତିତଂ ହନ୍ତି ତଵାସ୍ମୀତି ଚ ଵାଦିନମ୍
ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଭାଗିଯାଏ, କିମ୍ବା ପଡ଼ିଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ମାରେ, କିମ୍ବା 'ମୁଁ ତୁମର' ବୋଲି କହି ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସେ କେବେ ବି ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ନୁହେଁ।
ତଥା ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଚ ଯୋ ହନ୍ତି ବାଲଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ତଥୈଵ ଚ। ଵିରଥଂ ମୁକ୍ତକେଶଂ ଚ ଭଗ୍ନଶସ୍ତ୍ରାଯୁଧଂ ତଥା
ଏହିପରି ଯିଏ ଜଣେ ଜଣାଣୀ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ରଥହୀନ, ଖୋଲା କେଶ ଥିବା, କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମାରେ—
ତ୍ଵଂ ଚ ସୂତକୁଲେ ଜାତୋ ଵିଦିତଃ ସୂତକର୍ମଣି। ଧର୍ମଜ୍ଞଶ୍ଚାସି ଵୃଷ୍ଣୀନାମାହଵେଷ୍ଵପି ଦାରୁକେ
ତୁମେ ସାରଥି ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ସାରଥିର କାମରେ ପରିଚିତ, ଏବଂ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଅଟୁଟ ଯୋଦ୍ଧା, ଦାରୁକ।
ସ ଜାନଂଶ୍ଚରିତଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵୃଷ୍ଣୀନାଂ ପୃତନାମୁଖେ। ଅପଯାନଂ ପୁନ ସୌତେ ମୈଵଂ କାର୍ଷୀଃ କଥଂଚନ
ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ମୁହାଁମୁହିଁ କେମିତି ଆଚରଣ କରନ୍ତି ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣ, ତେଣୁ ସାରଥି, ପୁଣିଥରେ କେବେ ବି ପଛକୁ ଫେରିବା ଚେଷ୍ଟା କରନି।
ଅପଯାତଂ ହତଂ ପୃଷ୍ଠେ ଭ୍ରାନ୍ତଂ ରଣପଲାଯିତମ୍। ଗଦାଗ୍ରଜୋ ଦୁରାଧର୍ଷଃ କିଂ ମାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ମାଧଵଃ
ମୁଁ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରୁ ଭାଗିଯାଏ, ପଛରୁ ଆଘାତ ପାଏ, କିମ୍ବା ଭୟରେ ଭ୍ରମଣ କରେ, ତେବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୋ ଭାଇ ଗଦା କଣ କହିବେ, ମାଧବ?
କେଶଵସ୍ଯାଗ୍ରଜୋ ଵାଽପି ନୀଲଵାସା ମଦୋତ୍କଟଃ। କିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ମହାବାହୁର୍ବଲଦେଵଃ ସମାଗତଃ
କିମ୍ବା କେଶବଙ୍କ ଭାଇ, ନୀଳବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଗର୍ବିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳରାମ ଆସିଲେ, ସେ କଣ କହିବେ, ବଳବାନ?
କିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତିଶିନେର୍ନପ୍ତା ରଣସିଂହୋ ମହାରଥଃ। ଅପଯାତଂ ରଣାତ୍ସୂତ ସାମ୍ବଶ୍ଚ ସମିତିଂଜଯଃ
ସିନିଙ୍କ ନାତି, ଯୁଦ୍ଧର ସିଂହ, ମହାରଥୀ ସାମ୍ବ ଯଦି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଭାଗିଯାଏ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ସାରଥି, ସେ କଣ କହିବେ?
ଚାରୁଦେଷ୍ଣଶ୍ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷସ୍ତଥୈଵ ଗଦସାରଣୌ। ଅକ୍ରୂରଶ୍ଚ ମହାବାହୁଃ କିଂ ମାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ସାରଥେ
ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ, ଗଦା, ସାରଣ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅକୃର ମୋତେ କଣ କହିବେ, ସାରଥି?
ଶୂରଂ ସଂଭାଵିତଂ ଶାନ୍ତଂ ନିତ୍ଯଂ ପୁରୁଷମାନିନମ୍। ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚ ଵୃଷ୍ଣିଵୀରାଣାଂ କିଂ ମାଂଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ସଂଗତାଃ
ଶୂର, ସମ୍ମାନିତ, ଶାନ୍ତ ଓ ଗର୍ବିତ ପୁରୁଷମାନେ ଏବଂ ବୃଷ୍ଣିବୀରମାନଙ୍କ ଜଣାଣୀମାନେ ଯଦି ଏକଠା ହେଇ, ସେମାନେ ମୋତେ କଣ କହିବେ?
ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋଽଯମୁପାଯାତି ଭୀତସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମହାହଵମ୍। ଧିଗେନମିତି ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ନ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ସାଧ୍ଵିତି
ସେମାନେ କହିବେ, 'ଭୟଭୀତ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏଠିକୁ ଆସୁଛନ୍ତି, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି—ଲଜ୍ଜା!' ସେମାନେ କେବେ ବି ମୋତେ ଧର୍ମିକ କହିବେ ନାହିଁ।
ଧିଗ୍ଵାଚା ପରିହାସୋପି ମମ ଵା ମଦ୍ଵିଧସ୍ଯ ଵା। ମୃତ୍ଯୁନାଽଭ୍ଯଧିକଃ ସୌତେ ସ ତ୍ଵଂ ମାଵ୍ଯପଯାଃ ପୁନଃ
ନିନ୍ଦା ଓ ଉପହାସର କଥା, ମୋ ପାଇଁ କିମ୍ବା ମୋ ପରି ଜଣେ ପାଇଁ, ସାରଥି, ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ବି ଅଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ; ତେଣୁ ପୁଣିଥରେ ପଛକୁ ଫେରିବା ଚେଷ୍ଟା କରନି।
ଭାରଂ ହି ମଯି ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ଯାତୋ ମଧୁନିହା ହରିଃ। ଯଜ୍ଞଂ ବାରତସିଂହସ୍ଯ ନ ହି ଶକ୍ଯୋଽଦ୍ଯମର୍ଷିତୁମ୍
ମଧୁଘାତୀ ହରି ମୋ ଉପରେ ଦାୟିତ୍ୱ ରଖି ଚାଲିଗଲେ; ବାରତସିଂହଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଆଜି ସହିପାରିବା ଯାଏଁ ନୁହେଁ।