ପ୍ରମତିଃ ସହ ପୁତ୍ରେଣ ତଥାନ୍ଯେ ଵନଵାସିନଃ। ତାଂ ତେ କନ୍ଯାଂ ଵ୍ଯସୁଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୁଜଂଗସ୍ଯ ଵିଷାର୍ଦିତାମ୍
ପ୍ରମତି ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସହିତ, ସେଇ ଝିଅଟିକୁ ସାପର ବିଷରେ ମୃତ ଦେଖିଲେ।
ରୁରୁଦୁଃ କୃପଯାଽଵିଷ୍ଟା ରୁରୁସ୍ତ୍ଵାର୍ତୋ ବହିର୍ଯଯୌ। ତେ ଚ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତତ୍ରୈଵୋପାଵିଶଂସ୍ତଦା
ଦୟାରେ ଭିଜିଯାଇ ସେମାନେ କାନ୍ଦିଲେ; କିନ୍ତୁ ରୁରୁ ଦୁଃଖରେ ଭାଗି ବାହାରକୁ ଚଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେଠାରେ ବସି ରହିଲେ।
ତେଷୁ ତତ୍ରୋପଵିଷ୍ଟେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। ରୁରୁଶ୍ଚୁକ୍ରୋଶ ଗହନଂ ଵନଂ ଗତ୍ଵାଽତିଦୁଃଖିତଃ
ସେଇ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ରୁରୁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଶୋକେନାଭିହତଃ ସୋଽଥ ଵିଲପନ୍କରୁଣଂ ବହୁ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚନଂ ଶୋଚନ୍ପ୍ରିଯାଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ପ୍ରମଦ୍ଵରାମ୍
ସେ ଶୋକରେ ଭାରି ଭାବରେ ବିଲାପ କରି, ନିଜ ପ୍ରିୟ ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଦୁଃଖର କଥା କହିଲେ।
ଶେତେ ସା ଭୁଵି ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ମମ ଶୋକଵିଵର୍ଧିନୀ। `ପ୍ରାଣାନପହରନ୍ତୀଵ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନା
ମୋର ଦୁଃଖ ବଢ଼ାଇ ଦେଉଥିବା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ ଥିବା, ସେ ଶିଉଳି ଦେହ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି, ମୋର ପ୍ରାଣ ନେଇଯାଉଛି ଭଳି ଲାଗୁଛି।
ଯଦି ପୀନାଯତଶ୍ରୋଣୀ ପଦ୍ମପତ୍ରନିଭେକ୍ଷଣା। ମୁମୂର୍ଷୁରପି ମେ ପ୍ରାଣାନାଦାଯାଶୁ ଗମିଷ୍ଯତି
ଯଦି ସେ ଭରି ଶୋଣୀ ଓ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଏବେ ମରିଯିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ତେବେ ସେ ତୁରନ୍ତ ମୋର ପ୍ରାଣ ନେଇ ଚାଲିଯିବେ କି?
ପିତୃମାତୃସଖୀନାଂ ଚ ଲୁପ୍ତପିଣ୍ଡସ୍ଯ ତସ୍ଯ ମେ।' ବାନ୍ଧଵାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ କିଂ ନୁ ଦୁଃଖମତଃପରମ୍
ମୋ ପିତା, ମାଆ, ସଂଗୀ ଓ ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବମାନେ ପାଇଁ, ଏହି ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ହରାଇବା ଓ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଅବସର ହରାଇଯିବା ଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆଉ କ'ଣ ହେବ?
ଯଦି ଦତ୍ତଂ ତପସ୍ତପ୍ତଂ ଗୁରଵୋ ଵା ମଯା ଯଦି। ସମ୍ଯଗାରାଧିତାସ୍ତେନ ସଂଜୀଵତୁ ମମ ପ୍ରିଯା
ମୁଁ ଯଦି କେବେ ଦାନ ଦେଇଥିଲି, କଷ୍ଟ ସହିଥିଲି, କିମ୍ବା ଗୁରୁମାନେ ପ୍ରତି ଭଲଭାବରେ ଆଦର କରିଥିଲି, ତାହାର ଫଳରେ ମୋର ପ୍ରିୟା ପୁଣି ବଞ୍ଚିଯାଉନ୍ତୁ।
ଯଥା ଚ ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଯତାତ୍ମାଽହଂ ଧୃତଵ୍ରତଃ। ପ୍ରମଦ୍ଵରା ତଥାଦ୍ଯୈଷା ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠତୁ ଭାମିନୀ
ମୁଁ ଜନ୍ମରୁ ଯେମିତି ନିୟମିତ ଓ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ରହିଛି, ସେଇ ଭାବେ ଏଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରମଦ୍ବରା ଆଜି ଉଠିଯାଉନ୍ତୁ।
[ଏଵଂ ଲାଲପ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାର୍ଥେ ଦୁଃଖିତସ୍ଯ ଚ। ଦେଵଦୂତସ୍ତଦାଽଭ୍ଯେତ୍ଯ ଵାକ୍ଯମାହ ରୁରୁଂ ଵନେ।।]
ଏଭଳି ଭାବରେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଦେବଦୂତ ଜଙ୍ଗଲରେ ରୁରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ।
କୃଷ୍ଣେ ଵିଷ୍ଣୌ ହୃଷୀକେଶେ ଲୋକେଶେଽସୁରଵିଦ୍ଵିଷି। ଯଦି ମେ ନିଶ୍ଚଲା ଭକ୍ତିର୍ମମ ଜୀଵତୁ ସା ପ୍ରିଯା
ମୋର କୃଷ୍ଣ, ବିଷ୍ଣୁ, ହୃଷୀକେଶ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ଓ ଦାନବ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ଯଦି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଅଛି, ତେବେ ମୋର ପ୍ରିୟା ପୁଣି ବଞ୍ଚିଯାଉନ୍ତୁ।
ଵିଲପ୍ଯମାନେ ତୁ ରୁରୌ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ କୃପାନ୍ଵିତାଃ। ଦୂତଂ ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମାସୁଃ ସଂଦିଶ୍ଯାସ୍ଯ ହିତଂ ଵଚଃ
ରୁରୁ ବିଲାପ କରୁଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦୟାରେ ଭରି ଏକ ଦୂତକୁ ପଠାଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭଲ କଥା କହିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ସ ଦୂତସ୍ତ୍ଵରିତୋଽଭ୍ଯେତ୍ଯ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରିଯକୃଚ୍ଛୁଚିଃ। ଉଵାଚ ଦେଵଵଚନଂ ରୁରୁମାଭାଷ୍ଯ ଦୁଃଖିତମ୍
ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଦୂତ ତୁରନ୍ତ ଆସି, ଦୁଃଖିତ ରୁରୁଙ୍କୁ ଦେବତାଙ୍କର କଥା କହିଲେ।
ଦେଵୈଃ ସର୍ଵୈରହଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରେଷିତୋଽସ୍ମି ତଵାନ୍ତିକମ୍। ତ୍ଵଦ୍ଧିତଂ ତ୍ଵଦ୍ଧିତୈରୁକ୍ତଂ ଶୃଣୁ ଵାକ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଯାଇଛି; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ କହାଯାଇଥିବା କଥା ଶୁଣ।
ଅଭିଧତ୍ସେ ହ ଯଦ୍ଵାଚା ରୁରୋ ଦୁଃଖାନ୍ନ ତନ୍ମୃଷା। ନ ତୁ ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ନାଯୁରସ୍ତି ଗତାଯୁଷଃ
ତୁମେ ଦୁଃଖରେ ଯାହା କହୁଛ, ରୁରୁ, ତାହା ଅନର୍ଥକ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ମଣିଷ ପାଇଁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଣ ଚାଲିଯାଏ, ପୁଣି ଫେରି ଆସେନାହିଁ।
ଗତାଯୁରେଷା କୃପଣା ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସୋଃ ସୁତା। ତସ୍ମାଚ୍ଛୋକେ ମନସ୍ତାତ ମା କୃଥାସ୍ତ୍ଵଂ କଥଂଚନ
ଏହି ଦୁଃଖିନୀ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାର ଝିଅ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି; ତେଣୁ, ପ୍ରିୟ, ତୁମ ମନକୁ ଶୋକରେ ଏମିତି ଭରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉପାଯଶ୍ଚାତ୍ର ଵିହିତଃ ପୂର୍ଵଂ ଦେଵୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ। ତଂ ଯଦୀଚ୍ଛସି କର୍ତୁଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସୀହ ପ୍ରମଦ୍ଵରାମ୍
ତଥାପି, ପୂର୍ବରୁ ମହାଦେବତାମାନେ ଏଠି ପାଇଁ ଏକ ଉପାୟ ରଖିଛନ୍ତି; ତୁମେ ଯଦି ଏହା କରିବାକୁ ଚାହଁ, ଏଠି ପ୍ରମଦ୍ବରାକୁ ପୁଣି ପାଇପାରିବ।
କ ଉପାଯଃ କୃତୋ ଦେଵୈର୍ବୂହି ତତ୍ତ୍ଵେନ ଖେଚର। କରିଷ୍ଯେଽହଂ ତଥା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ରାତୁମର୍ହତି ମାଂ ଭଵାନ୍
ଦେବତାମାନେ କେଉଁ ଉପାୟ ରଖିଛନ୍ତି, ହେ ଆକାଶଚାରୀ, ସଠିକ୍ ଭାବେ କୁହ; ଶୁଣି ମୁଁ ତାହା କରିବି—ଦୟାକରି ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ଆଯୁଷୋଽର୍ଧଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ କନ୍ଯାଯୈ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ। ଏଵମୁତ୍ଥାସ୍ଯତି ରୁରୋ ତଵ ଭାର୍ଯା ପ୍ରଯଦ୍ଵରା
ଭୃଗୁଙ୍କର ବଂଶଜ, ତୁମେ ତୁମ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଉ; ଏଭଳି କରିଲେ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପ୍ରମଦ୍ଭରା ପୁନି ଉଠିପାରିବେ।
ଆଯୁଷୋଽର୍ଧଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି କନ୍ଯାଯୈ ଖେଚରୋତ୍ତମ। ଶୃଙ୍ଗାରରୂପାଭରଣା ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠତୁ ମେ ପ୍ରିଯା
ହେ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଉଛି; ମୋର ପ୍ରିୟା, ଶୃଙ୍ଗାର ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ପୁନି ଉଠୁ।
ତତୋ ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜଶ୍ଚ ଦେଵଦୂତଶ୍ଚ ସତ୍ତମୌ। ଧର୍ମରାଜମୁପେତ୍ଯେଦଂ ଵଚନଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତାମ୍
ତାପରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ରାଜା ଓ ଦେବଦୂତ, ଏହି ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଧର୍ମରାଜାଯୁଷୋଽର୍ଧେନ ରୁରୋର୍ଭାର୍ଯା ପ୍ରମଦ୍ଵରା। ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠତୁ କଲ୍ଯାଣୀ ମୃତୈଵଂ ଯଦି ମନ୍ଯସେ
ହେ ଧର୍ମରାଜ, ରୁରୁଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପ୍ରମଦ୍ଭରା, ଯଦି ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି, ଶୁଭାଙ୍ଗନା ପୁନି ଉଠୁ।
ପ୍ରମଦ୍ଵରା ରୁରୋର୍ଭାର୍ଯା ଦେଵଦୂତ ଯଦୀଚ୍ଛସି। ଉତ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଵାଯୁଷୋଽର୍ଧେନ ରୁରୋରେଵ ସମନ୍ଵିତା
ହେ ଦେବଦୂତ, ଯଦି ତୁମେ ଚାହ, ତେବେ ରୁରୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପ୍ରମଦ୍ଭରା ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ନେଇ ପୁନି ଉଠୁ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତତଃ କନ୍ଯା ସୋଦତିଷ୍ଠତ୍ପ୍ରମଦ୍ଵରା। ରୁରୋସ୍ତସ୍ଯାଯୁଷୋଽର୍ଧେନ ସୁପ୍ତେଵ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଏହିପରି କଥା ହେବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପାଳି କନ୍ୟା ପ୍ରମଦ୍ଭରା ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠିଥିବା ପରି, ରୁରୁଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ନେଇ ପୁନି ଜୀବନ୍ତ ହେଲେ।
ଏତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ଭଵିଷ୍ଯେ ହି ରୁରୋରୁତ୍ତମତେଜସଃ। ଆଯୁଷୋଽତିପ୍ରଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଭାର୍ଯାର୍ଥେଽର୍ଧମଲୁପ୍ଯତ
ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହା ଦେଖାଯାଇଥିଲା—ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଉତ୍ତମ ତେଜସ୍ୱୀ ରୁରୁଙ୍କର ଜୀବନର ଅର୍ଧାଂଶ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ କମିଗଲା।
ତତ ଇଷ୍ଟେଽହନି ତଯୋଃ ପିତରୌ ଚକ୍ରତୁର୍ମୁଦା। ଵିଵାହଂ ତୌ ଚ ରେମାତେ ପରସ୍ପରହିତୈଷିଣୌ
ତାପରେ ଉତ୍ସବ ଦିନରେ, ଦୁଇଝଣ ପିତା ଆନନ୍ଦରେ ବିବାହ କରାଇଲେ; ଏହି ଦୁଇଝଣେ ପରସ୍ପରର ଭଲ ଚାହିଁ, ଏକାଉଁ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ।
ସ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଦୁର୍ଲଭାଂ ଭାର୍ଯାଂ ପଦ୍ମକିଞ୍ଜଲ୍କସୁପ୍ରଭାମ୍। ଵ୍ରତଂ ଚକ୍ରେ ଵିନାଶାଯ ଜିହ୍ମଗାନାଂ ଧୃତଵ୍ରତଃ
ସେ ଦୁର୍ଲଭା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପଦ୍ମର ରେଶମ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପାଇ ପରେ, ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜିହ୍ମଗାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତୀଵ୍ରକୋପସମନ୍ଵିତଃ। ଅଭିହନ୍ତି ଯଥାସତ୍ତ୍ଵଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରହରଣଂ ସଦା
ସେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଦେଖି, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ସଦା ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଯେତେପରି ସମ୍ଭବ, ତାଙ୍କୁ ମାରୁଥିଲେ।
ସ କଦାଚିଦ୍ଵନଂ ଵିପ୍ରୋ ରୁରୁରଭ୍ଯାଗମନ୍ମହତ୍। ଶଯାନଂ ତତ୍ର ଚାପଶ୍ଯଡ୍ଡୁଣ୍ଡୁଭଂ ଵଯସାନ୍ଵିତମ୍
ଏକଥର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୁରୁ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ସେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ḍୁଣ୍ଡୁଭାକୁ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତତ ଉଦ୍ଯମ୍ଯ ଦମ୍ଡଂ ସ କାଲଦଣ୍ଡୋପମଂ ତଦା। ଜିଘାଂସୁଃ କୁପିତୋ ଵିପ୍ରସ୍ତମୁଵାଚାଥ ଡୁଣ୍ଡୁଭଃ
ତାପରେ, ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁର ଦଣ୍ଡ ପରି ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ, ମାରିବାକୁ ଚାହିଁ, ḍୁଣ୍ଡୁଭାକୁ କହିଲେ।