ଭାର୍ଯାଂ ପ୍ରସ୍ଫୁରମାଣୌଷ୍ଠ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଵମାନଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତୋଽଯଂ ତ୍ଵଯା ମମ ଭୁଜଂଗମେ
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ, ଓଠ ଅନ୍ଦୋଳିତ କରି, କହିଲେ — 'ତୁମେ ମୋତେ ଅପମାନ କରିଛ। ହେ ସାପକୁଳୀ।'
ସମୀପେ ତେ ନ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ଗମିଷ୍ଯାମି ଯଥାଗତମ୍। ଶକ୍ତିରସ୍ତି ନ ଵାମୋରୁ ମଯି ସୁପ୍ତେ ଵିଭାଵସୋଃ
'ମୁଁ ତୁମର ସମୀପରେ ରହିବିନି; ଯେପରି ଆସିଥିଲି, ସେପରି ଚାଲିଯିବି। ମୋତେ ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଘନ୍, ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅସ୍ତ ହେବାରୁ ରୋକିପାରିନଥିଲ।'
ଅସ୍ତଂ ଗନ୍ତୁଂ ଯଥାକାଲମିତି ମେ ହୃଦି ଵର୍ତତେ। ନ ଚାପ୍ଯଵମତସ୍ଯେହ ଵାସୋ ରୋଚେତ କସ୍ଯଚିତ୍
'ଯଥାସମୟରେ ଚାଲିଯିବାର ଭାବ ମୋ ମନରେ ଅଛି; ଯେଉଁଠି ଅପମାନ ମିଳେ, ସେଠି କେହି ରହିବାକୁ ଚାହେନାହିଁ।'
କିଂ ପୁନର୍ଧର୍ମଶୀଲସ୍ଯ ମମ ଵା ମଦ୍ଵିଧସ୍ଯ ଵା। ଏଵମୁକ୍ତା ଜରତ୍କାରୁର୍ଭର୍ତ୍ରା ହୃଦଯକମ୍ପନମ୍
'ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମଣିଷ, କିମ୍ବା ମୋ ପରି ଲୋକ, କିମ୍ବା ମୋ ପାଇଁ — କଣ ହେବ? ଏପରି କହିଲେ, ଜରତ୍କାରୁ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅନ୍ଦୋଳିତ ହେଲା।'
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଭଗିନୀ ତତ୍ର ଵାସୁକେଃ ସନ୍ନିଵେଶନେ। ନାଵମାନାତ୍କୃତଵତୀ ତଵାହଂ ଵିପ୍ରେ ବୋଧନମ୍
ବାସୁକିଙ୍କର ସଭାରେ, ସେଠାରେ ଭଉଣୀ କହିଲେ: 'ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜଗାଇଥିଲି ଅପମାନ କରି ନୁହେଁ।'
ଧର୍ମଲୋପୋ ନ ତେ ଵିପ୍ର ସ୍ଯାଦିତ୍ଯେତନ୍ମଯା କୃତମ୍। ଉଵାଚ ଭାର୍ଯାମିତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଜରତ୍କାରୁର୍ମହାତପାଃ
ଏହା ମୁଁ କରିଥିଲି, ଯେ ତୁମେ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବେ ନାହିଁ; ଏହି କଥା ମୁଁ ମୋ ଶ୍ୱାମୀ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ କହିଥିଲି।
ଋଷିଃ କୋପସମାଵିଷ୍ଟସ୍ତ୍ଯକ୍ତୁକାମୋ ଭୁଜଂଗମାମ୍। ନ ମେ ଵାଗନୃତଂ ପ୍ରାହ ଗମିଷ୍ଯେଽହଂ ଭୁଜଂଗମେ
ଋଷି, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ନାଗକନ୍ୟାକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହିଁ, କହିଲେ: 'ମୋ କଥା କେବେ ମିଥ୍ୟା ହୁଏ ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଉଛି, ଓ ନାଗକନ୍ୟା।'
ସମଯୋ ହ୍ଯେଷ ମେ ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ସହ ମିଥଃ କୃତଃ। ସୁଖମସ୍ମ୍ଯୁଷିତୋ ଭଦ୍ରେ ବ୍ରୂଯାସ୍ତ୍ଵଂ ଭ୍ରାତରଂ ଶୁଭେ
ଏହି ସମ୍ମତି ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଏକାଉଁ ଦେଇଥିଲୁ; ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମ ସହ ଖୁସିରେ ରହିଥିଲି—ଏବେ, ଶୁଭା, ତୁମେ ଭାଇକୁ କହ।
ଇତୋ ମଯି ଗତେ ଭୀରୁ ଗତଃ ସ ଭଗଵାନିତି। ତ୍ଵଂ ଚାପି ମଯି ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତେ ନ ଶୋକଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ଏଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ, ଭୟଭୀତେ, ସେ ଜଣାନ୍ତୁ ଯେ ମୁଁ ଯାଇଛି; ତୁମେ ମୋ ଯିବା ପରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସାଽନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମୁନିଂ ତଦା। ଜରତ୍କାରୁଂ ଜରତ୍କାରୁଶ୍ଚିନ୍ତାଶୋକପରାଯଣା
ଏପରି କହିଲେ, ସେ ଦୋଷହୀନା ନାଗକନ୍ୟା ତାହାପରେ ମୁନି ଜରତ୍କାରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ମନ ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା।
ବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦଯା ଵାଚା ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା। କୃତାଞ୍ଜଲିର୍ଵରାରୋହା ପର୍ଯଶ୍ରୁନଯନା ତତଃ
କଣ୍ଣାରେ ଅଟକିଯାଇଥିବା କଥା, ଶୁଷ୍କ ମୁହଁ, ହାତ ଯୋଡି, ଲୁହା ଭରା ଚକୁ ନେଇ, ସେ ମହିଳା କହିଲେ।
ଧୈର୍ଯମାଲମ୍ବ୍ଯ ଵାମୋରୂର୍ହୃଦଯେନ ପ୍ରଵେପତା। ନ ମାମର୍ହସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ପରିତ୍ଯକ୍ତୁମନାଗସମ୍
ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି, ବାମ ପା ଭୟରେ କମ୍ପିଯାଉଥିବା, ସେ କହିଲେ: 'ଓ ଧର୍ମବିଦ୍, ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତାଂ ସ୍ଥିତୋ ଧର୍ମେ ସଦା ପ୍ରିଯହିତେ ରତାମ୍। ପ୍ରଦାନେ କାରଣଂ ଯଚ୍ଚ ମମ ତୁଭ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ମୁଁ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ସଦା ତୁମ ପ୍ରିୟ ଓ ଭଲ କାମରେ ଲାଗିଛି; ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ତୁମକୁ ଦେଇଥିବାର କାରଣ—
ତଦଲବ୍ଧଵତୀଂ ମନ୍ଦାଂ କିଂ ମାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ଵାସୁକିଃ। ମାତୃଶାପାଭିଭୂତାନାଂ ଜ୍ଞାତୀନାଂ ମମ ସତ୍ତମ
ଯଦି ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ଓ ବିଫଳ ହେଇ, ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଅସମର୍ଥ, ତେବେ ମାତୃଶାପରେ ପୀଡିତ ନାଗସମ୍ପ୍ରଦାୟର ମଧ୍ୟରେ, ବାସୁକି ମୋ ବିଷୟରେ କଣ କହିବେ?
ଅପତ୍ଯମୀପ୍ସିତଂ ତ୍ଵତ୍ତସ୍ତଚ୍ଚ ତାଵନ୍ନ ଦୃଶ୍ଯତେ। ତ୍ଵତ୍ତୋ ହ୍ଯପତ୍ଯଲାଭେନ ଜ୍ଞାତୀନାଂ ମେ ଶିଵଂ ଭଵେତ୍
ତୁମଠାରୁ ଆଶା କରାଯାଇଥିବା ସନ୍ତାନ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଇ ନାହିଁ; ତୁମଠାରୁ ସନ୍ତାନ ପାଇଲେ, ମୋ ଜ୍ଞାତିମାନେ ଭଲ ହେବେ।
ସଂପ୍ରଯୋଗୋ ଭଵେନ୍ନାଯାଂ ମମ ମୋଘସ୍ତ୍ଵଯା ଦ୍ଵିଜ। ଜ୍ଞାତୀନାଂ ହିତମିଚ୍ଛନ୍ତୀ ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରସାଦଯେ
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ସହ ଏହି ଦାମ୍ପତ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉ ନାହିଁ; ମୁଁ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କ ଭଲ ଚାହିଁ, ଓ ପ୍ରଭୁ, ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି।
ଇମମଵ୍ଯକ୍ତରୂପଂ ମେ ଗର୍ଭମାଧାଯ ସତ୍ତମ। କଥଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମହାତ୍ମା ସନ୍ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛସ୍ଯନାଗସମ୍
ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମୋ ଗର୍ଭରେ ଏହି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଶିଶୁ ଦେଇଛ; ମହାତ୍ମା, ଏପରି ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, କିପରି ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ନାଗମାନେ ଠାରେ ଯିବାକୁ ଚାହୁଛ?
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସ ମୁନିର୍ଭାର୍ଯାଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଯଦ୍ଯୁକ୍ତମନୁରୂପଂ ଚ ଜରତ୍କାରୁଂ ତପୋଧନଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ତପସ୍ଵୀ ମୁନି ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିଲେ: 'ଯଦି ତୁମ କଥା ଯଥାଯଥ ଓ ଉଚିତ୍, ଓ ଜରତ୍କାରୁ—'
ଅସ୍ତ୍ଯଯଂ ସୁଭଗେ ଗର୍ଭସ୍ତଵ ଵୈଶ୍ଵାନରୋପମଃ। ଋଷିଃ ପରମଧର୍ମାତ୍ମା ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗଃ
'ଓ ସୁଭାଗିନୀ, ତୁମ ଗର୍ଭରେ ଏକ ଶିଶୁ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ; ସେ ଋଷି, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମାତ୍ମା, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଜରତ୍କାରୁର୍ମହାନୃଷିଃ। ଉଗ୍ରାଯ ତପସେ ଭୂଯୋ ଜଗାମ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ଏପରି କହି, ଧର୍ମାତ୍ମା ମହାଋଷି ଜରତ୍କାରୁ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ନେଇ, ପୁନି ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତମାତ୍ରଂ ତୁ ଭର୍ତାରଂ ଜରତ୍କାରୁରଵେଦଯତ୍। ଭ୍ରାତୁଃ ସକାଶମାଗତ୍ଯ ଯଥାତଥ୍ଯଂ ତପୋଧନ
ପତି ଚାଲିଗଲେ, ଜରତ୍କାରୁ ତୁରନ୍ତ ଭାଇଙ୍କଠାରେ ଯାଇ, ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସବୁ କଥା ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହିଲେ।
ତତଃ ସ ଭୁଜଗଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁମହଦପ୍ରିଯମ୍। ଉଵାଚ ଭଗିନୀଂ ଦୀନାଂ ତଦା ଦୀନତରଃ ସ୍ଵଯମ୍
ତାପରେ, ସେ ନାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ବଡ଼ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ଆଉ ଅଧିକ ଦୁଃଖିତ ହେଇ, ଦୁଃଖିତ ଭଉଣୀକୁ କହିଲେ।
ଜାନାସି ଭଦ୍ରେ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ପ୍ରଦାନେ କାରଣଂ ଚ ଯତ୍। ପନ୍ନଗାନାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ସ୍ଯାତ୍ତତୋ ଯଦି
ଭଦ୍ରେ, କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ କାହିଁକି ଦେବା ଦରକାର, ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣୁଛ। ସାପମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ଯଦି ତୁମର ପୁଅ ଦରକାର, ତେବେ ସେହି କାମ ପାଇଁ ତାକୁ ଦିଅ।
ସ ସର୍ପସତ୍ରାତ୍କିଲ ନୋ ମୋକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଏଵଂ ପିତାମହଃ ପୂର୍ଵମୁକ୍ତଵାଂସ୍ତୁ ସୁରୈଃ ସହ
ସେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସାପ-ଯଜ୍ଞରୁ ଆମକୁ ମୁକ୍ତ କରିବ। ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ପିତାମହ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ କହିଥିଲେ।
ଅପ୍ଯସ୍ତି ଗର୍ଭଃ ସୁଭଗେ ତସ୍ମାତ୍ତେ ମୁନିସତ୍ତମାତ୍। ନ ଚେଚ୍ଛାମ୍ଯଫଲଂ ତସ୍ଯ ଦାରକର୍ମ ମନୀଷିଣଃ
ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ସେ ମହାମୁନିଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ତୁମ ଗର୍ଭରେ ପିଲା ଅଛି କି? ସେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଶ୍ରମ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉ ନାହିଁ ବୋଲି ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
କାମଂ ଚ ମମ ନ ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵାଂ କାର୍ଯମୀଦୃଶମ୍। କିଂତୁ କାର୍ଯଗରୀଯସ୍ତ୍ଵାତ୍ତତସ୍ତ୍ଵାଽହମଚୂଚୁଦମ୍
ଏପରି ଗୁପ୍ତ କଥା ପଚାରିବା ମୋର ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଏହି କାମଟି ଏତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରିଛି।
ଦୁର୍ଵାର୍ଯତାଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଚ ଭର୍ତୁସ୍ତେଽତିତପସ୍ଵିନଃ। ନୈନମନ୍ଵାଗମିଷ୍ଯାମି କଦାଚିଦ୍ଧି ଶପେତ୍ସ ମାମ୍
ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ଅତି ତପସ୍ୱୀ ଏବଂ କଠିନ ସ୍ୱଭାବର ଥିବାକୁ ଜାଣି, ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଯିବିନି, କାରଣ ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇପାରନ୍ତି।
ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ଭଦ୍ରେ ଭର୍ତୁଃ ସ୍ଵଂ ସର୍ଵମେଵ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍। ଉଦ୍ଧରସ୍ଵ ଚ ଶଲ୍ଯଂ ମେ ଘୋରଂ ହୃଦି ଚିରସ୍ଥିତମ୍
ଭଦ୍ରେ, ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ କୁହ, ଏବଂ ମୋ ହୃଦୟରେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଥିବା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କର।
ଜରତ୍କାରୁସ୍ତତୋ ଵାକ୍ଯମିତ୍ଯୁକ୍ତା ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଆଶ୍ଵାସଯନ୍ତୀ ସନ୍ତପ୍ତଂ ଵାସୁକିଂ ପନ୍ନଗେଶ୍ଵରମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଜରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଭାସୁକିଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପୃଷ୍ଟୋ ମଯାଽପତ୍ଯହେତୋଃ ସ ମହାତ୍ମା ମହାତପାଃ। ଅସ୍ତୀତ୍ଯୁତ୍ତରମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ମମେଦଂ ଗତଵାଂଶ୍ଚ ସଃ
ମୁଁ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ସେ ମହାତ୍ମା, ମହାତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲି; ସେ 'ଅଛି' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଏବଂ ତାପରେ ମୋ ପାଖରୁ ଚାଲିଗଲେ।