तक्षकस्य वचः श्रुत्वा, कश्यपः द्विजश्रेष्ठः महातेजाः स राजा मनसा विचिन्त्य, दिव्यज्ञानसमन्वितः स तेजस्वी मुनिः पाण्डवानां नृपतिं अल्पायुषं सम्यक् ददर्श। तदा कश्यपः तक्षकात् कामितं धनं प्राप्य, स एव क्षणः प्रतिनिवृत्तः। तक्षकः शीघ्रं नागसाह्वयाख्यां नगरं जगाम; गच्छन् एव भूमिपतिं विषनाशनमन्त्रैः यत्नेन रक्षितं श्रुत्वा, स ममस्य—"कथं नु सः मोषयितव्यः? कः उपायः?" इति। ततः स तापसवेषं समास्थाय, सर्वान् सर्पान् प्रेषयामास—"युष्माभिः कार्ये निःसंशयं यत्नेन गन्तव्यम्।" तक्षकस्य आज्ञया ते सर्पाः तथैव कृतवन्तः। ते राजा समक्षं दर्भान्, जलं, फलानि च आनयन्ति; स च वीर्यवान् राजा तानि सर्वाणि स्वीकृतवान्। तेषां कार्यसिद्धौ, "गच्छत" इत्युक्त्वा, सर्पास्ते तापसरूपिणः निर्गताः। ततः राजा मन्त्रिभ्यः सुहृद्भ्यश्च प्रोवाच—"एतानि मधुराणि फलानि सर्वे भुञ्जध्वम्।" तापसैः प्रदत्तानि फलानि मम प्राप्तानि; ततः राजा मन्त्रिभिः सह तानि फलानि भोक्तुम् इच्छति। ऋषिवाक्येन च विधिना बध्नन्, स तद् एव फलं भुक्तवान् यत्र सर्पः स्थितः। फलभक्षणे तु, लघु कृमिः कृष्णनेत्रः ताम्रवर्णश्च तत्रोदितः। तम् आदाय राजा मन्त्रिभ्यः उवाच—"अस्तं याति सूर्यः; अद्य विषात् मे न भीः।" ऋषिः सत्यवाग् तदा प्राह—"अयं कृमिः मां दंशयिष्यति; तक्षकः नाम सन्, कार्यं सम्पद्यते।" मन्त्रिणः कालप्रेरिताः तम् अनुययुः; एवं उक्त्वा राजा तम् ग्रीवायाम् आरोपयामास। मृत्युं कामयमानः, चेतनां जहाति स्म, स हास्यं कृत्वा शीघ्रं तं कृमिं आरोपयामास; तम् हास्यन्तं तक्षकः सर्पराजः सर्परूपेण ग्रीवायाम् आवृत्य, भीमं निनदन्, भूमिपतिं दष्टवान्। फलेन निष्क्रान्तः, यथा राज्ञे निवेदितं, तक्षकः सर्पाधिपः तं ग्रीवायाम् आवृत्य, भीमं निनदन्, भूमिपतिं दष्टवान्। तं तथा सर्पवेष्टितं दृष्ट्वा, मन्त्रीणां मुखानि शोकविक्षिप्तानि, ते महाशोकेन रुरुदुः। ततः सर्पं दृष्ट्वा, मन्त्रीणः पलायिताः; दिवि विचरन्तं तं अद्भुतं सर्पं पश्यन्तः ते विषण्णाः। तक्षकं सर्पश्रेष्ठं पद्माभं दिविसीमान्तं दृष्ट्वा, ते शोकमोहिताः अभवन्। तदा तद् गृहं सर्पविषज्वलितम् अग्निना परिवृतं, भयात् सर्वतः परित्यक्तम्, विद्युत्पातेन पतितवत्। राज्ञः तक्षकबलाभिभूतस्य, सर्वे निष्क्रान्तकर्माणि कृतानि; शुद्धः ब्राह्मणः, राजपुरोहितः, मन्त्रिणश्च तानि कृतवन्तः। नगरजनाः सर्वे समागत्य, तस्य पुत्रं बालकं राजानं चक्रुः; जनमेजयं कुरुषां श्रेष्ठं रिपुं जयन्तं, राजानं समाह्वयन्। स बाल एव, स धर्मात्मा नृपश्रेष्ठः, मन्त्रिभिः पुरोहितैश्च सह, महाशूरपितामहवत् राज्यं पालयामास। तं शत्रुतापनं राजानं दृष्ट्वा, तस्य मन्त्रिणः काश्यं सुवर्णवर्माणं उपगम्य, वंशस्य कृते तस्य कन्यां याचितवन्तः। स राजा धर्मतः विचिन्त्य, कन्यां रूपसमन्वितां कुरुषां श्रेष्ठाय दत्तवान्; तां लब्ध्वा, स राजा अन्यत्र मनः न अकार्षीत्। हृष्टहृदयो वीर्यवान् राजा पुष्पितवनवन्तः सरांसि विचरन्, यथा पुरूरवाः उर्वशीं लब्ध्वा हृष्टः, तथा स नृपश्रेष्ठः हर्षमविन्दत्। वपुष्टमा सा पतिव्रता साध्वी, शोभायुक्ता, राजानं लब्ध्वा, रमया इव, अन्तःपुरनारीणां रमणीयतमा, तं राजा सुखकाले सन्तोषयामास। तस्मिन्नेव काले, महातपस्वी जरत्कारुः अनिकेतनः भूमिं विचचार। स कठोरव्रतान्, दुर्निवार्यांश्च, आचरन्, स तेजस्वी मुनिः पुण्यतीर्थेषु स्नात्वा, पृथिवीं भ्रमन्, वायुभक्षः, अन्नरहितः, दिनप्रतिदिनं कृश्यमाणः, पितॄन् पश्यति स्म, ते पिपीलिकायां शिरसि अधोमुखाः लम्बमानाः। ते एकशेषे तृणकाण्डे लम्बमाना, छिद्रे स्थितेन मूषकेन शनैः शनैः तं तन्तुं छिद्यमानं दृष्टवन्तः। कृशाः दुःखिताः अन्नरहिताश्च, स्वरक्षणकामाः, तं समीपमुपेत्य, स मुनिः तद्वत् दुःखितः सन्, तान् पप्रच्छ। "के यूयं तृणकाण्डे लम्बमाना, मूषकछिद्रनिविष्टमूलाश्रिता, तन्तुना बध्यमानाः? अयं शेषमूलः अपि तीक्ष्णदंष्ट्रेण मूषकेन शनैः शनैः क्रियते। शीघ्रमेव, यतः अल्पं शेषं, एषः अपि छिद्यते; ततो यूयं सर्वे अस्मिन्पाताले पतिष्यथ। यूयं अधोमुखाः दुःखिताः लम्बमाना दृष्ट्वा, मयि दुःखम् उदपद्यत—किं प्रियं वः कर्तुं शक्यम्? यद्यर्हथ, त्वरया वदत, चतुर्थेन, तृतीयेन, अर्धेन वा तपःफलस्य, एतस्मात् आपद्भ्यः मोक्षं प्राप्नुयाम।