ରାଜ୍ଞା ପରିକ୍ଷିତା ତାତ ମୃଗଯାଂ ପରିଧାଵତା। ଅଵସକ୍ତଃ ପିତୁସ୍ତେଽଦ୍ଯ ମୃତଃ ସ୍କନ୍ଧେ ଭୁଜଙ୍ଗମଃ
ପିତା, ଆଜି ତୋର ପିତାଙ୍କ ଦେହରେ ମୃତ ସାପ ଲାଗିଛି, ଏହା ସବୁ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଶିକାର କାରଣରୁ।
କିଂ ମେ ପିତ୍ରା କୃତଂ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋଽନିଷ୍ଟଂ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ବ୍ରୂହି ତତ୍କୃଶ ତତ୍ତ୍ଵେନ ପଶ୍ଯ ମେ ତପସୋ ବଲମ୍
ମୋ ପିତା କଣ ଅସୁଭ କାମ କଲେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାଙ୍କୁ? କୃଶ, ସତ୍ୟ କହ, ଦେଖ ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି।
ସ ରାଜା ମୃଗଯାଂ ଯାତଃ ପରିକ୍ଷିଦଭିମନ୍ଯୁଜଃ। ସସାର ମୃଗମେକାକୀ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ବାଣେନ ଶୀଘ୍ରଗମ୍
ସେ ରାଜା, ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ ପରୀକ୍ଷିତ, ଶିକାରକୁ ଗଲେ; ଏକା ହୋଇ ଏକ ମୃଗକୁ ତୀବ୍ର ବାଣ ଦେଇ ଧାଡ଼ିଲେ।
ନ ଚାପଶ୍ଯନ୍ମୃଗଂ ରାଜା ଚରଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ମହାଵନେ। ପିତରଂ ତେ ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ପପ୍ରଚ୍ଛାନଭିଭାଷିଣମ୍
କିନ୍ତୁ ରାଜା ସେ ମୃଗକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେ ମହାବନରେ ଘୁରୁଥିଲେ; ତୋର ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ପଚାରିଲେ, କିନ୍ତୁ ପିତା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତଂ ସ୍ଥାଣୁଭୂତଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଶ୍ରମାତୁରଃ। ପୁନଃପୁନର୍ମୃଗଂ ନଷ୍ଟଂ ପ୍ରପଚ୍ଛ ପିତରଂ ତଵ
ସେ ଅଚଳ ହୋଇ ଦଢ଼ି ଥିଲେ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଅଭାବରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ହୋଇଥିଲେ; ରାଜା ପୁନିପୁନି ହାରାଇଯାଇଥିବା ମୃଗ ବିଷୟରେ ତୋର ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ସ ଚ ମୌନଵ୍ରତୋପେତୋ ନୈଵ ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ତସ୍ଯ ରାଜା ଧନୁଷ୍କୋଟ୍ଯା ସର୍ପଂ ସ୍କନ୍ଧେ ସମାସଜତ୍
କିନ୍ତୁ ସେ ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ରାଜାଙ୍କୁ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ରାଜା ଧନୁଷର ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଏକ ସାପ ରଖିଦେଲେ।
ଶୃଙ୍ଗିଂସ୍ତଵ ପିତା ସୋଽପି ତଥୈଵାସ୍ତେ ଯତଵ୍ରତଃ। ସୋଽପି ରାଜା ସ୍ଵନଗରଂ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଗଜସାହ୍ଵଯମ୍
ତୁମର ବାପା ଶୃଙ୍ଗୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି। ସେହି ରାଜା ମଧ୍ୟ ନିଜ ସହର ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵମୃଷିପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଶଵଂ ସ୍କନ୍ଧେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। କୋପସଂରକ୍ତନଯନଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ ମନ୍ଯୁନା
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଋଷିପୁତ୍ର ଶୃଙ୍ଗୀ ମୃତ ସାପକୁ କନ୍ଧରେ ରଖି, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ମନେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳିଉଠିଲେ।
ଆଵିଷ୍ଟଃ ସ ହି କୋପେନ ଶଶାପ ନୃପତିଂ ତଦା। ଵାର୍ଯୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ତେଜସ୍ଵୀ କ୍ରୋଧଵେଗବଲାତ୍କୃତଃ
କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ପ୍ରଥମେ ପାଣି ଛୁଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧର ଜୋରରେ ରାଜାକୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଯୋଽସୌ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ତାତସ୍ଯ ତଥା କୃଚ୍ଛ୍ରଗତସ୍ଯ ହ। ସ୍କନ୍ଧେ ମୃତଂ ସମାସ୍ରାକ୍ଷୀତ୍ପନ୍ନଗଂ ରାଜକିଲ୍ଵିଷୀ
ଯିଏ ମୋ ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ବାପାଙ୍କ କନ୍ଧରେ ମୃତ ସାପ ରଖିଥିଲେ, ସେହି ପାପୀ ରାଜା—
ତଂ ପାପମତିସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତକ୍ଷକଃ ପନ୍ନଗେଶ୍ଵରଃ। ଆଶୀଵିଷସ୍ତିଗ୍ମତେଜା ମଦ୍ଵାକ୍ଯବଲଚୋଦିତଃ
ସେହି ଅତିକ୍ରୁଧ୍ଧ ପାପୀକୁ, ସାପମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ତକ୍ଷକ, ମୋର ଶାପର ଶକ୍ତିରେ, ତୀବ୍ର ବିଷରେ ଦଶିବ।
ସପ୍ତରାତ୍ରାଦିତୋ ନେତା ଯମସ୍ଯ ସଦନଂ ପ୍ରତି। ଦ୍ଵିଜାନାମଵମନ୍ତାରଂ କୁରୂଣାମଯଶସ୍କରମ୍
ସାତ ଦିନ ପରେ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ ଏବଂ କୁରୁମାନେଙ୍କୁ ନାମକୁ ଖରାପ କଲେ, ସେହି ରାଜାକୁ ଯମର ଗୃହକୁ ନେଯିବେ।
ଇତି ଶପ୍ତ୍ଵାତିସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶୃଙ୍ଗୀ ପିତରମଭ୍ଯଗାତ୍। ଆସୀନଂ ଗ୍ରୋଵ୍ରଜେ ତସ୍ମିନ୍ଵହନ୍ତଂ ଶଵପନ୍ନଗମ୍
ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଇ, ଶୃଙ୍ଗୀ ଗୋଶାଳାରେ ବସିଥିବା, କନ୍ଧରେ ମୃତ ସାପ ଧରିଥିବା ବାପାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ସ ତମଲକ୍ଷ୍ଯ ପିତରଂ ଶୃଙ୍ଗୀ ସ୍କନ୍ଧଗତେନ ଵୈ। ଶଵେନ ଭୁଜଗେନାସୀଦ୍ଭୂଯଃ କ୍ରୋଧସମାକୁଲଃ
ଶୃଙ୍ଗୀ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ କନ୍ଧରେ ସାପ ରଖିଥିବା ଦେଖି, ଆଉ ଅଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଦୁଃଖାଚ୍ଚାଶ୍ରୂଣି ମୁମୁଚେ ପିତରଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵେମାଂ ଧର୍ଷଣାଂ ତାତ ତଵ ତେନ ଦୁରାତ୍ମନା
ଦୁଃଖରେ ଶୃଙ୍ଗୀ ଲୁହ ଛାଡ଼ିଲେ ଏବଂ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯେଉଁ ଅପମାନ ସହିଲେ, ସେହି ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା—'
ରାଜ୍ଞା ପରିକ୍ଷିତା କୋପାଦଶପଂ ତମହଂ ନୃପମ୍। ଯଥାର୍ହତି ସ ଏଵୋଗ୍ରଂ ଶାପଂ କୁରୁକୁଲାଧମଃ। ସପ୍ତମେଽହନି ତଂ ପାପଂ ତକ୍ଷକଃ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମଃ
'ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଶାପ ଦେଇଛି, ବାପା। ସେହି କୁରୁବଂଶର ଦୁଷ୍ଟ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ପାଇଛି। ସପ୍ତମ ଦିନରେ, ସାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତକ୍ଷକ, ସେହି ପାପୀକୁ ଦଶିବ।'
ତମବ୍ରଵୀତ୍ପିତା ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତଥା କୋପସମନ୍ଵିତମ୍
ତାପରେ ତାଙ୍କ ବାପା, ଋଷି, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ମେ ପ୍ରିଯଂ କୃତଂ ତାତ ନୈଷ ଧର୍ମସ୍ତପସ୍ଵିନାମ୍। ଵଯଂ ତସ୍ଯ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଷଯେ ନିଵସାମହେ
'ମୁଁ ତୁମ କାମକୁ ପସନ୍ଦ କରିନାହିଁ, ପୁଅ। ଏହା ଧର୍ମବାନ୍ ଓ ତପସ୍ଵୀମାନେଙ୍କର ଆଚରଣ ନୁହେଁ। ଆମେ ସେହି ରାଜାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ବସୁଛୁ।'
ନ୍ଯାଯତୋ ରକ୍ଷିତାସ୍ତେନ ତସ୍ଯ ପାପଂ ନ ରୋଚଯେ। ସର୍ଵଥା ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ହ୍ଯସ୍ମଦ୍ଵିଧୈଃ ସଦା
'ସେ ନ୍ୟାୟରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ଯିଏ ଭଲ ରାଜା ଭାବରେ ଆମ ପ୍ରତି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସଦା କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।'
କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯଂ ପୁତ୍ର ଧର୍ମୋ ହି ହତୋ ହନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ। ଯଦି ରାଜା ନ ସଂରକ୍ଷେତ୍ପୀଡା ନଃ ପରମା ଭଵେତ୍
'କ୍ଷମା କରିବା ଦରକାର, ପୁଅ, କାରଣ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ସେ ନିଜେ ନଷ୍ଟ କରେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯଦି ରାଜା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିନଥାନ୍ତେ, ଆମେ ବହୁତ ଦୁଃଖ ପାଇଥାନ୍ତୁ।'
ନ ଶକ୍ନୁଯାମ ଚରିତୁଂ ଧର୍ମଂ ପୁତ୍ର ଯଥାସୁଖମ୍। ରକ୍ଷମାଣା ଵଯଂ ତାତ ରାଜଭିର୍ଧର୍ମଦୃଷ୍ଟିଭିଃ
'ପୁଅ, ଯଦି ରାଜାମାନେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିନଥାନ୍ତେ, ତେବେ ଆମେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଧର୍ମ ଚରଣ କରିପାରିନଥାନ୍ତୁ।'
ଚରାମୋ ଵିପୁଲଂ ଧର୍ମଂ ତେଷାଂ ଭାଗୋଽସ୍ତି ଧର୍ମତଃ। ସର୍ଵଥା ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯମେଵ ହି
'ଆମେ ବଡ଼ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିପାରୁଛୁ, ଏହାର ଫଳର ଅଂଶ ତାଙ୍କୁ ମିଳେ। ଯିଏ ଭଲ ରାଜା ଭାବରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସଦା କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।'
ପରିକ୍ଷିତ୍ତୁ ଵିଶେଷେଣ ଯଥାଽସ୍ଯ ପ୍ରପିତାମହଃ। ରକ୍ଷତ୍ଯସ୍ମାଂସ୍ତଥା ରାଜ୍ଞା ରକ୍ଷିତଵ୍ଯାଃ ପ୍ରଜା ଵିଭୋ
'ପରୀକ୍ଷିତ ବିଶେଷ କରି, ତାଙ୍କର ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ପରି, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଯେପରି ରାଜା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ମହାନୁଭାବ।'
ଅରାଜକେ ଜନପଦେ ଦୋଷା ଜାଯନ୍ତି ଵୈ ସଦା। ଉଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ସତତଂ ଲୋକଂ ରାଜା ଦଣ୍ଡେନ ଶାସ୍ତି ଵୈ
'ରାଜା ନଥିବା ଦେଶରେ ସବୁବେଳେ ଦୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟାୟ କରିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ରାଜା ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ସେମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି।'
ଦଣ୍ଡାତ୍ପ୍ରତିଭଯଂ ଭୂଯଃ ଶାନ୍ତିରୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ତଦା। ନୋଦ୍ଵିଗ୍ନଶ୍ଚରତେ ଧର୍ମଂ ନୋଦ୍ଵିଗ୍ନଶ୍ଚରତେ କ୍ରିଯାମ୍
ଦଣ୍ଡର ଭୟ ଥିଲେ ଶାନ୍ତି ଆସେ; ତେବେ ଲୋକେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଧର୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ରାଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମାତ୍ସ୍ଵର୍ଗଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ। ରାଜ୍ଞୋ ଯଜ୍ଞକ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵା ଯଜ୍ଞାଦ୍ଦେଵାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ
ରାଜା ଧର୍ମକୁ ଦୃଢ଼ କରନ୍ତି, ଧର୍ମରୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଦୃଢ଼ ହୁଏ; ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୃଢ଼ ହୁଏ, ଯଜ୍ଞରୁ ଦେବତାମାନେ ଦୃଢ଼ ହୁଅନ୍ତି।
ଦେଵାଦ୍ଵୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଵର୍ତେତ ଵୃଷ୍ଟେରୋଷଧଯଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଓଷଧିଭ୍ଯୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଧାରଯନ୍ସତତଂ ହିତମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କରୁ ବର୍ଷା ହୁଏ, ବର୍ଷାରୁ ଉଦ୍ଭିଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଉଦ୍ଭିଦ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ସଦା ଭଲ ହୁଏ।
ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଚ ଯୋ ଧାତା ରାଜା ରାଜ୍ଯକରଃ ପୁନଃ। ଦଶଶ୍ରୋତ୍ରିଯସମୋ ରାଜା ଇତ୍ଯେଵଂ ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରିବା ଓ ରାଜ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବା ରାଜାଙ୍କ କାମ; ମନୁ କହିଛନ୍ତି, ଏକ ରାଜା ଦଶ ଜଣ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମାନ।
ତେନେହ କ୍ଷୁଧିତେନୈତ୍ଯ ଶ୍ରାନ୍ତେନ ମୃଗଲିପ୍ସୁନା। ଅଜାନତା କୃତଂ ମନ୍ଯେ ଵ୍ରତମେତଦିଦଂ ମମ
ଏହିଠାରେ ଭୁଖା, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଶିକାର ଚାହିଁ ଅଜାଣି ଯାହା କରିଛି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହା ମୋର ବ୍ରତ ଭାବରେ ହେଲା।
କସ୍ମାଦିଦଂ ତ୍ଵଯା ବାଲ୍ଯାତ୍ସହସା ଦୁଷ୍କୃତଂ କୃତମ୍। ନ ହ୍ଯର୍ହତି ନୃପଃ ଶାପମସ୍ମତ୍ତଃ ପୁତ୍ର ସର୍ଵଥା
ତୁମେ କାହିଁକି ଶିଶୁବେଳେ ଅବିବେକରେ ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଲ? ପୁଅ, ରାଜା କେବେ ଆମଠାରୁ ଶାପ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।