ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾਸਤਿਕ ਵੀ ਤੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਤੋਂ ਡਰ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਭਗਤ ਜਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਹੋਰ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਆ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਦੁੱਖ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਚਟ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਯੋਗ, ਝੂਠਾ, ਅਪਵਿੱਤਰ, ਨਾਸਤਿਕ, ਦੁਸ਼ਟ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ—ਚਾਹੇ ਚੰਗੀਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮਾੜੀਆਂ—ਵਿੱਚੋਂ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਹੀ ਚੁਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰ ਕੂੜ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁੱਧ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਮਾੜੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੀ ਗੁਣ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਯਤੀ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ, ਜਦੋਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਦੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਮਕਾਮ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਨਿੰਦਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾੜਾ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ੌਂਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਨਿੰਦਿਆ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਸੰਤੋਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਰਖ ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਆਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਮੂਰਖ ਹਰ ਵੇਲੇ ਖਾਮੀਆਂ ਤੱਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਐਸੇ ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਾਸੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਾੜੇ ਲੋਕ ਚੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਆਖਣ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਮਾੜੇ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕੁਲ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੋ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ, ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਮਨੂ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖਰੀਦੀ ਹੋਈ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਜਾਂ ਕੁਆਰੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਰਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕੁਲ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਅਤੇ ਵਾਰਸਤ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ-ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਰਸ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਤਬ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਜੀਵਤ ਨੌਕ ਹਨ ਜੋ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੋ; ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਧੋਖਾ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਨਾ ਆਉਣ ਦਿਓ। ਇੱਕ ਸੋ ਕੂਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਤਲਾਬ ਚੰਗਾ, ਇੱਕ ਸੋ ਤਲਾਬਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਯਜ੍ਯ ਚੰਗਾ, ਇੱਕ ਸੋ ਯਜ੍ਯਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਚੰਗਾ, ਪਰ ਇੱਕ ਸੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੱਚ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਜੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਤੋਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਯਜ੍ਯਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਵੀ ਸੱਚ ਦੇ ਸੋਲੇਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਸੱਚ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਕਰਤਵ ਨਹੀਂ, ਸੱਚ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਤਵ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਅਦਾ ਨਿਭਾਉਣਾ ਸੱਚ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਨਾ ਤੋੜੋ, ਸੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹੇ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਾਪ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਤਾਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਆਪ ਹੀ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਕਰੋ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਵੈਰ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ, ਚਾਹੇ ਦੋਸਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਕਦੇ ਵੀ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਝੂਠ ਵਲ ਝੁਕ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਓਸ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਲ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ; ਐਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਨਾਤਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਨਿਰਣਾ ਕਰੋ—ਵੰਸ਼, ਬੋਲ, ਯਾਦ, ਸੁਭਾਅ, ਆਚਰਨ, ਗਿਆਨ, ਤੇ ਸ਼ੌਰਿਆ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਮਤ, ਸੁਭਾਅ, ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਘੁੰਮਾਵਟ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਾਡੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰੂਪ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ 'ਪਿਤਾ' ਆਖਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਕਹੋ। ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਗਧੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਹੋਰ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲਵੇਗਾ; ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਯੰਤ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਾ ਰਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ। ਹੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਸਮਰਾਟ ਬਣੇਗਾ; ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਇਹ ਹੋਰ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਕਈ ਗਵਾਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਦੂਤ ਆਦਿ; ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਓਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਝੂਠ। ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਗਵਾਹ ਦੇ, ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਆਈ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਚਲ ਪਈ; ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਤੇ ਧੂੰਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਠੀ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਫਿਰ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਕਾਇਆ ਵਾਣੀ ਉੱਠੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਪੰਡਤਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਧੌਂਕਣੀ ਮਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੰਨੋ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਯੰਤ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਸੱਚ ਆਖਿਆ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੀ ਲਈ ਆਤਮਾ ਨੂੰ 'ਪੁੱਤਰ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੌਰਵ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ।