शकुन्तला, आत्मन्यपवादं दृष्ट्वा, ब्रह्मचर्यव्रतेन संयता, लज्जिता अभवत्। तां तथा विलज्जितां दृष्ट्वा महर्षिः तां संबोधितवान्। सः ताम् अवदत्—“लज्जिता अपि त्वं पूर्ववत् दीर्घायुषी भविष्यसि; यद्भूतं तत्त्वं वद, भीरु न भव।” ततः सः ऋषिः विश्रान्तः, शकुन्तला तस्य पादौ प्रक्षालयित्वा, यथेष्टं मूलफलानि समर्प्य पुनः सन्तप्तया वाचा तं संबोधितवती। तदनन्तरं, पादसंवहनं कृत्वा, सा स्त्रीश्रेष्ठा, या पौर्ववंशस्य दुश्यन्तपत्नी भविष्यति, तस्मात् निवृत्ता अभवत्। ततः, सा श्रान्ता अपि, अतिशयसुन्दरी, लजिता, शुद्धस्मिता, कश्यपं प्रति कम्पमानया वाचा इदं उवाच—“पितः, राजा दुश्यन्तः, इलिलात्मजः, अत्र आगतः; सः, यं मया दिव्येन विधिना पतित्वे स्वीकृतः, आगतः। अतः, पितः, अनुग्रहः क्रियताम्; मम पतिः महाकीर्तिः। त्वं दिव्यदृष्ट्या सर्वं दृष्टवान्।“ ततः कश्यपः दिव्यदृष्ट्या सर्वं अपश्यत्। तदा तस्य धर्मनिष्ठां च, कर्तव्ये मनसः स्थैर्यं च विज्ञाय, सः भागवत् तपस्वी ऋषिः, तुष्टः, यथाभूतं उक्तवान्—“यथा, अहं दिव्यदृष्ट्या सर्वं ज्ञातवान्, दृष्टवान्; यत् त्वया अद्य कृतं, मम उपेक्षया, राजवंशाय। पुरुषसंयोगः धर्मलोपः न; मा भीः, सौम्या, धर्मं कृतवती। क्षत्रियाणां गान्धर्वः विवाहः श्रेष्ठः; उभयोः इच्छासम्मतौ, सः परमः। यथाधिकं विधिवत् कृतः, उत्तमं सन्ततिं लप्स्यसि; दुश्यन्तः धर्मात्मा महात्मा पुरुषश्रेष्ठः। तव पतिः, शकुन्तले, यः तव भक्तायां समागतः, महात्मा; तव पुत्रः लोके प्रख्यातः भविष्यति। सः सर्वां पृथिवीं समुद्रपर्यन्तां भोक्ष्यते, तस्य चक्रं निर्बाधं गमिष्यति। तस्य चक्रं नित्यं निर्बाधं भविष्यति; तव कृते, सुन्दरी, अहं तुष्टः। अनेके ऋतवः व्यर्थं गताः, शुद्धस्मिते; इदानीं फलितं जातम्, त्वं दोषात् विमुक्ता। वरं गृहाण, यदिच्छसि, तस्मात् कारणात्।” तदा शकुन्तला, “यं मया पतिं स्वीकृतं, दुश्यन्तं पुरुषश्रेष्ठं, सः मया देवेषु पतित्वे स्वीकृतः; अतः, तस्मै तस्य मन्त्रिणः च अनुग्रहतः भवतु।” इति उक्त्वा, सा बुद्धिमती स्त्री धर्मं राज्ये स्थैर्यं च ववृते। पौर्ववंशस्य दुश्यन्तस्य हिताय, धर्मश्रेष्ठः कण्वः ताम् अवदत्—“तथास्तु।” सः तां कन्यां, दीप्तसौन्दर्यां, हस्ताभ्यां स्पृष्टवान्। “अद्यप्रभृति, शुभे, त्वं महात्मनः दुश्यन्तस्य पत्नी; पतिव्रतानां यथा आचारः, तं पालय।” इति उक्त्वा, धर्मात्मा शुद्ध्यर्थं तां न स्पृष्टवान्; केवलं स्पर्शमात्रेण तस्याः देहे महोत्साहः अभवत्। दुश्यन्तः प्रतिज्ञाय निर्गतः, तदनन्तरं, दिवसम् दिवसम्, राजकन्या तस्य महात्मनः गर्भं धारयामास। शकुन्तला, स्थित्याः गम्भीर्येण, राजा स्मरन्ती, अनिद्रिता अभवत्, स्नानं भोजनं च उपेक्षयामास। निश्चिता, राजा दूताः, ब्राह्मणाः, सेना वा अद्य, श्वः, परश्वः आगमिष्यन्ति इति, प्रतीक्षां कृतवती। दिनानि, पक्षाः, ऋतवः, मासाः, वर्षाणि च गण्यन्ती, भारत, त्रीणि वर्षाणि गतानि। तदनन्तरं, त्रीणि वर्षाणि पूर्णानि सती, ऋषिवचनस्य सम्मानाय, ऋषिपत्न्यः तां पुनःपुनः युक्तवाक्यैः संबोधितवत्यः—“शृणु, प्रिय, लोकधर्मम्; यदिच्छसि, तत् कुरु। गुरुवचनं न लङ्घनीयम्; यद् हितं, तत् कुरु।” विष्णुः देवतानां देवः, अग्निः ब्राह्मणानां, ब्रह्मा च; स्त्रीणां पतिः देवः, लोकानां ब्राह्मणः गुरुः। “प्रसवकाले तव पितरं वन्दनीयम्; तस्य वचनं कर्तव्यम्; तदा धर्मं कृतवती।” इति श्रुत्वा, तासां वचनं मनसि स्थापयित्वा, “एवमस्तु” इति चिन्तयित्वा, सा सुश्लक्ष्णजघना, अपरिमिततेजसः पुत्रं प्रसूतवती। त्रैवर्षिके काले, शकुन्तला सौन्दर्यदानधर्मसम्पन्नं दुश्यन्तस्य पुत्रं जनमेजय, प्रसूतवती। तस्य जन्मकाले दिव्यपुष्पवृष्टिः अभवत्; दिव्यदुन्दुभयः निनादिताः, अप्सरसां गणाः नृत्यन्त्यः। देवाः मधुरं गीतं गायन्तः, इन्द्रः अवदत्—“शकुन्तले, तव पुत्रः सार्वभौमः भविष्यति।” तस्य बलं, वीर्यं, सौन्दर्यं च पृथिव्यां अतुलं भविष्यति; सः पौर्वः शतं अश्वमेधान् यजिष्यति। अनन्तैः राजसूयादिभिः महायज्ञैः, ब्राह्मणानां महादानानि दत्त्वा, स्वकार्यं साधयिष्यति। देवानां वचनं श्रुत्वा, सर्वे महर्षयः कण्वाश्रमवासिनः कण्वपुत्रीं पूजितवन्तः। शकुन्तला तद् श्रुत्वा महोत्साहं प्राप, ब्राह्मणान् आह्वयित्वा, महर्षयः तान् पूजितवन्तः। ततः कण्वः धर्मश्रेष्ठः, बालकस्य जातकादि सर्वाणि संस्काराणि कृतवान्, तस्य वृद्धौ पुनः पुनः संस्कारं कृतवान्।