ଵୃକୋଦରେଣ ସଦୃଶୋ ବଲେନାନ୍ଯୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଯୋ ଵ୍ଯତୀଯାଦ୍ଯୁଧି ଶ୍ରେଷ୍ଠମପି ଵଜ୍ରଧରଂ ସ୍ଵଯମ୍
ବୃକୋଦରଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମାନ କେହି ନାହିଁ; ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏବଂ ବଜ୍ରଧାରୀକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ।
ଜାତମାତ୍ରଃ ପୁରା ଚୈଵ ମମାଙ୍କାତ୍ପତିତୋ ଗିରୌ। ଶରୀରଗୌରଵାଦସ୍ଯ ଶିଲା ଗାତ୍ରୈର୍ଵିଚୂର୍ଣିତା
ସେ ଜନ୍ମ ନିମନ୍ତେ ମୋ ଆଖୁରୁ ପହାଡ଼ରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଶରୀରର ଭାରରେ ପାହାଡ଼ର ପଥର ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ତଦହଂ ପ୍ରଜ୍ଞଯା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବଲଂ ଭୀମସ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵ। ପ୍ରତିକାର୍ଯେ ଚ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ତତଃ କୃତଵତୀ ମତିମ୍
ଏହିପରି ଭୀମଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ବୁଝି, ପାଣ୍ଡବ, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଯୋଜନା ନିଆଛି।
ନେଦଂ ଲୋଭାନ୍ନ ଚାଜ୍ଞାନାନ୍ନ ଚ ମୋହାଦ୍ଵିନିଶ୍ଚିତମ୍। ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ତୁ ଧର୍ମସ୍ଯ ଵ୍ଯଵସାଯଃ କୃତୋ ମଯା
ଏହି ନିଷ୍ପତି ଲୋଭ, ଅଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ମୋହରୁ ନିଆଯାଇନାହିଁ; ମୁଁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ଧର୍ମ ପାଇଁ ଏହି ନିଷ୍ପତି ନେଇଛି।
ଅର୍ଥୌ ଦ୍ଵାଵପି ନିଷ୍ପନ୍ନୌ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭଵିଷ୍ଯତଃ। ପ୍ରତୀକାରଶ୍ଚ ଵାସସ୍ଯ ଧର୍ମଶ୍ଚ ଚରିତୋ ମହାନ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଦୁଇଟି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ; ଆମେ ରହିବା ପାଇଁ ଉପାୟ ଓ ମହା ଧର୍ମ ପୂରଣ ହେବ।
ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ସାହାଯ୍ଯଂ କୁର୍ଯାଦର୍ଥେଷୁ କର୍ହିଚିତ୍। କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ସ ଶୁଭାଁଲ୍ଲୋକାନାପ୍ନୁଯାଦିତି ମେ ମତିଃ
ଯେ କ୍ଷତ୍ରିୟ କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କୌଣସି କାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ସେ ଶୁଭ ଲୋକକୁ ପାଇଥାଏ—ଏହି ମୋର ବିଶ୍ୱାସ।
କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯୈଵ କୁର୍ଵାଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵଧମୋକ୍ଷଣମ୍। ଵିପୁଲାଂ କୀର୍ତିମାପ୍ନୋତି ଲୋକେଽସ୍ମିଂଶ୍ଚ ପରତ୍ର ଚ
ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯେତେବେଳେ ନିଜ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ମୁକ୍ତି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ଓ ପରଲୋକରେ ବଡ଼ କିର୍ତି ଲାଭ କରେ।
ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯାର୍ଥେ ଚ ସାହାଯ୍ଯଂ କୁର୍ଵାଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଭୁଵି। ସ ସର୍ଵେଷ୍ଵପି ଲୋକେଷୁ ପ୍ରଜା ରଞ୍ଜଯତେ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯଦି ଭୂମିରେ ଏକ ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।
ଶୂଦ୍ରଂ ତୁ ମୋଚଯେଦ୍ରାଜା ଶରଣାର୍ଥିନମାଗତମ୍। ପ୍ରାପ୍ନୋତୀହ କୁଲେ ଜନ୍ମ ସଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯେ ରାଜପୂଜିତେ
କିନ୍ତୁ ଏକ ରାଜା ଯଦି ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଁଥିବା ଏକ ଶୂଦ୍ରକୁ ମୁକ୍ତ କରେ, ସେ ଏଠାରେ ଏକ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ ଓ ସମ୍ମାନିତ ରାଜସ୍ୱ ଲାଭ କରେ।
ଏଵଂ ମାଂ ଭଗଵାନ୍ଵ୍ଯାସଃ ପୁରା ପୌରଵନନ୍ଦନ। ପ୍ରୋଵାଚାସୁକରପ୍ରଜ୍ଞସ୍ତସ୍ମାଦେଵଂ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍
ପୌରବ ନନ୍ଦନ, ଏଭଳି ଭଗବାନ ବ୍ୟାସ ଆଗରୁ ମୋତେ କହିଥିଲେ; ସେ ଅତି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅବୁଧିଯୋଗ୍ୟ; ଏହିପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି।
ଉପପନ୍ନମିଦଂ ମାତସ୍ତ୍ଵଯା ଯଦ୍ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକମ୍। ଆର୍ତସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯୈତଦନୁକ୍ରୋଶାଦିଦଂ କୃତମ୍
ମା, ତୁମେ ଯେ ଭଲ ଭାବି ଏହା କରିଛ, ଏହା ଏକ ଦୁଃଖିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୟା କରି କରାଯାଇଛି; ଏହା ଯଥାଯଥିକ ହୋଇଛି।
ଧ୍ରୁଵମେଷ୍ଯତି ଭୀମୋଽଯଂ ନିହତ୍ଯ ପୁରୁଷାଦକମ୍। ସର୍ଵଥା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାର୍ଥେ ଯଦନୁକ୍ରୋଶଵତ୍ଯସି
ନିଶ୍ଚିତ ଭୀମ ଏହି ମାନବ ଭକ୍ଷକୁ ମାରି ଆସିବେ, କାରଣ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଦୟା ଦେଖାଇଛ।
ଯଥା ତ୍ଵିଦଂ ନ ଵିନ୍ଦେଯୁର୍ନରା ନଗରଵାସିନଃ। ତଥାଽଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵାଚ୍ଯଃ ପରିଗ୍ରାହ୍ଯଶ୍ଚ ଯତ୍ନତଃ
ଯେପରି ଏହି ଘଟଣା ନଗରବାସୀମାନେ ଜାଣିନପାରିବେ, ସେପରି ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବରେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି କଥା ହେବା ଉଚିତ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରେଣ ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥମରିନ୍ଦମ। କୁନ୍ତୀ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ଭାରତ
ଅରିନ୍ଦମ, ୟୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଆଲୋଚନା କରି, କୁନ୍ତୀ ଭିତରକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ଏହି ବିଷୟ ଆଲୋଚନା କଲେ, ଭାରତ।
ଅଥ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ଵ୍ଯତୀତାଯାଂ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ସମୁପାଗମ୍ଯ ଵଚଶ୍ଚେଦମୁଵାଚ ହ
ଏହିପରେ ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଆପଦସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ସପୁତ୍ରଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରିଯମ୍। ମା ଭୈଷୀ ରାକ୍ଷସାତ୍ତସ୍ମାନ୍ମାଂ ଦଦାତୁ ବଲିଂ ଭଵାନ୍
ପ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅମାନେକୁ ଏହି ବିପଦରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବି; ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ଭୟ କରିନଥିବା; ତୁମେ ବଳି ଭାବରେ ମୋତେ ଦିଅ।
ଇଦ ମାମଶିତଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଯତସ୍ଵ ସକୃଦ୍ଗୃହେ। ଆଥାତ୍ମାନଂ ପ୍ରାଦାସ୍ଯାମି ତସ୍ମୈ ଘୋରାଯ ରକ୍ଷସେ
ଘରେ ଏକଥର ମୋ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର; ତାପରେ ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସକୁ ନିଜକୁ ଦେଇଦେବି।
ତ୍ଵରଧ୍ଵଂ କିଂ ଵିଲମ୍ବଧ୍ଵେ ମା ଚିରଂ କୁରୁତାନଘାଃ। ଵ୍ଯଵସ୍ଯେଯଂ ମନଃ ପ୍ରାଣୈର୍ଯୁଷ୍ମାନ୍ରକ୍ଷିତୁମଦ୍ଯ ଵୈ
ଦ୍ରୁତ କର, କାହିଁକି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛ? ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନେଅନାହିଁ, ନିର୍ମଳମନ୍ତି, ଆଜି ମୁଁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ତୁମମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିଛି।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଭୀମେନ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଭରତର୍ଷଭ। ସୁହୃଦାଂ ତତ୍ସମାଖ୍ଯାଯ ଦଦାଵନ୍ନଂ ସୁସଂସ୍କୃତମ୍
ଭୀମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ଏହି ବିଷୟ ଜଣାଇ, ଭଲ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ।
ପିଶିତୋଦନମାଜହ୍ରୁରଥାସ୍ମୈ ପୁରଵାସିନଃ। ସଘୃତଂ ସୋପଦଂଶଂ ଚ ସୂପୈର୍ନାନାଵିଧୈଃ ସହ
