समीक्ष्य पुत्रं शमिका ऋषिः स्नेहपूर्वकं सम्बोधयन् इदम् आख्यात्—“यदि राजा धर्मपालकः न स्यात्, तदा वयं धर्मं मुक्तया आचरितुं न शक्नुमः। राज्ञः रक्षणे वयं महान् धर्मः आचरितुं शक्नुमः, तस्मात् तस्य धर्मफलस्य भागः युक्त्या लभ्यते; यः राजा सम्यक् आचरति, तं क्षमा सदा दर्शनीया। विशेषतः परिक्षित् महात्मनः पितामहस्य सदृशः धर्मपालकः, तेन वयं रक्षिताः स्मः; यथा राजा प्रजाः रक्षति, एवं सः अपि रक्षयितव्यः, हे तेजस्विन्। राजा विहीनस्य देशे दोषाः सदा जायन्ते, जनाः अनुशासनहीनाः भवन्ति, किन्तु राजा दण्डेन तान् निगृह्णाति। दण्डस्य भीतेः शान्तिः उत्पद्यते, तदा जनाः धर्मं कर्म च निर्भयतया आचरन्ति। धर्मः राज्ञा स्थाप्यते, धर्मात् स्वर्गः स्थाप्यते; राज्ञः सर्वाः यज्ञाः स्थाप्यन्ते, यज्ञात् देवाः स्थाप्यन्ते। देवात् वर्षः जायते, वर्षात् ओषधयः उत्पद्यन्ते; ओषधिभ्यः मानवाणां सततं कल्याणं सञ्जायते। राजा जनपालकः राज्यस्य धारकः च, मनुना दश ब्राह्मणानां तुल्यः इति कथितम्। अतः अहं अत्र आगतः, क्षुधार्तः, श्रान्तः, मृगान्वेषणाय, अज्ञानतः कर्म कृतवान्, मम व्रतं इति मन्ये। किं त्वं बाल्येन, प्रमादेन, अयुक्तं कर्म कृतवान्? हे पुत्र, राज्ञः किञ्चिदपि शापः अस्माभिः न दातव्यः। यद्यपि एषः प्रमादः, वा अयुक्तं कर्म, वा तव वचनं प्रियं अप्रियं वा, तानि मिथ्या न भवन्तु। अन्यथा न भविष्यति, पितरं तव वदामि; अहं मिथ्या न वदामि, स्वजनमध्ये अपि न, कथं शापं ददामि? ते महद् बलं जानामि, सत्यवचनं च; त्वं पूर्वं कदापि मिथ्या न उक्तवान्, इदं अपि मिथ्या न भविष्यति। पिता पुत्रं वृद्धं अपि सदा सम्बोधयेत्, यथा गुणैः युक्तः, महतीं कीर्तिं च लभेत्। किं पुनः बालः, तपसि नित्यं रतः; शक्तेषु क्रोधः अत्यधिकः भवति। क्रोधात् एताः लोकाः विनश्येयुः, क्षणमात्रेण निवारणं न स्यात्; अतः अहं युक्तं वचनं विचिन्तयामि, तव पुत्रत्वं, बाल्यं, प्रमादं च मन्यमानः। तस्मात् शमं आस्थाय, वन्यं आहारं भुञ्ज, क्रोधं परित्यज्य कर्म कुरु; एवं धर्मं न वञ्चयसि। क्रोधः तपसा सञ्चितं धर्मं विनाशयति; धर्महीनानां अभिष्टं फलम् न लभ्यते। शम एव तपस्विनां क्षमावन्तां च सिद्धिं ददाति; क्षमावन्तः अस्मिन् लोके, परत्र च, स्वामित्वं लभन्ति। अतः सदा क्षमां आचर, आत्मनिग्रहः भूत्वा; क्षमया ब्रह्मलोकसमीपं प्राप्स्यसि। अहं शमं आश्रित्य, यथाशक्ति आज्ञां करिष्यामि; राज्ञः समीपं सन्देशं प्रेषयिष्यामि। तव पुत्रेण, बालेन, अपरिपक्वबुद्धिना, शापः दत्तः; तव अपमानं दृष्ट्वा, हे राजन्, मया न सहनं शक्यते। एवं शिष्यं उपदिश्य, धर्मात्मा शमिका, परिक्षित् राज्ञः कृपया प्रेरितः शिष्यं प्रेषितवान्। सः शिष्यः, गौरमुखः नाम, धर्मिष्ठः, स्थिरचित्तः, राज्ञः कुशलं पृच्छित्वा, कार्यं निवेदयित्वा प्रेषितः। सः शीघ्रं कुरुवंशवर्धनं राजानं उपेत्य, द्वारपालैः सूचितः, राजमहलम् प्रविष्टवान्। ततः, राज्ञा सत्कृतः, गौरमुखः द्विजः, श्रान्तः अपि, सर्वं कार्यं राज्ञे निवेदितवान्। सः मन्त्रिणां सन्निधौ, शमिकस्य भीषणं वचनं व्याहरत्—“हे राजन्, तव राज्ये शमिका नाम ऋषिः अस्ति। सः परमधर्मिष्ठः, आत्मनिग्रहवान्, शान्तः, महातपस्वी च; तव द्वारा, मौनं धृत्वा, ध्यानस्थः, सः सर्पः धनुषः अग्रेण आहतः, तस्य स्कन्धे लम्बितः। शमिकः तव कर्म क्षमया दृष्टवान्, किन्तु तस्य पुत्रः तं न सहनं शक्नोत्। अतः, हे राजन्, तेन तव शापः दत्तः, पितुः अज्ञानेन—‘तक्षकः सप्तरात्रे तव मृत्युं करिष्यति।’ पुनः पुनः उक्तवान्—‘तत्र सावधानः भव,’ अन्यथा कस्यापि निवारणं न स्यात्। सः पुत्रं क्रोधपूर्णं न निग्रहितुं शक्नोति; अतः तव हितं इच्छन्, मया प्रेषितः। एवं भीषणं वचनं श्रुत्वा, कुरुनन्दनः राजा, तेन पापेन संतप्तः अभवत्, महातपस्वी सन् अपि। तस्य शमिका ऋषेः वनस्थस्य मौनव्रतं श्रुत्वा, राज्ञः मनः दुःखेन अधिकं क्लिष्टम् अभवत्। शमिकस्य कृपावान् स्वभावं ज्ञात्वा, राजा तस्य अपराधस्य कारणं अधिकं संतप्तः अभवत्। राजा मृत्युं श्रुत्वा न तावत् शोकं प्राप, यथा ऋषेः अपराधं कृत्वा, अमरः सन् अपि, शोकितः अभवत्। ततः राजा गौरमुखं पुनः प्रेषयामास—‘साधु, भगवन्, अत्र मम अनुग्रहं कुर्यात्।’ राज्ञः वचनं श्रुत्वा, गौरमुखः ऋषिः, अनुमतिं लब्ध्वा, शीघ्रं गुरोः आश्रमं प्रत्यगच्छत्। गौरमुखस्य गमनात् अनन्तरं, राजा, मनः व्यग्रं कृत्वा, मन्त्रिभिः सह विचारयितुम् आरब्धवान्। मन्त्रिभिः सह विचार्य, सः यः मन्त्रस्य सारं वेद, एकस्तम्भयुक्तं, सुदृढरक्षितं भवनं निर्मातुम् आज्ञापयामास।