ਇਹ ਘਟਨਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਾਂਡਵ ਆਪਣੇ ਅਗਿਆਤ ਵਾਸ ਦੌਰਾਨ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਡੇਰਾ ਲਗਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਅਚਾਨਕ ਗੰਧਰਵ ਅੰਗਾਰਪਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਹ ਪੂਰੇ ਗਰੂਰ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, "ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਭੂਤ, ਨਾ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਮਨੁੱਖ—ਕੋਈ ਵੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕੂਬੇਰਾ ਦੇ ਸੇਵਕ ਵੀ—ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆ ਰਹੇ ਹੋ। ਆਖਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਕਿਉਂ ਆ ਰਹੇ ਹੋ?" ਫਿਰ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ, "ਮੂਰਖੋ! ਚਾਹੇ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਹੋਵੇ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੋਲ, ਜਾਂ ਇਹ ਨਦੀ—ਰਾਤ ਹੋਵੇ, ਦਿਨ ਜਾਂ ਸਾਂਝ—ਇਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਕਹਿ ਸਕੇ।" ਉਹ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਕੋਈ ਵੀ, ਭੁੱਖਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੇਟ ਭਰਿਆ, ਰਾਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਿਨ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ—ਗੰਗਾ, ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ।" ਅੰਗਾਰਪਰਨ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਅਸੀਂ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਤੇ ਅਣਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਏ ਹਾਂ; ਪਰ ਜੰਗ ਵਿਚ, ਹੇ ਨਿਰਦਈ, ਜੋ ਬੇਬਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਫਿਰ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਗੰਗਾ ਕਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਿਮਾਲਾ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਸੀ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਗਈ।" "ਉਹ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਹਨ—ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ, ਪਲਕਸ਼ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਸਰਸਵਤੀ, ਰਥ ਰਾਹੀਂ ਵਹਿੰਦੀ ਸਰਯੂ, ਗੋਮਤੀ, ਤੇ ਗੰਡਕੀ।" "ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਅਜੇ ਨਿਵੜੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਹ ਨਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਗੰਧਰਵ, ਗੰਗਾ ਅਲਕਾਨੰਦਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵੈਤਰਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ, ਉਹ ਧੰਨ ਹੈ—ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੁਵੈਪਾਇਨ ਨੇ ਆਖਿਆ।" "ਇਹ ਦਿਵਯ ਨਦੀ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਸੁਖਦਾਈ ਹੈ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਇਹ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਨਹੀਂ।" "ਤੁਾਡੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਭਗੀਰਥੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੁਕ ਸਕਦੇ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਨਿਰੋਧ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੰਗਾਰਪਰਨ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤੀਖੇ ਤੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਪਾਂਡਵ ਧਨੰਜਯ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਲਗਦੀ ਮਸ਼ਾਲ ਘੁੰਮਾਈ, ਆਪਣੀ ਢਾਲ ਚੁੱਕੀ ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰ ਰੋਕ ਲਏ। ਅਰਜੁਨ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਗੰਧਰਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭੈ ਦਾ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਫੇਨ ਪਾਣੀ 'ਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਭ ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਮਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਿਵਯ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਲੜਾਂਗਾ।" "ਕਈ ਸਮਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਇਹ ਅਗਨਿ ਅਸਤਰ ਭਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" "ਭਰਦਵਾਜ ਤੋਂ ਇਹ ਅਗਨੀਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਅਗਨਿ ਅਸਤਰ ਛੱਡਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੰਧਰਵ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਰਥ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਤੇ ਅਸਤਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਗੰਧਰਵ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਲੈ ਲਈਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਸਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅੱਗੇ ਲਿਆਇਆ। ਉਸ ਗੰਧਰਵ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕੁੰਭੀਨਸੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕੋਲ ਆਈ। ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਮਹਾਨਭਾਗ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਉ; ਮੈਂ ਗੰਧਰਵ ਨਾਰੀ ਕੁੰਭੀਨਸੀ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਸਰੇ ਲਈ ਆਈ ਹਾਂ।" ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੇ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਕੌਣ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਾਰੇ, ਯਸ਼ ਤੋਂ ਵਿਹੁੰਝੇ, ਨਾਰੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਤੇ ਬੇਹਿਮਤ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਸੂਦਨ।" ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਪਾ ਤੇ ਚਲਾ ਜਾ, ਹੇ ਗੰਧਰਵ, ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ; ਅੱਜ ਕੁਰੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਉਹ ਗੰਧਰਵ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਹਾਰ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਪੂਰਵਕ ਹੈ; ਮੈਂ ਅੰਗਾਰਪਰਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਯਸ਼ ਤੋਂ ਵਿਹੁੰਝਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਦਾ।" ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ ਜੋ ਇਹ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਰਜੁਨ, ਜੋ ਦਿਵਯ ਅਸਤਰ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਗੰਧਰਵ ਨਾਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੇਰਾ ਉੱਤਮ ਰਥ ਅਸਤਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਚਿਤਰਰਥ ਤੋਂ ਡੱਗਧਰਥ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਇਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਲੰਬੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਦਿਆਂਗਾ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।" "ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਜੋ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੌਣ ਉਸ ਦੀ ਵਾਧੂ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?" "ਇਹ ਗਿਆਨ, ਚਾਕਸ਼ੁਸੀ ਨਾਮ, ਮਾਨੂ ਨੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਸੋਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸੁ ਨੂੰ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸੁ ਨੇ ਮੈਨੂੰ।" "ਇਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਕੋਲੋਂ ਮਿਲਿਆ, ਅਯੋਗ੍ਯ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਸੁਣੋ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਰੂਪ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਪੈਰ ਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਵਰਤ ਲਓ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਆਂਗਾ।" "ਇਸ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅਲੱਗ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।" "ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖਾ, ਮੈਂ ਗੰਧਰਵ ਘੋੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਤੁਹਾਡੇ ਭੈਣਾਂ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੌ ਸੌ ਘੋੜੇ ਦਿਆਂਗਾ।" "ਉਹ ਦਿਵਯ ਗੰਧਰਵ ਘੋੜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਆਕਾਸ਼ੀ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਸੋਚ ਤੋਂ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਕਦੇ ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਕਦੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।" "ਕਦੇ ਮਹਿੰਦਰ ਲਈ, ਵਜ੍ਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ; ਉਹ ਵਜ੍ਰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਦੱਸ ਤੇ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਗਿਆ।" "ਫਿਰ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ; ਜਗਤ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਯਸ਼ ਤੇ ਧਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਵਜ੍ਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਵਜ੍ਰ ਦਾ ਰਥ, ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਵਜ੍ਰ ਦਾ ਦਾਤਾ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਕਰਮ।" "ਕਸ਼ਤਰੀ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜੈਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਘੋੜੀ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ।" "ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਹੋ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਜਿਹੜੀ ਚਾਹੋ ਗਤੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੋ ਉੱਪਸਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ—ਇਹ ਗੰਧਰਵ ਘੋੜੇ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਦਯਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤ੍ਰਤਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਅਨਮੋਲ ਦਿਵਯ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਘੋੜੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।