ମହର୍ଷେର୍ଗୌତମସ୍ଯାସୀଚ୍ଛରଦ୍ଵାନ୍ନାମ ଗୌତମଃ। ପୁତ୍ରଃ କିଲ ମହାରାଜ ଜାତଃ ସହଶରୈର୍ଵିଭୋ
ମହାର୍ଷି ଗୌତମଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଶରଦ୍ୱାନ; ରାଜା, ସେ ଶର ସହିତ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ନ ତସ୍ଯ ଵେଦାଧ୍ଯଯନେ ତଥା ବୁଦ୍ଧିରଜାଯତ। ଯଥାସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିରଭଵଦ୍ଧନୁର୍ଵେଦେ ପରନ୍ତପ
ସେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଏତେ ମନ ଲଗାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ସେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଅଧିକ ରୁଚି ଦେଖାଇଥିଲେ, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ।
ଅଧିଜଗ୍ମୁର୍ଯଥା ଵେଦାସ୍ତପସା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ। ତଥା ସ ତପସୋପେତଃ ସର୍ଵାଣ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯଵାପ ହ
ଯେପରି ଏକ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥାଏ, ସେପରି ସେ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୟାରେ ଲଗି ଥିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଅଧିଗ୍ରହଣ କରିଲେ।
ଧନୁର୍ଵେଦପରତ୍ଵାଚ୍ଚ ତପସା ଵିପୁଲେନ ଚ। ଭୃଶଂ ସନ୍ତାପଯାମାସ ଦେଵରାଜଂ ସ ଗୌତମଃ
ଧନୁର୍ବେଦରେ ତୀବ୍ର ରୁଚି ଓ ଗଭୀର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଗୌତମ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କୁ ବହୁତ ଅସ୍ୱସ୍ଥ କରିଦେଲେ।
ତତୋ ଜାଲଵତୀଂ ନାମ ଦେଵକନ୍ଯାଂ ସୁରେଶ୍ଵରଃ। ପ୍ରାହିଣୋତ୍ତପସୋ ଵିଘ୍ନଂ କୁରୁ ତସ୍ଯେତି କୌରଵ
ତାପରେ, ହେ କୌରବ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଜାଲବତୀ ନାମକ ଏକ ଦେବକନ୍ୟାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ଦେବା ପାଇଁ ପଠାଇଲେ।
ସା ହି ଗତ୍ଵାଽଽଶ୍ରମଂ ତସ୍ଯ ରମଣୀଯଂ ଶରଦ୍ଵତଃ। ଧନୁର୍ବାଣଧରଂ ବାଲା ଲୋଭଯାମାସ ଗୌତମମ୍
ସେ ଜାଲବତୀ ଶରଦ୍ବତଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ଧନୁଷ୍ ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ଯୁବକ ଗୌତମଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତାମେକଵସନାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୌତମୋଽପ୍ସରସଂ ଵନେ। ଲୋକେଽପ୍ରତିମସଂସ୍ଥାନାଂ ପ୍ରୋତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନୋଽଭଵତ୍
ଏକ ମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଥିବା ଏହି ଅପ୍ସରାକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଦେଖି, ଗୌତମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଗଲା।
ଧନୁଶ୍ଚ ହି ଶରାସ୍ତସ୍ଯ କରାଭ୍ଯାମପତନ୍ଭୁଵି। ଵେପଥୁଶ୍ଚାସ୍ଯ ସହସା ଶରୀରେ ସମଜାଯତ
ତାଙ୍କର ହାତରୁ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଏବଂ ହଠାତ୍ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ କମ୍ପନ ଆସିଗଲା।
ସ ତୁ ଜ୍ଞାନଗରୀଯସ୍ତ୍ଵାତ୍ତପସଶ୍ଚ ସମର୍ଥନାତ୍। ଅଵତସ୍ଥେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଧୈର୍ଯେଣ ପରମେଣ ହ
କିନ୍ତୁ ତିବ୍ର ଜ୍ଞାନ ଓ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ଯସ୍ତସ୍ଯ ସହସା ରାଜନ୍ଵିକାରଃ ସମଦୃଶ୍ଯତ। ତେନ ସୁସ୍ରାଵ ରେତୋଽସ୍ଯ ସ ଚ ତନ୍ନାନ୍ଵବୁଧ୍ଯତ
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ହଠାତ୍ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା, ତାହାର ଫଳରେ ତାଙ୍କ ରେତସ୍ ସ୍୵ତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତିରେ ଝରିଗଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ଏହା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଧନୁଶ୍ଚ ସଶରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତଥା କୃଷ୍ଣାଜିନାନି ଚ। ସ ଵିହାଯାଶ୍ରମଂ ତଂ ଚ ତାଂ ଚୈଵାପ୍ସରସଂ ମୁନିଃ
ତାପରେ, ସେ ମୁନି ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ଛାଡ଼ି, ସେଇ ଆଶ୍ରମ ଓ ଅପ୍ସରାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲିଗଲେ।
ଜଗାମ ରେତସ୍ତତ୍ତସ୍ଯ ଶରସ୍ତମ୍ବେ ପପାତ ଚ। ଶରସ୍ତମ୍ବେ ଚ ପତିତଂ ଦ୍ଵିଧା ତଦଭଵନ୍ନୃପ
ତାଙ୍କ ରେତସ୍ ସେଠାରେ ପଡ଼ି ଏକ ଶର ଗଛର ଉପରେ ଝରିଲା; ଏବଂ, ହେ ରାଜନ୍, ଶର ଗଛରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏହା ଦୁଇ ଭାଗ ହେଲା।
ତସ୍ଯାଥ ମିଥୁଂ ଜଜ୍ଞେ ଗୌତମସ୍ଯ ଶରଦ୍ଵତଃ। `ମହର୍ଷେର୍ଗୌତମସ୍ଯାସ୍ଯ ହ୍ଯାଶ୍ରମସ୍ଯ ସମୀପତଃ।।' ମୃଗଯାଂ ଚରତୋ ରାଜ୍ଞଃ ଶାନ୍ତନୋସ୍ତୁ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ତାପରେ, ଗୌତମ ଶରଦ୍ବତଙ୍କର ସେଇ ଦୁଇଟି ଶିଶୁ ମହାର୍ଷି ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ ଅନ୍ୟେ ଶିକାର କରୁଥିଲେ।
କଶ୍ଚିତ୍ସେନାଚରୋଽରଣ୍ଯେ ମିଥୁନଂ ତଦପଶ୍ଯତ। ଧନୁଶ୍ଚ ସଶରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା କୃଷ୍ଣାଜିନାନି ଚ
ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ଏକ ସେନା ଚାଳକ ସେଇ ଦୁଇଟି ଶିଶୁ, ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ଦେଖିଲେ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଚାପତ୍ଯେ ଧନୁର୍ଵେଦାନ୍ତଗସ୍ଯ ହ। ସ ରାଜ୍ଞେ ଦର୍ଶଯାମାସ ମିଥୁନଂ ସଶରଂ ଧନୁଃ
ଧନୁର୍ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ସେ ସେନା ଚାଳକ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ଶିଶୁ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଦେଖାଇଲେ।
ସ ତଦାଦାଯ ମିଥୁନଂ ରାଜା ଚ କୃପଯାନ୍ଵିତଃ। ଆଜଗାମ ଗୃହାନେଵ ମମ ପୁତ୍ରାଵିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ସେଇ ଦୁଇଟି ଶିଶୁକୁ ଉଠାଇ, ରାଜା କୃପାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, 'ଏମାନେ ମୋର ସନ୍ତାନ' ବୋଲି କହି ଘରକୁ ନେଇଗଲେ।
ତତଃ ସଂଵର୍ଧଯାମାସ ସଂସ୍କାରୈଶ୍ଚାପ୍ଯଯୋଜଯତ୍। ପ୍ରାତିପେଯୋ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମିଥୁନଂ ଗୌତମସ୍ଯ ତତ୍
ତାପରେ, ପ୍ରତୀପପୁତ୍ର ଏହି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୌତମଙ୍କ ଦୁଇଟି ଶିଶୁକୁ ଯଥାଯଥ ନିୟମ ଓ ସଂସ୍କାର ସହ ପାଳନ କଲେ।
କୃପଯା ଯନ୍ମଯା ବାଲାଵିମୌ ସଂଵର୍ଧିତାଵିତି। ତସ୍ମାତ୍ତଯୋର୍ନାମ ଚକ୍ରେ ତଦେଵ ସ ମହୀପତିଃ। `ତସ୍ମାତ୍କୃପ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ କୃପୀ କନ୍ଯା ଚ ସାଽଭଵତ୍
ମୁଁ କୃପାବଶତାରେ ଏହି ଦୁଇଟି ଶିଶୁକୁ ପାଳିଥିଲି ବୋଲି, ସେ ମହାରାଜା ତାଙ୍କ ନାମ ରଖିଲେ; ଏହିପରି, ପୁଅର ନାମ 'କୃପ', ଝିଅର ନାମ 'କୃପୀ' ହେଲା।
ପିତାପି ଗୌତମସ୍ତତ୍ର ତପସା ତାଵଵନ୍ଦିତ। ଆଗତ୍ଯ ତସ୍ମୈ ଗୋତ୍ରାଦି ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଵାଂସ୍ତଦା
ତାପରେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଗୌତମ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ ଏବଂ ଆସି ସମସ୍ତ ଗୋତ୍ର ଓ ବିବରଣୀ ତାଙ୍କୁ କୁହିଦେଲେ।
କୃପୋଽପି ଚ ତଦା ରାଜନ୍ଧନୁର୍ଵେଦପରୋଽଭଵତ୍।' ଚତୁର୍ଵିଧଂ ଧନୁର୍ଵେଦଂ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଏହି ସମୟରେ, ହେ ରାଜନ୍, କୃପ ଧନୁର୍ବେଦରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ହେଲେ, ଚାରିପ୍ରକାର ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ।
ନିଶିଲେନାସ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଗୁହ୍ଯମାଖ୍ଯାତଵାନ୍ପିତା। ସୋଽଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ପରମାଚାର୍ଯତାଂ ଗତଃ
ତାଙ୍କର ପିତା ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଖୋଲିଦେଲେ। ଏବଂ ଅତି କ୍ଷିପ୍ର ସମୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷକ ଭାବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଅର୍ଜନ କଲେ।
କୃପମାହୂଯ ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତଵ ଶିଷ୍ଯା ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍। ପୌତ୍ରାନ୍ପରିସମାଧାଯ କୃପମାରାଧଯତ୍ତଦା
ଗାଙ୍ଗେୟ କୃପକୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ଏହେମାନେ ତୁମର ଶିଷ୍ୟ।' ସେ ତାଙ୍କର ପୌତ୍ରମାନେକୁ କୃପଙ୍କ ହସ୍ତରେ ସମର୍ପଣ କରି, ସେଠାରେ କୃପଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ।
ତତୋଽଧିଜଗ୍ମୁଃ ସର୍ଵେ ତେ ଧନୁର୍ଵେଦଂ ମହାରଥାଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାତ୍ମଜାଶ୍ଚୈଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସହ ଯାଦଵୈଃ
ତାପରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ମହାବୀର, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ଯାଦବମାନେ ଏକାସାଥିରେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖିଲେ।
ଵୃଷ୍ଣଯଶ୍ଚ ନୃପାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ନାନାଦେଶସମାଗତାଃ। `କୃପମାଚାର୍ଯମାସାଦ୍ଯ ପରମାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞତାଂ ଗତଃ
ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ରାଜାମାନେ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କଲେ।
ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ୍ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦାଚାର୍ଯାନ୍ଵୀର୍ଯସଂମତାନ୍। ନାଲ୍ପଧୀର୍ନାମହାଭାଗସ୍ତଥା ନାନସ୍ତ୍ରକୋଵିଦଃ
ସେ ଶୂରବୀର ଓ ଗୁରୁମାନେଠାରୁ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; କୌଣସି ଅବୁଦ୍ଧିମାନ, ଅଭାଗା କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ରକୁଶଳ ନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନୁହଁନ୍ତି।
ନାଦେଵସତ୍ଵୋ ଵିନଯେତ୍କୁରୂନସ୍ତ୍ରେ ମହାଵଲାନ୍। ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତଦା ଭରତସତ୍ତମଃ
ଦେବତା ସମାନ ଶକ୍ତି ନଥିବା କେହି ମହାବଳୀ କୁରୁମାନେକୁ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖାଇପାରିବେ ନାହିଁ—ଏହିଭାବରେ ଗାଙ୍ଗେୟ, ଭାରତମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେତିବେଳେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଦ୍ରୋଣାଯ ଵେଦଵିଦୁଷେ ଭାରଦ୍ଵାଜାଯ ଧମତେ। ପାଣ୍ଡଵାନ୍କୌରଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଦଦୌ ଶିଷ୍ଯାନ୍ନରର୍ଷଭ
ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ସେ ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନେକୁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ସମର୍ପଣ କଲେ।
ଶାସ୍ତ୍ରତଃ ପୂଜିତଶ୍ଚୈଵ ସମ୍ଯକ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା। ସ ଭୀଷ୍ମେଣ ମହାଭାଗସ୍ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷାଂ ଵରଃ
ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମା ଭୀଷ୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭୀଷ୍ମ ଖୁସି ହେଲେ।
ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତାନ୍ସର୍ଵାଞ୍ଶିଷ୍ଯତ୍ଵେନ ମହାଯଶାଃ। ଶିକ୍ଷଯାମାସ ଚ ଦ୍ରୋଣୋ ଧନୁର୍ଵେଦମଶେଷତଃ
ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦ୍ରୋଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖେଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତେଽଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦାଃ। ବଭୂଵୁଃ କୌରଵା ରାଜନ୍ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚାମିତୌଜସଃ
ଅତି କ୍ଷିପ୍ର ସମୟରେ, ରାଜନ, କୌରବ ଓ ପ୍ରବଳ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ ହେଲେ।