ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮंथਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣੀ, ਤਦ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਮਿਲੇ, ਮੈਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਹਲਚਲ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲਵਾਂਗਾ।” ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੱਛੂਏ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਇਸ ਪਹਾੜ ਲਈ ਆਧਾਰ ਬਣ।” ਕੱਛੂਏ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਜਮਾਇਆ। ਹੁਣ, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਮਥਾਣੀ ਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਨਾਗ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਬਣਾਕੇ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਦਾਨਵ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਮਹਾਨ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਵਾਸੁਕੀ ਨਾਗ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਸਿਰਾ ਫੜ ਲਿਆ, ਜਦਕਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਪੂੰਛ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਆ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਸੁਆਮੀ ਨਾਰਾਇਣ, ਅਨੰਤ ਦੇਵ, ਖੁਦ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਅਸੁਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਹੇਠਾਂ ਖਿੱਚਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਖਿੱਚਦੇ, ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਧੂੰਆਂ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ਜ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਮਥਿਆ ਗਿਆ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਫਿਰ, ਜਦ ਮੰਦਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ ਅਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਮਥਣ ਲੱਗੇ, ਤਿੱਖਾ ਜ਼ਹਿਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਾਲਾਹਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਪਏ ਤੇ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਅਸੀਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਮਥਣ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਹਿਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਉਪਾਅ ਕਰੋ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹਰਾ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਉਮਾ ਪਤੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਰੰਤ ਹੀ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੂਰੀ ਘਟਨਾ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਹ ਪ੍ਰਲੈ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ 'ਨੀਲਕੰਠ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਲਾ ਨੀਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਅਤੁਟ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਮਥਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੁਰ ਜਿਵੇਂ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ ਖਿੱਚਦੇ, ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਧੂੰਆਂ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ। ਇਹ ਧੂੰਆਂ ਬੱਦਲਾਂ ਬਣ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਰ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਜੋ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ। ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਚੰਡ ਬੱਦਲ ਗੱਜਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਮੰਦਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਨੇਕ ਜਲਚਰ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ, ਪਹਾੜ ਹੇਠਾਂ ਪੈ ਕੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਮਰ ਗਈਆਂ। ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ, ਜਲ-ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ ਦੇ ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਪਹਾੜ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਕੇ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਨਾਲ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ, ਜੋ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਲਪਟਾਂ ਮਾਰਦੀ, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ। ਉਹ ਅੱਗ ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਗਈ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਇੰਦਰ ਨੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾ ਕੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰਸ ਤੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਰਸ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਸਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤਤੱਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਤੋਂ ਵੀ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਜਦ ਉਹ ਚੰਗੇ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਦੁੱਧ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਘਿਉ ਨਿਕਲਿਆ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ! ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ।” “ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਨਾ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਅਸੁਰ, ਨਾ ਇਹ ਲੰਮਾ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ, ਕੁਝ ਵੀ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।” “ਥਕਾਵਟ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਅਜੇ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।” ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇ, ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਰਾ ਹੈਂ।” ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਅੱਜ ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਸਭ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮਥਾਣੀ ਚਲਾਈ ਜਾਵੇ, ਮੰਦਰ ਮੁੜ ਘੁੰਮਾਇਆ ਜਾਵੇ।” ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ, ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਦੁੱਧ ਸਮੇਤ, ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਿਰ ਜ਼ਹਿਰ ਨਿਕਲਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪੀ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਜੇਠੀ ਨਾਮ ਦੀ, ਕਾਲੀ ਰੰਗ ਦੀ, ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਇਕ ਦੇਵੀ ਨਿਕਲੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਤੋਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਠੰਢਾ ਸੋਮ, ਚੰਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਘਿਉ ਵਿਚੋਂ, ਧੌਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੀ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਨਿਕਲੀ। ਨਾਲ ਹੀ, ਸੁਰਾ ਦੇਵੀ ਤੇ ਇਕ ਚਿੱਟਾ ਘੋੜਾ ਵੀ ਉਭਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਹੋਇਆ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ, ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਆਸਮਾਨੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ, ਅਤੇ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।