ਤ੍ਵਯਾ ਭਾਰਤਸੂਰ੍ਯੇਣ ਨृਣਾਂ ਵਿਨਿਹਤਂ ਤਮਃ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੂਰਜ, ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਸ਼੍ਰੁਤਿਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਨਾ। ਨृਣਾਂ ਕੁਮੁਦਸੌਮ੍ਯਾਨਾਂ ਕृਤਂ ਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍
ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕੰਵਲ ਵਰਗੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਪ੍ਰਦੀਪੇਨ ਮੋਹਾਵਰਣਘਾਤਿਨਾ। ਲੋਕਗਰ੍ਭਗृਹਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਯਥਾਵਤ੍ਸਂਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍
ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦੀਵੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਭਟਕਾਵੇ ਦੇ ਪਰਦੇ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਂਗ੍ਰਹਾਧ੍ਯਾਯਬੀਜੋ ਵੈ ਪੌਲੋਮਾਸ੍ਤੀਕਮੂਲਵਾਨ੍। ਸਂਭਵਸ੍ਕਨ੍ਧਵਿਸ੍ਤਾਰਃ ਸਭਾਪਰ੍ਵਵਿਟਙ੍ਕਵਾਨ੍
ਸੰਖੇਪ ਅਧਿਆਇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਪੌਲੋਮਾ ਤੇ ਆਸਤਿਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਨ; ਸੰਭਵ ਪੱਖਾ ਇਸ ਦਾ ਤਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭਾ ਪర్వ ਇਸ ਦੀ ਗੰਢ ਹੈ।
ਆਰਣ੍ਯਪਰ੍ਵਰੂਪਾਢ੍ਯੋ ਵਿਰਾਟੋਦ੍ਯੋਗਸਾਰਵਾਨ੍। ਭੀष੍ਮਪਰ੍ਵਮਹਾਸ਼ਾਖੋ ਦ੍ਰੋਣਪਰ੍ਵਪਲਾਸ਼ਵਾਨ੍
ਇਹ ਅਰਣਯਕ ਪੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਵੀਰਾਟ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਪੱਖ ਦਾ ਸਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ; ਭੀਸ਼ਮ ਪੱਖ ਇਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਟਾਹਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਪੱਖ ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਹਨ।
ਕਰ੍ਣਪਰ੍ਵਸਿਤੈਃ ਪੁष੍ਪੈਃ ਸ਼ਲ੍ਯਪਰ੍ਵਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ। ਸ੍ਤ੍ਰੀਪਰ੍ਵੈषੀਕਵਿਸ਼੍ਰਾਮਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਪਰ੍ਵਮਹਾਫਲਃ
ਕਰਨ ਪੱਖ ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਹਨ, ਸ਼ਲਯ ਪੱਖ ਇਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹੈ; ਸਤ੍ਰੀ ਪੱਖ ਇਸ ਦੀ ਠੰਢਕ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੱਖ ਇਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫਲ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਾਮृਤਸਸ੍ਤ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਸ੍ਥਾਨਸਂਸ਼੍ਰਯਃ। ਮੌਸਲਸ਼੍ਰੁਤਿਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਃ ਸ਼ਿष੍ਟਦ੍ਵਿਜਨਿषੇਵਿਤਃ
ਅਸ਼ਵਮੇਧਿਕ ਤੇ ਅੰਸ਼ਾਸਨ ਪੱਖ, ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਵਾਸਿਕ ਪੱਖ ਇਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ; ਮੌਸਲ ਪੱਖ ਇਸ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਚੰਗੇ ਦੁਜਾਤੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕਵਿਮੁਖ੍ਯਾਨਾਮੁਪਜੀਵ੍ਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ। ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਇਵ ਭੂਤਾਨਾਮਕ੍ਸ਼ਯੋ ਭਾਰਦ੍ਰੁਮਃ
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਖੁੱਟ ਬਦਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦਰੱਖਤ ਹੈ।
ਕਾਵ੍ਯਸ੍ਯ ਲੇਖਨਾਰ੍ਥਾਯ ਗਣੇਸ਼ਃ ਸ੍ਮਰ੍ਯਤਾਂ ਮੁਨੇ
ਇਸ ਕਾਵਿ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਲਈ, ਹੇ ਮুনি, ਪਹਿਲਾਂ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੀਏ।
ਏਵਮਾਭਾष੍ਯ ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਜਗਾਮ ਸ੍ਵਂ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍। ਭਗਵਾਨ੍ਸ ਜਗਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟਾ ऋषਿਦੇਵਗਣੈਃ ਸਹ
ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
ਤਤਃ ਸਸ੍ਮਾਰ ਹੇਰਮ੍ਬਂ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੁਤਃ
ਫਿਰ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਨੇ ਹੇਰੰਬ (ਗਣੇਸ਼) ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
ਸ੍ਮृਤਮਾਤ੍ਰੋ ਗਣੇਸ਼ਾਨੋ ਭਕ੍ਤਚਿਨ੍ਤਿਤਪੂਰਕਃ। ਤਤ੍ਰਾਜਗਾਮ ਵਿਘ੍ਨੇਸ਼ੋ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸੋ ਯਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਹੀ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਓਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਖੜੇ ਸਨ।
ਪੂਜਿਤਸ਼੍ਚੋਪਵਿष੍ਟਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਾਸੇਨੋਕ੍ਤਸ੍ਤਦਾਨਘ। ਲੇਖਕੋ ਭਾਰਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਭਵ ਤ੍ਵਂ ਗਣਨਾਯਕ।। ਮਯੈਵ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਮਨਸਾ ਕਲ੍ਪਿਤਸ੍ਯ ਚ
ਗਣਨਾਯਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਬਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਉਚਾਰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ।'
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਤਤ੍ਪ੍ਰਾਹ ਵਿਘ੍ਨੇਸ਼ੋ ਯਦਿ ਮੇ ਲੇਖਨੀ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਲਿਖਤੋ ਨਾਵਤਿष੍ਠੇਤ ਤਦਾ ਸ੍ਯਾਂ ਲੇਖਕੋ ਹ੍ਯਹਮ੍
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਜੇ ਮੇਰੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਕਲਮ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਨਾ ਰੁਕੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਲਿਖਾਰੀ ਬਣਾਂਗਾ।'
ਵ੍ਯਾਸੋऽਪ੍ਯੁਵਾਚ ਤਂ ਦੇਵਮਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਮਾ ਲਿਖ ਕ੍ਵਚਿਤ੍। ਓਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਣੇਸ਼ੋਪਿ ਬਭੂਵ ਕਿਲ ਲੇਖਕਃ
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਬਿਨਾਂ ਸਮਝੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਾ ਲਿਖੀਂ।' 'ਓਮ' ਆਖ ਕੇ, ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਲਿਖਾਰੀ ਬਣ ਗਏ।
ਗ੍ਰਨ੍ਥਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਤਦਾ ਚਕ੍ਰੇ ਮੁਨਿਰ੍ਗੂਢਂ ਕੁਤੂਹਲਾਤ੍। ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਯਾ ਪ੍ਰਾਹ ਮੁਨਿਰ੍ਦ੍ਵੈਪਾਯਨਸ੍ਤ੍ਵਿਦਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਲੁਕਾਈ ਹੋਈ ਜਿਗਿਆਸਾ ਕਰਕੇ, ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਗੱਲਾਂ ਰਚ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ ਸੀ।
ਅष੍ਟੌ ਸ਼੍ਲੋਕਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਅष੍ਟੌ ਸ਼੍ਲੋਕਸ਼ਤਾਨਿ ਚ। ਅਹਂ ਵੇਦ੍ਮਿ ਸ਼ੁਕੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸਂਜਯੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਵਾ ਨ ਵਾ
ਇਸ ਵਿਚ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਅੱਠ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹਨ, ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹਨ, ਤੇ ਸੰਜਯ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ।
ਤਚ੍ਛ੍ਲੋਕਕੂਟਮਦ੍ਯਾਪਿ ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਸੁਦृਢਂ ਮੁਨੇ। ਭੇਤ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇऽਰ੍ਥਸ੍ਯਂ ਗੂਢਤ੍ਵਾਤ੍ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਿਤਸ੍ਯ ਚ
ਹੇ ਮুনি, ਉਹ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲ ਅੱਜ ਤੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੇ ਸੁਕੁਮਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਖੁਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋਪਿ ਗਣੇਸ਼ੋ ਯਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਮਾਸ੍ਤੇ ਵਿਚਾਰਯਨ੍। ਤਾਵਚ੍ਚਕਾਰ ਵ੍ਯਾਸੋਪਿ ਸ਼੍ਲੋਕਾਨਨ੍ਯਾਨ੍ਬਹੂਨਪਿ
ਗਣੇਸ਼ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲੋਕ ਰਚ ਲੈਂਦੇ।
ਤਸ੍ਯ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ਾਖਾਪੁष੍ਪਫਲੋਦਯਮ੍। ਸ੍ਵਾਦੁਮੇਧ੍ਯਰਸੋਪੇਤਮਚ੍ਛੇਦ੍ਯਮਮਰੈਰਪਿ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਮਿੱਠੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਅਮਰ ਲੋਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਤੋੜ ਸਕਦੇ।
ਅਨੁਕ੍ਰਮਣਿਕਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਪਰ੍ਵਣਾਮ੍। ਇਦਂ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੁਤ੍ਰਮਧ੍ਯਾਪਯਚ੍ਛੁਕਮ੍
ਦਵੈਪਾਇਨ ਵਿਆਸ ਨੇ ਸਭ ਪਰਵਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਵਾਲਾ ਇਹ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣੀ ਅਧਿਆਇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ।
ਤਤੋऽਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋऽਨੁਰੂਪੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ਿष੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਦਦੌ ਪ੍ਰਭੁ षष੍ਟਿਂ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਚਕਾਰਾਨ੍ਯਾਂ ਸ ਸਂਹਿਤਾਮ੍। ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਤਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਦੇਵਲੋਕੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਯੋਗ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਸੱਠ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਹਿਤਾ ਬਣਾਈ, ਤੇ ਤੀਹ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ।
ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਸ਼ੋਯਕ੍ਸ਼ੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼। ਏਕਂ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਮਾਨੁषੇषੁ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਰਾਖਸ਼ ਤੇ ਯਕਸ਼ ਲੋਕ ਵਿਚ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਰਦੋऽਸ਼੍ਰਾਵਯਦ੍ਦੇਵਾਨਸਿਤੋ ਦੇਵਲਃ ਪਿਤृਨ੍। ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸ਼੍ਰਾਵਯਾਮਾਸ ਵੈ ਸ਼ੁਕਃ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ, ਅਸੀਤ ਤੇ ਦੇਵਲ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ, ਤੇ ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ।
ਵੈਸ਼ਂਪਾਯਨਵਿਪ੍ਰਰ੍षਿਃ ਸ਼੍ਰਾਵਯਾਮਾਸ ਪਾਰ੍ਥਿਵਮ੍। ਪਾਰਿਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੁ ਜਨਮੇਜਯਮ੍
ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪਾਰਿਕਸ਼ਿਤ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਜਨਮੇਜਯ ਵੀ ਸੀ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ।
ਅਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਮਾਨੁषੇ ਲੋਕੇ ਵੈਸ਼ਂਪਾਯਨ ਉਕ੍ਤਵਾਨ੍। ਸ਼ਿष੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਵੇਦਵਿਦਾਂ ਵਰਃ
ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿਚ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਸਭ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਚੇਲੇ ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਨੇ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ।
ਏਕਂ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਮਯੋਕ੍ਤਂ ਵੈ ਨਿਬੋਧਤ
ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਜੋ ਇਕ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕ ਕਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਦੁਰ੍ਯੋਧਨੋ ਮਨ੍ਯੁਮਯੋ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ ਕਰ੍ਣਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧਃ ਸ਼ਕੁਨਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਖਾਃ। ਦੁਸ਼੍ਸ਼ਾਸਨਃ ਪੁष੍ਪਫਲੇ ਸਮृਦ੍ਧੇ ਮੂਲਂ ਰਾਜਾ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰੋऽਮਨੀषਿ
ਦੁਰਯੋਧਨ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ, ਕਰਣ ਉਸ ਦੀ ਟਹਿਣੀ ਹੈ, ਸ਼ਕੁਨੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਹਨ, ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਉਸ ਦੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ।
ਯੁਧਿष੍ਠਿਰੇ ਧਰ੍ਮਮਯੋ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧੋऽਰ੍ਜੁਨੋ ਭੀਮਸੇਨੋऽਸ੍ਯ ਸ਼ਾਖਾਃ। ਮਾਦ੍ਰੀਸੁਤੌ ਪੁष੍ਪਫਲੇ ਸਮृਦ੍ਧੇ ਮੂਲਂ ਕृष੍ਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚ
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵਿਚ ਧਰਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ, ਅਰਜੁਨ ਉਸ ਦੀ ਟਹਿਣੀ ਹੈ, ਭੀਮਸੇਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਹਨ, ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਦੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਹਨ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਨ।
ਪਾਣ੍ਡੁਰ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਬਹੂਨ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਯੁਧਾ ਵਿਕ੍ਰਮਣੇਨ ਚ। ਅਰਣ੍ਯੇ ਮृਗਯਾਸ਼ੀਲੋ ਨ੍ਯਵਸਤ੍ਸਜਨਸ੍ਤਥਾ
ਪਾਂਡੂ ਨੇ ਜੰਗਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਵਿਰਤਾ ਨਾਲ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਜਿੱਤੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ।