ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଦ୍ଵିପଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯଥାଵିଧି କଥାକ୍ରମମ୍। ଯାଜୋ ଦ୍ରୋଣଵିନାଶାଯ ଯାଜଯାମାସ ତଂ ନୃପମ୍
ଦ୍ୱିପଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯାଜ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ କ୍ରମରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ।
ଗୁର୍ଵର୍ଥେଽଯୋଜଯତ୍କର୍ମ ଯାଜସ୍ଯାପି ସମୀପତଃ। ତତସ୍ତସ୍ଯ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଉପଯାଜୋ ମହାତପାଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ, ଯାଜଙ୍କ ନିକଟରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାପରେ, ଉପଯାଜ ମହାତପସ୍ୱୀ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କଲେ।
ଆଚଵ୍ଯୌ କର୍ମ ଵୈତାନଂ ତଥା ପୁତ୍ରଫଲାଯ ଵୈ। ଇହ ପୁତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାତେଜା ମହାବଲଃ। ଇଷ୍ଯତେ ଯଦ୍ଵିଧୋ ରାଜନ୍ଭଵିତା ସ ତଥାଵିଧଃ
ପୁଅ ପାଇବା ପାଇଁ ବୈତାନ ଯଜ୍ଞ କରାଯାଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଏକ ଅତିଶୟ ପ୍ରଭଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ପୁଅ ଆଶା କରାଯାଇଥିଲା, ରାଜା। ଯେପରି ପୁଅ ଆଶା କରାଯିବ, ସେପରି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବ।
ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ହନ୍ତାରଂ ସୋଽଭିସନ୍ଧାଯ ପାର୍ଥିଵଃ। ଆଜହେଽଥ ତଦା ରାଜନ୍ଦ୍ରୁପଦଃ କର୍ମ ସିଦ୍ଧଯେ
ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରାଜା ଦ୍ରୁପଦ ତାଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ସେଇ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଦ୍ଵିପଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଜୁହାଵ ଚ ଯଥାଵିଧି। କୌସଵୀ ନାମ ତସ୍ଯାସୀଦ୍ଯା ଵୈ ତାଂ ପୁତ୍ରଗୃଦ୍ଧିନଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସେଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହବି ଅର୍ପଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ଜଣେ ଜଣା ଥିଲେ କୌସବୀ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ସୌତ୍ରାମଣିଂ ତଥା ପତ୍ନୀଂ ତତଃ କାଲେଽଭ୍ଯଯାତ୍ତଦା। ଯାଜସ୍ତୁ ସଵନସ୍ଯାନ୍ତେ ଦେଵୀମାହ୍ଵାପଯତ୍ତଦା
ଠିକ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୌତ୍ରାମଣି ଯଜ୍ଞ କରି ଆସିଲେ। ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତ ରାଣୀଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ପ୍ରେହି ମାଂ ରାଜ୍ଞି ପୃଷତି ମିଥୁନଂ ତ୍ଵାମୁପସ୍ଥିତମ୍। କୁମାରଶ୍ଚ କୁମାରୀ ଚ ପିତୃଵଂଶଵିଵୃଦ୍ଧଯେ
"ରାଣୀ ପୃଷତୀ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସ, ତୁମ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏକ ଝୋଡ଼ା ଅଛି—ଏକ ପୁଅ ଓ ଏକ ଝିଅ, ଯାହା ରାଜବଂଶର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ।"
ନାଲିପ୍ତଂ ଵୈ ମମ ମୁଖଂ ପୁଣ୍ଯାନ୍ଗନ୍ଧାନ୍ବିଭର୍ମି ଚ। ନ ପତ୍ନୀ ତେଽସ୍ମି ସୂତ୍ଯର୍ଥେ ତିଷ୍ଠ ଯାଜ ମମ ପ୍ରିଯେ
"ମୋ ମୁହଁରେ କିଛି ଲଗାଯାଇନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପବିତ୍ର ସୁଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରିଛି। ମୁଁ ତୁମ ପତ୍ନୀ ନୁହେଁ, ମୋର ଜନ୍ମଦାନ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ପ୍ରିୟ ପୁରୋହିତ, ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହ।"
ଯାଜେନ ଶ୍ରପିତଂ ହଵ୍ଯମୁପଯାଜେନ ମନ୍ତ୍ରିତମ୍। କଥଂ କାମଂ ନ ସଂଦଧ୍ଯାତ୍ପୃଷତି ପ୍ରେହି ତିଷ୍ଠ ଵା
"ଯଜ୍ଞରେ ଯାଜ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପିତ ହବି ଓ ଉପଯାଜ ମନ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ର କରାଯାଇଛି—ଏପରି ଯଜ୍ଞ କିପରି ଫଳ ଦେବ ନାହିଁ? ପୃଷତୀ, ଚାଲ କିମ୍ବା ରୁହ, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା।"
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଯାଜେନ ହୁତେ ହଵିଷି ସଂସ୍କୃତେ। ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ପାଵକାତ୍ତସ୍ମାତ୍କୁମାରୋ ଦେଵସଂନିଭଃ
ଏପରି କହି, ଯାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ହବି ଅର୍ପିତ ହେବା ପରେ, ଅଗ୍ନିରୁ ଏକ ଦେବତା ସଦୃଶ କୁମାର ଉଠିଆସିଲେ।
ଜ୍ଵାଲାଵର୍ଣୋ ଘୋରରୂପଃ କିରୀଟୀ ଵର୍ମ ଧାରଯନ୍। ଵୀରଃ ସଖଙ୍ଗଃ ସଶରୋ ଧନୁଷ୍ମାନ୍ସ ନଦନ୍ମୁହୁଃ
