ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੁਭਦਰਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਪਾਂਡਵ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਗਦਾ ਨੇ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਉੱਚੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਧੁਨੀ ਸੁਣੀ ਗਈ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਝਗੜਿਆਂ ਅਤੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਆਖਦੇ, "ਅਰਜੁਨ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਗਏ ਹੋ?" ਫਿਰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਵਰਗਾ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੋਣ ਦੀ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ: "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਵੀ ਕਮਾਨ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ, ਸੁਭਦਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਾਰਤਵੰਸ਼ੀ ਚੁਣਿਆ, ਜੋ ਅਪਾਰ ਮਰਦਾਨਗੀ, ਸਚਾਈ, ਸੋਹਣੇਪਣ ਅਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸੁਭਦਰਾ ਨੇ ਗਦਾ ਵਲੋਂ ਚਾਰਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਭਾਰਤ ਨਾਥ ਵਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਅਜੇ ਤਕ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਕੁਰੁਜਾਂਗਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਅਰਜੁਨ (ਬੀਭਤ्सੁ) ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ, ਸੁਭਦਰਾ ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੀ। ਇੰਝ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੁੱਛ ਕੇ, ਪਾਂਡਵ ਸੁਭਦਰਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਜੋ ਅਜਗਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀਆਂ ਅਤੇ ਧਾਗੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ, "ਇਹੀ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਹੈ।" ਜਿਵੇਂ ਸੁਭਦਰਾ ਨੇ ਭਾਰਤਵੰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸੁਭਦਰਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਾ ਰਹੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਸੁਭਦਰਾ ਨੇ ਪੂਛਿਆ, "ਕੁਰੁਵੰਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਗਏ? ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਸਨ?" "ਤੁਸੀਂ ਝੀਲਾਂ, ਦਰਿਆ, ਜੰਗਲ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਕੀਤੇ? ਤੁਰਦੇ ਤੁਰਦੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ?" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਨਮੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਸੁਹਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਅਨੋਖੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੁਆਰੀ ਸੁਭਦਰਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਲ ਪ੍ਰੀਤ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਗਈ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸੁਭਦਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਉਸ ਭਾਰਤਵੰਸ਼ੀ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਗਈ ਤੇ ਆਖਣੀ ਲੱਗੀ, "ਤੁਸੀਂ ਜਦੋਂ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਮਾਸੀ ਪ੍ਰੀਥਾ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਖੰਡਵਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ?" "ਕੀ ਉਹਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਚੰਗੇ ਹਨ ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ? ਕੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ? ਕੀ ਭੀਮ ਅਜੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹਨ?" "ਕੀ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ?" "ਇਹ ਪਾਰਥ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਕੇ? ਉਹ ਤਾਂ ਆਰਾਮ ਦਾ ਆਦੀ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ।" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂ ਸੁਣਿਆ?" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਹੌਲੇ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮਾਤਾ ਕੁੰਤੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵਧੂਆਂ ਸਮੇਤ ਚੰਗੀ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੰਡਵਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੈ।" "ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ, ਧਨੰਜਯ, ਪਾਂਡਵ, ਹੁਣ ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਮਾਧਵੀ, ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵੇਖਦੀ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਪਛਾਣਦੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਭੈਣ ਸੁਭਦਰਾ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੁਰਚਣ ਲੱਗੀ। ਫਿਰ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਧਨੰਜਯ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਹੀ ਅਰਜੁਨ ਹਾਂ! ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਵਲ ਆਇਆ, ਸੋਹਣੀਏ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਵਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਚੁਣ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦਾ ਸੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਾਰਥ ਲਤਾ-ਕੁੰਜ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸੁਭਦਰਾ ਵੀ ਲਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਖਟ ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਲਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਐਸਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਸਿਰਫ਼ ਲਾਜ਼ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਕੁਆਰੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਜਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਲਈ ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਧਨੰਜਯ ਸਦਾ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ। ਸੁਭਦਰਾ ਵੀ ਪਾਰਥ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ; ਉਹ ਸੁੱਕ ਗਈ, ਮੁਖ ਪੀਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਰਹੀ। ਭਦਰਾ, ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੀ, ਹੰਝੂ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਨਾ ਖਟ ਤੇ ਸੁਖ ਲੱਭਦੀ, ਨਾ ਆਸਨ ਤੇ। ਨਾ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਨਾ ਦਿਨ ਨੂੰ ਉਹ ਸੁੱਤੀ, ਪਾਗਲ ਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਭਦਰਾ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਰਹੀ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ; ਹੌਸਲਾ ਰੱਖ, ਸੋਹਣੀਏ।" ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਰੁਕਮਣੀ ਚੁੱਪਚਾਪ ਆਪਣੀ ਸਾਸੁ ਦੇਵਕੀ ਕੋਲ ਗਈ ਅਤੇ ਸੁਭਦਰਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਅਰਜੁਨ, ਜੋ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਸੁਭਦਰਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਭਦਰਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੁਭਦਰਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ; ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪਈ ਰਹੀ, ਨਾ ਭੋਜਨ ਖਾਇਆ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਣੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਭਦਰਾ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਸੀ, ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਆਖੇ। "ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ; ਹੌਸਲਾ ਰੱਖ, ਸੋਹਣੀਏ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਹਾਰਾਜ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗੀ।