चेदिराजः स महात्मा, महाबलिनां राजर्षिणां गृहेषु निवसित्वा, रक्ताङ्गरागेन सह भार्यया भूषितः, तस्मिन्काले हर्षमवाप। तेन चेदिराजेन सह सर्वे जनाः वसुं प्रति इन्द्रोत्सवं समारभ्य, यथा स चेदिराजः प्रमुदितः वसुं प्रति इन्द्रोत्सवं समाचरति स्म, एवं सर्वे जनाः अपि तद्वत् कृतवन्तः। तस्य वसुं प्रति कृतस्य शुभस्य पूजनस्य दर्शनं कृत्वा, महेन्द्रः स्वर्णरथमारुह्य, हरिदश्वयुक्तं दिव्यं रथं समारुह्य, आकाशे समुत्पत्य, शचीसहितः, अप्सरसां गणैः परिवृतः, राजर्षेः वसोः समीपमागच्छत्। तत्र स इन्द्रः वसुं प्रति वाक्यमिदं उवाच—‘ये जनाः प्रमुदितचित्ताः चेदिराजवत् पूजनं कुर्वन्ति, उत्सवं च सम्यक् समाचरन्ति, तेषां राज्ये सर्वदा श्रीः जयश्च स्यात्; भूमिः अपि समृद्धा सुखसम्पन्ना च भविष्यति। तेषां क्षेत्रेषु नानाविधैः फलैः धान्यसमृद्धिः स्यात्; न च राक्षसाः न च पिशाचाः तेषां कदाचित् प्रतिकूलं करिष्यन्ति।’ एवं महात्मना महेन्द्रेण वसुर्नृपतिः स्नेहेन पूजितः, ततः स महेन्द्रः स्वं लोकं प्रतिपेदे। ये मानवाः सदा शक्रोत्सवं भूमिदानरत्नदानैः वरैः महायज्ञैः च शक्रोत्सवेन पूजयन्ति, तान् वसुर्नृपतिः, महेन्द्रेण पूजितः, धर्मेण चेदिषु पृथिवीं पालयामास। इन्द्रस्य प्रसादेन वसुर्नृपतिः इन्द्रोत्सवं कृतवान्; तस्य च पञ्च पुत्राः, महाबलपराक्रमसम्पन्नाः। स चक्रवर्ती तान् पुत्रान् पृथग् राष्ट्रेषु स्थापयामास—बृहद्रथं नाम महारथं मगधेषु, प्रत्यग्रहम्, कुशाम्बं यं मणिवाहनं प्राहुः, मत्स्यिल्लं, यदुं, च राजानं अपराजितं च। एते पञ्च राजर्षेः तेजस्विनो वसुर्नाम्नः पुत्राः, स्वस्वनामानि देशेषु नगरेषु च प्रतिष्ठापयामासुः। एते पञ्च वासवाः पृथक् वंशधारिणः, दिव्येन्द्रभवने दिवि निवसन्ति स्म। गन्धर्वाप्सरोगणैः स महात्मा राजा सेव्यमानः, तस्य ख्यातिः ‘राजोपचित’ इति प्रसिद्धा अभवत्। तस्य नगरीसमीपे शुक्तिमती नाम नदी प्रवहति स्म, तत्रैव च कोलाहलः पर्वतः चेतनः सञ्जातः कामात् चलितः इति श्रूयते। वसुस्तं पर्वतं पादेन ताडयामास, तेन स्फुटिते तस्मिन् पर्वते सा नदी निर्गता। तस्यां नदीं पार्वतः स्वयम् एकं युग्मं ससर्ज; तस्य विमोचनात् तुष्टा सा नदी राजानं निवेदयामास। ‘एषा कन्या भवति महाराज्ञी, पुत्रश्च सेनापतिः’ इति शुक्तिमत्याः वचनं श्रुत्वा, तां च दृष्ट्वा, स राजा श्रेष्ठतमः—तत्र जातं बालं वसुः दानशीलः वसुप्रदः सेनापतिं शत्रुसूदनं चकार। कन्यां च स्वपत्नीं कृत्वा, सा गिरीका वसुः पत्नी अभवत्; गिरीका पतिं कामकाले निवेदयामास। तस्या ऋतुकाले स्नात्वा शुद्धा गर्भायाभवत्; तस्मिन्नेव दिने पितरः तम् उक्तवन्तः—‘मृगयां गच्छ।’ राजा तदनुशासनात् प्रीतः, विद्वानां श्रेष्ठः, तां गिरीकाम् उपेक्ष्य, मृगयां जगाम। स कामयमानः, गिरीकां स्मरन्, या परमशोभना लक्ष्म्याः प्रतिरूपेव, मृगयां प्रस्थितः। अशोकचम्पकाम्रैः अतीमुक्तपुन्नागकर्णिकारबकुलपाटलैश्च, कटफलनारिकेलचन्दनार्जुनैः, तैः रम्यैः महद्भिः शुभैः मधुरफलैः वृक्षैः, कोकिलस्वरैः मदमत्तभृङ्गनिनादैः च वसन्तकालेन समृद्धं तं वनं, चैत्ररथसदृशं, दृष्टवान्। स कामातुरः, तस्मिन्काले गिरीकां न पश्यन्, कामाग्निना दग्धः, विचरन्, अन्वेषणपरायणः अभवत्। स पुष्पविटपं नवपत्रशोभितं, अशोकगुच्छैः छन्नं रमणीयं शाखां दृष्ट्वा, तस्य छायायाम् उपविश्य, पुष्पमधुगन्धं सेवन्तः, सुखं प्राप। वातेन च सञ्चालितः, प्रियायाः चिन्तया प्रमुदितः, कामाग्निना दग्धः, तस्य वीर्यं वनान्तरे स्रवितम्। वीर्यस्रावे सति, राजा तं स्रावितं पत्रे गृहित्वा, ‘मम वीर्यं व्यर्थं न पततु’ इति उक्त्वा, मुद्रया रक्षितं श्वेतवीर्यं, रक्ताशोकनवपत्रैः बद्ध्वा धारयामास। ‘एतत् स्रावितं वीर्यं व्यर्थं न भवतु, मम भार्यायाः ऋतुकालः निष्फलः न भवतु’ इति पुनः पुनः चिन्तयामास। स राजा धर्मार्थस्य सूक्ष्मं तत्त्वं ज्ञात्वा, पत्न्याः वीर्यस्रवणकालं दृष्ट्वा, तद् वीर्यं शीघ्रं गन्तुं योग्यं सम्यक् समर्पयामास। ततः स राजा शुकं समीपमागतं दृष्ट्वा, तस्मै उवाच—‘प्रियायै कृते, सौम्य, एतत् वीर्यं मम गृहम् आनय।’ शुकः तत् वीर्यं गृहित्वा, शीघ्रगामी, आकाशमार्गे जवाद् अगच्छत्। स यत्नेन शीघ्रता समास्थाय, गगने पतन्, अन्यः शुकः तं समीपमागच्छन्तं दृष्ट्वा।