ତାପରେ ନଗରବାସୀମାନେ ଘିଅ, ମସଲା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସୂପ ସହିତ ମାଂସ ମିଶିତ ଚାଉଳ ଭୀମଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ତଦାଽଶିତ୍ଵା ଭୀମସେନୋ ମାଂସାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ମୋଦକାନି ଚ ମୁଖ୍ଯାନି ଚିତ୍ରୋଦନଚଯାନ୍ବହୂନ୍
ଭୀମସେନ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାଂସ ଖାଇ, ପରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମିଠା ଓ ବହୁ ପ୍ରକାର ମିଶ୍ର ଚାଉଳ ଆସ୍ୱାଦ କଲେ।
ତତୋଽପିବଦ୍ଦଧିଘଟାନ୍ସୁବହୂନ୍ଦ୍ରୋଣସଂମିତାନ୍। ତସ୍ଯ ଭୁକ୍ତଵତଃ ପୌରା ଯଥାଵତ୍ସମୁପାର୍ଜିତାନ୍
ଏହାପରେ ସେ ବହୁ ଡ୍ରୋଣ ପରିମାଣର ଦହି ଘଟ ଖାଇଲେ; ନଗରବାସୀମାନେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ, ତାହା ଦେଲେ।
ଉପଜହ୍ରୁର୍ଭୃତଂ ଭାଗଂ ସମୃଦ୍ଧମନସସ୍ତଦା। ତତୋ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ଵ୍ଯତୀତାଯାଂ ସଵ୍ଯଞ୍ଜନଦଧିପ୍ଲୁତମ୍
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଗ ଖାଦ୍ୟ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଭରା ହୃଦୟରେ ଦେଲେ; ତାପରେ ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଦହି ଓ ସାଇଡ ଡିଶ ସହ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା।
ସମାରୁହ୍ଯାନ୍ନସଂପୂର୍ଣଂ ଶକଟଂ ସ ଵୃକୋଦରଃ। ପ୍ରଯଯୌ ତୂର୍ଯନିର୍ଘୋଷୈଃ ପୌରୈଶ୍ଚ ପରିଵାରିତଃ
ଏହାପରେ ବୃକୋଦର ଖାଦ୍ୟରେ ଭରିଥିବା ଗାଡି ଉପରେ ଚଢ଼ି, ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ଘେରି ରାସ୍ତାରେ ଯାଇଲେ।
ଆତ୍ମାନମେଷୋଽନ୍ନଭୂତୋ ରାକ୍ଷସାଯ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ତରୁଣୋଽପ୍ରତିରୂପଶ୍ଚ ଦୃଢ ଔଦରିକୋ ଯୁଵା
ଏହି ଯୁବକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ ଦେହରେ, ନିଜକୁ ରାକ୍ଷସ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ଦେବ। ଯୁବ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଦେଖାଶୁଣା ଅନୁକୂଳ ନୁହେଁ।
ଵାଗ୍ଭିରେଵଂପ୍ରକାରାଭିଃ ସ୍ତୂଯମାନୋ ଵୃକୋଦରଃ। ଚୁଚୋଦ ସ ବଲୀଵର୍ଦୌ ଯୁକ୍ତୌ ସର୍ଵାଙ୍ଗକାଲକୌ
ଏପରି ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେବା ପରେ, ବୃକୋଦର ଦୁଇଟି ବଳଦକୁ ଯାଞ୍ଚ କରିଲେ, ସେମାନେ ଗାଡ଼ିକୁ ଟାଣିବା ପାଇଁ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ ଓ ବଳିଦାନ ପାଇଁ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଵାଦିତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଵାଦେନ ତତସ୍ତଂ ପୁରୁଷାଦକମ୍। ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ସୁସଂହୃଷ୍ଟଃ ସର୍ଵତ୍ର ମନୁଜୈର୍ଵୃତଃ
ଏପରି ଭାଜା ପାଇଁ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେ ମାନବ ଖାଇବା ରାକ୍ଷସ ପାଖକୁ ଖୁସି ହୋଇ ଗଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଥିଲେ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ସ ଚ ତଂ ଦେଶମେକାକୀ ସମୁପାଯଯୌ। ପୁରୁଷାଦଭଯାଦ୍ଭୀତସ୍ତତ୍ରୈଵାସୀଜ୍ଜନଵ୍ରଜଃ
ସେ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକା ଏଗି ଚାଲିଗଲେ; ରାକ୍ଷସର ଭୟରେ ଲୋକମାନେ ସେଠାରେ ପଛରେ ରହିଗଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ଦୂରମଧ୍ଵାନଂ ଦକ୍ଷିଣାମଭିତୋ ଦିଶମ୍। ଯତୋପଦିଷ୍ଟମୁଦ୍ଦେଶେ ଦଦର୍ଶ ଵିପୁଲଂ ଦ୍ରୁମମ୍
ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାଇ, ସେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ବଡ଼ ଗଛକୁ ଦେଖିଲେ।
କେଶମଜ୍ଜାସ୍ଥିମେଦୋଭିର୍ବାହୂରୁଚରଣୈରପି। ଆର୍ଦ୍ରୈଃ ଶୁଷ୍କୈଶ୍ଚ ସଂକୀର୍ଣମଭିତୋଽଥ ଵନସ୍ପତିମ୍
ସେ ଗଛ ଚାରିପାଖରେ କେଶ, ମଜ୍ଜା, ହାଡ଼, ଚର୍ବି, ହାତ, ପାଁ, ଚରଣ ଏବଂ ତଳ ଭାଗ — ତାଜା ଓ ଶୁଖିଲା — ବିକ୍ରିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲା।