ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਆਪਣਿਆਂ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਰਾਜਸੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੂਜਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਮਹਾਰਾਜ ਕਣਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਜਦ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਥਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਭੰਵਰਾਂ ਦੀ ਗੁੰਜ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਖੁਲ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਬਾਹਵ੍ਰਿਚ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਮਵੇਦ ਦੇ ਰਾਗ ਮਿੱਠੇ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਅਥਰਵਵੇਦ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਠਕ, ਪੂਗਾ ਅਤੇ ਯਾਜ਼ਨੀਆ ਸਮਾਂ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲੇ ਦਵਿਜ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜਿਹੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ—ਜੋ ਤਰਕ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ, ਜੋ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ, ਨਿਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਪਰਮ ਸਤਿਆ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ, ਜੋ ਵਿਆਕਰਣ, ਛੰਦ, ਨਿਰੁਕਤ ਅਤੇ ਕਾਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਸਨ। ਕੁਝ ਐਸੇ ਵੀ ਸਨ ਜੋ ਪਦਾਰਥ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਗੁਣ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦੇ, ਕਾਰਨ-ਪਰਿਣਾਮ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਮਝਦੇ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਹਰਤ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਣ ਹੋਈ ਸੁਣੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਤੇ ਪੱਕੇ, ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਦਿੱਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਅਸਥਤ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਆਸਨ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਬੜੇ ਮਨੋਹਰ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੁਵਿਜ ਜਣਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਪੂਜਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕਾਸ਼ਯਪ ਜੀ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਤਪੋਵਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੂਜਾਰੀ ਸਮੇਤ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਕਾਸ਼ਯਪ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਨਿਰਵਿਘਨ, ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸੀ। ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਸੁੰਨ ਪਾਇਆ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਕਾਰਿਆ, "ਕੌਣ ਹੈ ਇੱਥੇ?" ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈ। ਕੁੜੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਯੋਗਯ ਅਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਅਤਿਥੀ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਚੌੜਾ ਸੀਨਾ, ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ। ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਮੋਢੇ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਮਰਯਾਦਾ ਨਾਲ ਅਤਿਥਿ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਢੁਕਵੀਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਦਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ। ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹੋ? ਤੁਹਾਡਾ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਮੁੱਲ ਕੀ ਹੈ?" ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਇੰਨੇ ਮੰਗਲਮਈ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੋਈ ਹੈਂ?" ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹਰੇਕ ਅੰਗ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਆਦਰ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਮਹਾਰਾਜ ਇਲੀਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕਣਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਕੁੜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਫਲ ਲੈਣ ਲਈ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਗਏ ਹਨ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਠਹਿਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਜਦ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਉਣਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਲਵੋਗੇ।" ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਕੁੜੀ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜੋ ਸੋਹਣੀ ਮ muskurahat ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਤਪ, ਸੰਜਮ, ਆਕਾਰ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਮਾਪੇ ਕੌਣ ਹਨ? ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੈਂ? ਤੇਰੀ ਸੋਭਾ, ਤੇਰੇ ਗੁਣ, ਇਹ ਸਭ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹਨ?" "ਤੇਰੀ ਇੱਕ ਝਲਕ ਨੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਸੋਹਣੀਏ।" "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਕੁਝ ਆਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਨਾਗਿਨੀ ਵਰਗੀਆਂ ਜੰਗ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦਾਰ।" "ਮੈਂ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ। ਅੱਜ, ਸੋਹਣੀਏ, ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਤੈਨੂੰ ਚੁਣਦਾ ਹੈ।" "ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਸ਼ਤਰੀ ਕੁੜੀ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਧੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਧ।" "ਇਸ ਲਈ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੀ। ਤੂੰ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹੈਂ—ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਦੱਸ।" "ਸੱਚ ਪੁੱਛ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁਆਰੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ; ਤੂੰ ਭਗਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਰਾਜ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਨਾ ਸੋਚ।" ਜਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਨਰਮ ਬੋਲ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।