ਭਾਰਤ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਦੁੱਖ ਭਰੀ ਚੀਖ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਠ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਰੋਦੇ ਅਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਕੁੰਤੀ ਦਾ ਦਿਲ ਦਇਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਹ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਜਿਵੇਂ ਮਥਿਆ ਗਿਆ, ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੱਤਰ ਭੀਮ ਨੂੰ ਕਰੂਣਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ। ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ਆਦਰਤ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ; ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਲਈ ਕੁਝ ਐਸਾ ਕਰਾਂ ਜੋ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਵੇ? ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤਬ ਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਪਰ ਜੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਖ ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਆਇਆ ਹੈ; ਜੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਆਉ, ਪਤਾ ਲਗਾਈਏ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੈ; ਜਦ ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪਵੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਲੋਂ ਆਉਂਦੀ ਦੁੱਖ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ। ਕੁੰਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਝੇ ਕੋਲ ਦੌੜਦੀ ਹੈ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮਰੋੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ, "ਇਹ ਲੋਕਿਕ ਜੀਵਨ ਤੇ ਹਾਥਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲੀਅਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਅਤੇ ਅਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਪ ਹੈ; ਜੀਵਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵਿਰੋਧਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਪੱਕਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਖੁਦ ਹੀ ਧਰਮ, ਧਨ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੀ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅੰਤਹੀਨ ਤੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁਕਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਨਰਕ ਉੱਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਪਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਦੁੱਖ ਦੇ ਬਾਣ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਜੀਵਨ, ਜੋ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਹਾਲੇ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭੱਜ ਸਕਦਾ।" "ਤੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ, ਕਿ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲ ਸਕੇ, ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂ; ਪਰ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ। ਤੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ, 'ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਜਨਮੀ ਤੇ ਪਲੀ; ਇਹ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹਨ,' ਹੇ ਮੂਰਖ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੰਗਿਆ।" "ਜੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ, ਹੁਣ ਵਧੇਰੇ ਉਮਰ ਦੇ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਕੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ? ਨ ਤ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਵਾਦ ਹੈ, ਨ ਔਰਤ ਦਾ ਸਥਾਨ ਕੋਈ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੂਰ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਜਾਂ ਹੰਸ।" "ਹੁਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਨਾਸ ਆ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਦੁਖਾ ਦਿੱਤਾ।" "ਜਾਂ, ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨਾਸ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਤਵ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪਿਆਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੇਰੀ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਲਕੜ, ਕਦੇ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਵੱਲੋਂ ਘਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ, ਠੀਕ ਚੁਣੀ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਗਈ।" "ਤੂੰ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਤੇ ਚੰਗੀ ਚਰਿਤਰ ਵਾਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਣ ਯੋਗ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਹੈ, ਕਦੇ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" "ਇਹ ਧੀ, ਜੋ ਹਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਉਮਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਹਾਲੇ ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਮੈਨੂੰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਲਈ ਸੌਂਪੀ ਗਈ—" "ਉਸ ਦੁਆਰਾ, ਮੈਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਮਿਲਣਗੇ; ਜਦ ਮੈਂ ਆਪ ਇਸ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਿਆ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" "ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਮਤਾ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਵੱਧ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਧੀ ਲਈ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ, ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਸਤਤ ਖੁਸ਼ੀ ਟਿਕੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਾਸੂਮ ਧੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" "ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ; ਮੈਂ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਰਿਨ ਉਸ ਦੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਮੁਕਾ ਲਿਆ।" "ਮੈਂ ਇਸ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਉਹ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਇਹ ਤਿਆਗ ਮੇਰੇ ਤੇ ਆਇਆ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ।" "ਤੇਰੇ ਜਾਂ ਤੇਰੀ ਧੀ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫਲ ਹੈ; ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੀ—ਉਹ ਫਲ ਲੈ ਲੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ।" "ਜਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪ ਮਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤੈਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦਾ।" "ਜਾਂ, ਮਦਰਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿਰਦਈ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।" ਇਹ ਸਭ ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਦਿਲੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋਈ।