କନ୍ଦରାଣି ନିତମ୍ବାଂଶ୍ଚ ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ନଗରାଣି ଚ। ଆଶ୍ରମାଣି ଚ ପୁଣ୍ଯାନି ଗତ୍ଵା ଚୈଵ ଗତଶ୍ରମାଃ
ପାହାଡ଼ର ଉପତ୍ୟକା, ନଦୀକୂଳ, ରାଜ୍ୟ, ସହର ଓ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ଦେଖି, ସେମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହେଲା।
ଶନୈର୍ମଧ୍ଯାହ୍ନଵେଲାଯାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ ସମାଯଯୁଃ। ତାଂ ପୁରୀଂ ପୁରୁହୂତେନ ଐଲସ୍ଯାର୍ଥେ ଵିନିର୍ମିତାମ୍
ଧୀରେ ଧୀରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ସେମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ନାମକ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ପୁରୁହୂତ ଦ୍ୱାରା ଇଲାଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ପରିଘାଟ୍ଟାଲକୈର୍ମୁଖ୍ଯୈରୁପକଲ୍ପଶତୈରପି। ଶତଘ୍ନୀଚକ୍ରଯନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଗୁପ୍ତାମନ୍ଯୈର୍ଦୁରାସଦାମ୍
ମଜବୁତ ଦ୍ୱାର, ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଚୀର ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା, ପାଥର ଛାଡ଼ିବା ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି ସହର ଏତେ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା ଯେ ଶତ୍ରୁମାନେ ନିକଟକୁ ଆସିପାରୁନଥିଲେ।
ହର୍ମ୍ଯପ୍ରସାଦସଂବାଧାଂ ନାନାପଣ୍ଯଵିଭୂଷିତାମ୍। ମଣ୍ଟପୈଃ ସସଭୈ ରମ୍ଯୈଃ ପ୍ରପାଭିଶ୍ଚ ସମାଵୃତାମ୍
ଏହି ସହର ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଓ ରାଜପ୍ରସାଦରେ ଭରିଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ପଣ୍ୟସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ଲୋକମାନେ ମନୋହର ମଣ୍ଡପ ଓ ସଭାଗୃହରେ ଏବଂ ଜଳଶୟ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ।
ରାଜମାର୍ଗେଣ ମହତା ସୁଵିଭକ୍ତେନ ଶୋଭିତାମ୍। କୈଲାସଶିଖରାକାରୈର୍ଗୋପୁରୈଃ ସମଲଙ୍କୃତାମ୍
ବଡ଼ ଓ ସୁନିୟୋଜିତ ରାଜପଥ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସହର ଅତି ଶୋଭା ପାଇଥିଲା, ଏବଂ କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଗୋପୁର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା।
ଦ୍ଵାରତୋରଣନିର୍ଯୂହୈର୍ମଙ୍ଗଲୈରୁପଶୋଭିତାମ୍। ଉଦ୍ଯାନାମ୍ରଵଣୋପେତାଂ ମହତୀଂ ସାଲମେଖଲାମ୍
ଶୁଭ ଦ୍ୱାର ଓ ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଆମ୍ବ ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଏହି ସହର ବଡ଼ ଏବଂ ସାଲ ଗଛର ବେଳ୍ଟରେ ଆବୃତ ଥିଲା।
ସର୍ଵପୁଷ୍କରିଣୀଭିଶ୍ଚ ଉଦ୍ଯାନୈଶ୍ଚ ସମାଵୃତାମ୍। ଵର୍ଣାଶ୍ରମୈଃ ସ୍ଵଧର୍ମସ୍ଥୈର୍ନିତ୍ଯୋତ୍ସଵସମାହିତୈଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ପଦ୍ମପୋଖରୀ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଲୋକମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ସଦା ଉତ୍ସବରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ଧନଧାନ୍ଯସମୃଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ସଂତୁଷ୍ଟୈ ରତ୍ନପୂଜିତୈଃ। କୃତଯଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିରଗ୍ନିହୋତ୍ରପରୈଃ ସଦା
ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ରତ୍ନରେ ଆଦରିତ, ଏଠାରେ ସଦା ବିଦ୍ୱାନ ଓ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକମାନେ ରହୁଥିଲେ।
ଵର୍ଜିତା କାର୍ଯକରଣୈର୍ଦାନଶୀଲୈର୍ଦଯାପରୈଃ। ଅଧର୍ମଭୀରୁଭିଃ ସର୍ଵୈଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଜିଗୀଷୁଭିଃ
ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଦୂରେ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଦୟାଳୁ, ସମସ୍ତେ ଅଧର୍ମକୁ ଭୟ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତିର ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂଵିଧଜନୋପେତମିନ୍ଦ୍ରଲୋକମିଵାପରମ୍। ତସ୍ମିନ୍ନଗରମଧ୍ଯେ ତୁ ରାଜଵେଶ୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଏପରି ଲୋକମାନେ ଥିବା ଏହି ସହର ଏକ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ସେହି ସହରର ମଧ୍ୟରେ ରାଜମହଳ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା।
ଇନ୍ଦ୍ରସଦ୍ମପ୍ରତୀକାଶଂ ସଂପୂର୍ଣଂ ଵିତ୍ତସଂଚଯୈଃ। ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ସଭା ଦିଵ୍ଯା ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତା
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଧନର ଭଣ୍ଡାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ସଭା ଥିଲା, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ତସ୍ଯାଂ ସଭାଯାଂ ରାଜର୍ଷିଃ ସର୍ଵାଲଙ୍କାରଭୂଷିତଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈଶ୍ଚାପି ମନ୍ତ୍ରିଭିଶ୍ଚାପି ସଂଵୃତଃ
ସେହି ସଭାରେ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାଜାର୍ଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ।
ସଂସ୍ତୂଯମାନୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ରଃ ସୂତମାଗଧବନ୍ଦିଭିଃ। କାର୍ଯାର୍ଥିଷୁ ତଦାଽଭ୍ଯେତ୍ଯ କୃତ୍ଵା କାର୍ଯଂ ଗତେଷୁ ସଃ
ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦିମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ; ଯେଉଁମାନେ କାମନା ନେଇ ଆସୁଥିଲେ, ରାଜା ସେମାନଙ୍କ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପରେ ସେମାନେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଦେଉଥିଲେ।
ସୁଖାସୀନୋଽଭଵଦ୍ରାଜା ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ମହର୍ଷଯଃ। ଶକୁନ୍ତାନାଂ ସ୍ଵନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିମିତ୍ତଜ୍ଞାସ୍ତ୍ଵଲକ୍ଷଯନ୍
ସେଇ ସମୟରେ ରାଜା ସୁବିଧାରେ ବସିଥିଲେ; ଏହିବେଳେ ମହାର୍ଷିମାନେ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଡାକ୍ ଶୁଣି, ନିମିତ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଚିହ୍ନଟ କଲେ।
ଶକୁନ୍ତଲେ ନିମିତ୍ତାନି ଶୋଭନାନି ଭଵନ୍ତି ନଃ। କାର୍ଯସିଦ୍ଧିଂ ଵଦନ୍ତ୍ଯେତେ ଧ୍ରୁଵଂ ରାଜ୍ଞୀ ଭଵିଷ୍ଯସି। ଅସ୍ମିଂସ୍ତୁ ଦିଵସେ ପୁତ୍ରୋ ଯୁଵରାଜୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଶକୁନ୍ତଳା ପାଇଁ ଆମ ପାଖରେ ଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଆମ କାମ ସଫଳ ହେବାକୁ କହୁଛି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ରାଣୀ ହେବ, ଏବଂ ଏହି ଦିନରେ ତୁମ ପୁଅ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବ।
ଵର୍ଧମାନପୁରଦ୍ଵାରଂ ତୂର୍ଯଘୋଷନିନାଦିତମ୍। ଶକୁନ୍ତଲାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଵିଵିଶୁସ୍ତେ ମହର୍ଷଯଃ
ବର୍ଦ୍ଧମାନପୁର ଦ୍ୱାରରେ ବାଜାର ଶବ୍ଦ ଗଞ୍ଜିଲା; ମହାର୍ଷିମାନେ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରଵିଶନ୍ତଂ ନୃପସୁତଂ ପ୍ରଶଶଂସୁଶ୍ଚ ଵୀକ୍ଷକାଃ। ଵର୍ଧମାନପୁରଦ୍ଵାରଂ ପ୍ରଵିଶନ୍ନେଵ ପୌରଵଃ
ରାଜପୁତ୍ର ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ଦର୍ଶକମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ପୌରବ ବଂଶଜ ବର୍ଦ୍ଧମାନପୁର ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକସ୍ଥମାତ୍ମାନଂ ମେନେ ହର୍ଷସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ନିଜକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ବସୁଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କଲେ।
ତତୋ ଵୈ ନାଗରାଃ ସର୍ଵେ ସମାହୂଯ ପରସ୍ପରମ୍। ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମା ନୃପସୁତଂ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ଭାରତ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ସହରବାସୀମାନେ ଏକଠି ହୋଇ, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଦେଵତେଵ ଜନସ୍ଯାଗ୍ରେ ଭ୍ରାଜତେ ଶ୍ରୀରିଵାଗତା। ଜଯନ୍ତେନେଵ ପୌଲୋମୀ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକାଦିହାଗତା
ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଏମିତି ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବୀ ଆସିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶ୍ରୀ ନିଜେ ଆସିଥିବା ପରି, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରୁ ଜୟନ୍ତ ସହିତ ପୌଳୋମୀ ଫେରିଥିବା ପରି।
ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ତସ୍ତେ ସର୍ଵେ ମହର୍ଷୀନିଦମବ୍ରୁଵନ୍। ଅଭିଵାଦଯନ୍ତଃ ସହିତା ମହର୍ଷୀନ୍ଦେଵଵର୍ଚସଃ
ଏଭଳି କହି, ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ଦେବତାସ୍ଥିତି ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ।
ଅଦ୍ଯ ନଃ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ କୃତାର୍ଥାଶ୍ଚ ତତୋ ଵଯମ୍। ଏଵଂ ଯେ ସ୍ମ ପ୍ରପଶ୍ଯାମୋ ମହର୍ଷୀନ୍ସୂର୍ଯଵର୍ଚସଃ
ଆଜି ଆମର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଆମେ ସଫଳ ହେଲୁ, କାରଣ ଆମେ ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସହିତାଃ କେଚିଦନ୍ଵଗଚ୍ଛନ୍ତ ପୌରଵମ୍। ହୈମଵତ୍ଯାଃ ସୁତମିଵ କୁମାରଂ ପୁଷ୍କରେକ୍ଷଣମ୍
ଏଭଳି କହି, କିଛି ଲୋକ ଏକଠି ହୋଇ, ହେମବତୀଙ୍କ ପୁଅ ପରି ପଦ୍ମନୟନ କୁମାରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଯେ କେଚିଦବ୍ରୁଵନ୍ମୂଢାଃ ଶାକୁନ୍ତଲଦିଦୃକ୍ଷଵଃ। କୃଷ୍ଣାଜିନେନ ସଂଛନ୍ନାନନିଚ୍ଛନ୍ତୋ ହ୍ଯଵେକ୍ଷିତୁମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମୂଢ଼ ଥିଲେ ଏବଂ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ସେମାନେ କହିଲେ—'ସେ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।'
ପିଶାଚା ଇଵ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ନାଗରାଣାଂ ଵିରୂପିଣଃ। ଵିନା ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ପିଶାଚାସ୍ତେ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ପୁରୋତ୍ତମମ୍
ସେହି ବିକୃତ ସହରବାସୀମାନେ ଭୂତ ପିଶାଚ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳା ବିନା ପିଶାଚମାନେ ଯେପରି ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତେଣୁ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାର୍ଦିତାନ୍ଦୀନାନ୍ଵଲ୍କଲାଜିନଵାସସଃ। ତ୍ଵଗସ୍ଥିଭୂତାନ୍ନିର୍ମାଂସାନ୍ଧମନୀସନ୍ତତାନପି
ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଅଭାବରେ ଦୁଃଖିତ, ଚାଳ ଓ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚର୍ମ ଓ ହାଡ଼ ମାତ୍ର ଥିବା, ମାଂସ ଶୂନ୍ୟ, ଶିରା ଦେଖାଯାଉଥିବା—
ପିଙ୍ଗଲାକ୍ଷାନ୍ପିଙ୍ଗଜଟାନ୍ଦୀର୍ଘଦନ୍ତାନ୍ନିରୂଦରାନ୍। ଵିଶୀର୍ଷକାନୂର୍ଧ୍ଵହସ୍ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହାସ୍ଯନ୍ତି ନାଗରାଃ
ପିଙ୍ଗଳ ଆଖି, ପିଙ୍ଗଳ ଜଟା, ଦୀର୍ଘ ଦାନ୍ତ, ଶୁଖିଲା ମୁହଁ, ଭଙ୍ଗା ମୁଣ୍ଡ, ଉଠାଇଥିବା ହାତ—ଏମିତି ଦେଖି ସହରବାସୀମାନେ ହସିଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତଵତାଂ ତେଷାଂ ଗିରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହର୍ଷଯଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତେ ସମାହୂଯ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍
ଏମିତି କଥା ଶୁଣି, ମହାର୍ଷିମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଡାକି କହିଲେ—
ଉକ୍ତଂ ଭଗଵତା ଵାକ୍ଯଂ ନ କୃତଂ ସତ୍ଯଵାଦିନା। ପୁରପ୍ରଵେଶନଂ ନାତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯମିତି ଶାସନମ୍
ଯେଉଁ ଭଗବାନ୍ ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିଲେ, ସେ ଆଜ୍ଞା ଆମେ ମାନିନାହୁଁ: 'ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ'—ଏହି ଥିଲା ଶାସନ।
କିଂ କାରଣଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମୋ ନଗରଂ ଦୁର୍ଜନୈର୍ଵୃତମ୍। ତ୍ଯକ୍ତସଙ୍ଗସ୍ଯ ଚ ମୁନେର୍ନଗରେ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ଖରାପ ଲୋକରେ ଭରିଥିବା ସହରକୁ ଆମେ କାହିଁକି ପ୍ରବେଶ କରିବା? ଯିଏ ସମସ୍ତ ସଂସାରିକ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିଛି, ସେ ଜନ୍ୟ ସହରର କ'ଣ ଦରକାର?