ସେ କୁମାର ଜ୍ୱାଳାସମ ରୂପରେ, ଭୟଙ୍କର ଦେହ, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ଶରୀରରେ କବଚ, ହାତରେ ତଳୱାର ଓ ଧନୁଷ-ବାଣ ଧରି, ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
ସୋଽଭ୍ଯରୋହଦ୍ରଥଵରଂ ତେନ ଚ ପ୍ରଯଯୌ ତଦା। ଜାତମାତ୍ରେ କୁମାରେ ଚ ଵାକ୍କିଲାନ୍ତର୍ହିତାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥକୁ ଚଢ଼ି ଚଲିଗଲେ। କୁମାର ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ କଣ୍ଠରେ ଏକ ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ଏଷ ଶିଷ୍ଯଶ୍ଚ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚ ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଜାଯତେ। ଭଯାପହୋ ରାଜପୁତ୍ରଃ ପାଞ୍ଚାଲାନାଂ ଯଶସ୍କରଃ
"ଏହି କୁମାର ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପାଇଁ ଶିଷ୍ୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦୁହେଁ। ଏହି ରାଜପୁତ୍ର ପାଞ୍ଚାଳମାନେଙ୍କ ଭୟ ଦୂର କରିବେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମହିମା ବଢ଼ାଇବେ।"
ରାଜ୍ଞଃ ଶୋକାପହୋ ଜାତ ଏଷ ଦ୍ରୋଣଵଧାଯ ହି। ଇତ୍ଯଵୋଚନ୍ମହଦ୍ଭୂତମଦୃଶ୍ଯଂ ଖେଚରଂ ତଦା
"ଏହି କୁମାର ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଏହି କୁମାର ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ।" ଏପରି ଭାବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ କହିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଣେଦୁଃ ପାଞ୍ଚାଲାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି। ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ଚ ହୋତ୍ରାଯାଂ ହୁତେ ହଵିଷି ମନ୍ତ୍ରିତେ
ତାପରେ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଖୁସି ହୋଇ 'ଭଲ ହେଲା, ଭଲ ହେଲା' ବୋଲି ଉଲ୍ଲାସ କଲେ। ପୁରୋହିତ ଦ୍ୱିତୀୟ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ହବି ଅର୍ପଣ କଲେ।
କୁମାରୀ ଚାପି ପାଞ୍ଚାଲୀ ଵେଦିମଧ୍ଯାତ୍ସମୁତ୍ଥିତା। ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତେ ପୃଷତ୍ଯା ଚ ଯାଜକେ ଭରତର୍ଷଭ
ପୃଷତୀ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ପରେ ଓ ପୁରୋହିତ ଯଜ୍ଞ କରିବା ପରେ, ଭାରତବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ପାଞ୍ଚାଳୀ କୁମାରୀ ବେଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଉଠିଆସିଲେ।
ପୁନଃ କୁମାରୀ ପାଞ୍ଚାଲୀ ସୁଭଗା ଵେଦିମଧ୍ଯଗା। ଅନ୍ତର୍ଵେଦ୍ଯାଂ ସମୁଦ୍ଭୂତା କନ୍ଯା ସା ସୁମନୋହରା
ପୁନିଥରେ, ଶୁଭାଗ୍ୟଶାଳି ପାଞ୍ଚାଳୀ କୁମାରୀ ବେଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବତୀ ଝିଅ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଶ୍ଯାମା ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷୀ ନୀଲକୁଞ୍ଚିତମୂର୍ଧଜା। ମାନୁଷଂ ଵିଗ୍ରହଂ କୃତ୍ଵା ସାକ୍ଷାଚ୍ଛ୍ରୀରିଵ ଵର୍ଣିନୀ
ସେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ, ନୀଳ ଓ ଗୁଞ୍ଚିତ କେଶ, ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଶ୍ରୀଦେବୀ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ତାମ୍ରତୁଙ୍ଗନଖୀ ସୁଭ୍ରୂଶ୍ଚାରୁପୀନପଯୋଧରା। ନୀଲୋତ୍ପଲସମୋ ଗନ୍ଧୋ ଯସ୍ଯାଃ କ୍ରୋଶାତ୍ପ୍ରଧାଵତି
ତାଙ୍କ ନଖ ତାମ୍ର ଓ ଉଚ୍ଚ, ଭୂରୁ ଶୋଭାବନ୍ତୀ, ରୂପସୀ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦର, ତାଙ୍କ ଦେହର ସୁଗନ୍ଧ ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ପରି ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଥିଲା।
ଯା ବିଭର୍ତି ପରଂ ରୂପଂ ଯସ୍ଯା ନାସ୍ତ୍ଯୁପମା ଭୁଵି। ଦେଵଦାନଵଯକ୍ଷାଣାମୀପ୍ସିତା ଵରଵର୍ଣିନୀ
ସେ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ସମ କେହି ନଥିଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠବର୍ଣ୍ଣା କନ୍ୟାକୁ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତାଂ ଚାପି ଜାତାଂ ସୁଶ୍ରୋଣୀଂ ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ। ସର୍ଵଯୋଷିଦ୍ଵରା କୃଷ୍ଣା କ୍ଷଯଂ କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ନେଷ୍ଯତି
ତାପରେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ସ୍ୱର କହିଲା: 'ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ଯୁବତୀ, ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠା, ଏବଂ କଳାବରଣୀ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ବିନାଶ ଆଣିବି.'
ସୁରକାର୍ଯମିଯଂ କାଲେ କରିଷ୍ଯତି ସୁମଧ୍ଯମା। ଅସ୍ଯା ହେତୋଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ମହଦୁତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଭଯମ୍
'ଏହି ସୁସ୍ଥଳୀ ଯୁବତୀ ସମୟ ଆସିଲେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରିବେ। ଏହାର କାରଣରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେବ।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵପାଞ୍ଚାଲାଃ ପ୍ରଣେଦୁଃ ସିଂହସଙ୍ଘଵତ୍। ନ ଚୈନାନ୍ହର୍ଷସଂପନ୍ନାନିଯଂ ସେହେ ଵସୁନ୍ଧରା
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚାଳ ଦଳ ସିଂହମାନଙ୍କ ଦଳ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଦେଖି ପୃଥିବୀ ଧରିପାରିଲା ନାହିଁ।
ତଥା ତୁ ମିଥୁନଂ ଜଜ୍ଞେ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। କୁମାରଶ୍ଚ କୁମାରୀ ଚ ମନୋଜ୍ଞୌ ତୌ ନରର୍ଷଭୌ
ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଘରେ ଏକ ଝଡ଼ି ଜନ୍ମ ହେଲା— ଏକ ପୁଅ ଏବଂ ଏକ ଝିଅ, ଦୁହେଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ମନୋହର।
ଶ୍ରିଯା ପରମଯା ଯୁକ୍ତୌ କ୍ଷାତ୍ରେଣ ଵପୁଷା ତଥା। ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୃଷତୀ ଯାଜଂ ପ୍ରପେଦେ ସା ସୁତାର୍ଥିନୀ
ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ରାଜସିକ ରୂପରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ। ପ୍ରିଷତୀ ଏହା ଦେଖି, ସନ୍ତାନ ପାଇବା ଆଶାରେ ଯାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ନ ଵୈ ମଦନ୍ଯାଂ ଜନନୀଂ ଜାନୀଯାତାମିମାଵିତି। ତଥେତ୍ଯୁଵାଚ ତାଂ ଯାଜୋ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା
'ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମହିଳା ଏହି ସନ୍ତାନମାନଙ୍କର ମା' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯିବେ ନାହିଁ,' ସେ କହିଲେ। ରାଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଯାଜ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ।'
ତଯୋସ୍ତୁ ନାମନୀ ଚକ୍ରୁର୍ଦ୍ଵିଜାଃ ସଂପୂର୍ଣମାନସାଃ। ଧୃଷ୍ଟତ୍ଵାଦପ୍ରଧୃଷ୍ଯତ୍ଵାତ୍ ଦ୍ଯୁମ୍ନାଦ୍ଯୁତ୍ସଂଭଵାଦପି
ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ନାମ ଦେଲେ— ସାହସ ଏବଂ ଅଜୟତା, ପ୍ରଭା ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଜନ୍ମର ଅନୁସାରେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଃ କୁମାରୋଽଯଂ ଦ୍ରୁପଦ୍ସଯ ଭଵତ୍ଵିତି। କୃଷ୍ଣେତ୍ଯେଵାଭଵତ୍କନ୍ଯା କୃଷ୍ଣା ଭୂତ୍ସା ହି ଵର୍ଣତଃ
'ଏହି ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ନାମ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ହେଉ,' ସେମାନେ କହିଲେ। ଝିଅଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣା ବୋଲି ନାମ ଦିଆଗଲା, କାରଣ ସେ କଳାବରଣୀ ଥିଲେ।
ତଥା ତନ୍ମିଥୁନଂ ଜଜ୍ଞେ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ମହାମଖେ। ଵୈଦିକାଧ୍ଯଯନେ ପାରଂ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଗତସ୍ତଦା
ଏଭଳି ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ମହାଯଜ୍ଞରେ ଏହି ଝଡ଼ି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାପରେ ବେଦ ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ତୁ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯମାନୀଯ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶନମ୍। ଉପାକରୋଦସ୍ତ୍ରହେତୋର୍ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶସ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଲେ।