यथा शुक्लपक्षे चन्द्रमाः शनैः शनैर् वर्धते, तथा स महान् जरत्कारुः अपि किञ्चिद् दिनेभ्यः सम्यक् ववृधे। किञ्चित् कालानन्तरं सः तेजस्वी मुनिः स्वशिरः पत्न्याः स्कन्धे निवेश्य, श्रान्तः सुप्तः। तस्मिन् समये, स मुनिः सुप्तः सन्, सूर्यः पर्वतपृष्ठे निमग्नः अभवत्। दिनस्य समाप्तौ, वासुकेः भगिन्यः सा, धर्मभयात् सन्त्रस्ता, मनसा चिन्तयामास। सा चिन्तयन्ती, "किं कर्तव्यं? धर्मं पालयेयम्, उत पतिं प्रबोधयेयम्, उत न? सः दुःखितः, धर्मनिष्ठश्च—कथं तस्यापराधं न कुर्याम्?" इति। धर्मनिष्ठे अपि कदाचित् कोपः जायेत, अथवा धर्मविप्लवः। धर्मविप्लवः तु गुरुतरः इति सा निश्चितवती। "यदि अहं तं प्रबोधयामि, सः क्रुध्येत; यदि न प्रबोधयामि, सन्ध्याकालः विहाय, धर्मविप्लवः भविष्यति," इति मनसा निश्चित्य, सा सर्पपत्नी जरत्कारुं तपसा दीप्तं, शयाने अग्निवत्, समीपमुपेत्य, मृदु मधुरया वाचा उवाच, "उत्तिष्ठ भगवन्, सूर्यः अस्तमुपैति।" "स्नात्वा, व्रते स्थितः, सन्ध्यायाः समयः आगतः—एष शोणितमिव सन्ध्याकालः। पश्चिमदिशि सन्ध्या प्रवर्तते, प्रभो," इति उक्तवत्यां तस्यां, सः पुण्यश्लोको महातपाः जरत्कारुः कम्पमानाधरः स्वां भार्यां प्रत्युवाच, "त्वया मम अवमानः कृतः, हे सर्पिणि।" "न अहं तव समीपे स्थास्ये; यथागतं गमिष्यामि। त्वया, सुकुमारोरु, न शक्यते सूर्यस्यास्तमनं वारयितुं मम निद्रासमये।" "मम हृदि काले गन्तुम् इच्छामि; यत्र अवमानः, तत्र कोऽपि वसitum इच्छति न। धर्मनिष्ठस्य वा, मम वा, मत्समस्य वा कः?" इति उक्त्वा, पत्या तु उक्ता सा जरत्कारुः हृदयेन व्याकुला अभवत्। वासुकेः सभायाम् उपविश्य, सा भगिनी उवाच, "ब्राह्मण महाभाग, न अवमानाय त्वां प्रबोधितवती।" "त्वं धर्मविप्लवात् रक्षणाय प्रबोधितः, ब्राह्मण; पतिना महातपसा जरत्कारुणा यथोक्तं, तथा त्वां संबोधितवती।" ऋषिः सः, कोपेन गृहीतः, सर्पिण्याः त्यागे इच्छन्, उवाच, "मम वाक् न कदापि मिथ्या; त्यक्ष्यामि त्वां, हे सर्पिणि।" "पूर्वं यद् वयं परस्परं सन्धिं कृतवन्तौ, सा स्मर; अहं सुखेन त्वया सह वसन्, अद्य, शुभे, भ्रातृवेत्तुम् उक्त्वा गच्छामि।" "मम गमनानन्तरं, भीरु, भ्रातरं निवेदय; मम गमनानन्तरं त्वं शोकं मा कृथाः।" एवं उक्ता सा कल्याणी पतिं जरत्कारुं प्रत्युवाच, दुःखशोकसमाकुला। अश्रुपूर्णलोचना, शुष्कवदना, कम्पमानहस्ता, कण्ठगद्गदया वाचा, धर्मपतिं साश्रुं प्राञ्जलिः उवाच। स्वमात्मानं धृत्या स्थित्वा, वामोरु कम्पमाना, सा उवाच, "धर्मज्ञ, निर्दोषां मां मा त्याक्षीः।" "अहं धर्मे स्थित्वा, सदा तव प्रीयमान्यनुकूलानि कुर्वती; यश्च हेतुः मम तव दत्ते, ब्राह्मणश्रेष्ठ—" "यदि अहं दारिद्र्यदुःखिता असफलाऽस्मि, तर्हि वासुकिः किं वक्ष्यति? मातृशापपीडिता, बान्धवानां मध्ये, किं करिष्यामि?" "त्वत्तः इच्छितः अपत्यः न जातः; तव पुत्रलाभेन बान्धवाः सुखं प्राप्स्यन्ति।" "मम तव योगः, ब्राह्मण, निष्फलः मा भूयात्; स्वबान्धवहितकामिनी, त्वां याचे।" "इदानीं सुकुमारं गर्भं मयि स्थाप्य, महात्मन्, कथं मां त्यक्त्वा सर्पान् प्रति गन्तुम् इच्छसि?" एवं उक्तायाम्, स महातपाः मुनिः भार्यां प्रत्युवाच, "यदि तव वचनं युक्तं धर्म्यं च, हे जरत्कारु—" "भाग्यवती, गर्भे तव तेजस्वी पुत्रः अस्ति, सः वेदवेदाङ्गविद्, धर्मनिष्ठः, मुनिश्रेष्ठः भविष्यति।" एवं उक्त्वा सः धर्मात्मा महायशाः जरत्कारुः, धृतिमान्, पुनः कठोरं तपः कर्तुं निर्गतः। तस्य पतौ निर्गते, जरत्कारुः स्वभ्रातरं वासुकिं गत्वा, यथावत् सर्वं वृत्तान्तं न्यवेदयत्, हे तपस्विन्। ततः सः सर्पश्रेष्ठः, महद् दुःखं श्रुत्वा, अधिकं शोकाकुलः, दुःखिता भगिनीं उवाच। "त्वं जानासि, साध्वी, कर्तव्यं च दानकारणं च; यदि सर्पाणां हिताय, तव पुत्रः तदर्थं अस्तु।" "सः महातेजाः अस्मान् सर्पसत्रात् नूनं त्रातुम् अर्हति; पूर्वं च ब्रह्मणा देवैः सह एवमुक्तम्।" "भाग्यवती, किं तव गर्भे तस्मात् मुनिश्रेष्ठात् पुत्रः अस्ति? न मे इच्छामि तस्य धीमतः यत्नः विफलो भवेत्।" "न हि मम त्वां प्रश्नयितुं युक्तम्; परं तु गुरुतरत्वात्, त्वां पृच्छामि।" "तव पतिस्य महत् तपः, कठिनभावं च जानन्, न कदापि तं अनुसरिष्यामि; स मां शप्तुं न अर्हति।" "ब्रूहि, सौम्ये, तव पतेः सर्वाणि कर्माणि; चिरस्थायिनं हृदि स्थितं दुःखं मे अपाकुरु।" एवं उक्ता सा जरत्कारुः, शोकाकुलं वासुकिं सान्त्वयन्ती, प्रत्युवाच। "स महात्मा, तपस्वी, मया सुतार्थं पृष्टः; तेन 'अस्ति' इति उत्तरं दत्तम्, ततः सः मां त्यक्त्वा निर्गतः।