त्रिषु लोकेषु अग्नेः अभावे यज्ञविघ्नेन च सर्वे लोकाः सन्दिग्धाः अभवन्। तदा कालक्रमस्य विच्छेदः मा भवेत् इति यथोचितं कर्तव्यं व्यवस्थितव्यम् इति चिन्तितम्। ततः मुनयः देवाश्च ब्रह्माणं समुपेत्य अग्नेः शापं यज्ञविघातं च निवेदयामासुः। "भगवन्, अग्निः भृगुणा अन्यस्मात् कारणात् शप्तः; स देवतानां मुखत्वेन कथं पुनः यज्ञेषु श्रेष्ठं भागं प्राप्नुयात्?" इति ते पप्रच्छुः। तेषां वचनं श्रुत्वा सर्वसृष्टिकर्ता ब्रह्मा अग्निं आहूतवान्। स ब्रह्मा सौम्यं शाश्वतं च जननं वचनं अग्नये उवाच— "त्वं एतेषां लोकानां कर्ता च अन्तश्च। त्वं त्रिलोकीं धारयसि, यज्ञानां च प्रवर्तकः। अतः, लोकनाथ, त्वं एवं कर्तव्यम्, अन्यथा यज्ञविघ्नः भविष्यति।" पुनः ब्रह्मा पप्रच्छ, "कस्मात् त्वं मोहं आगतः, भगवन्? त्वं सदा शुद्धः, सर्वभूतानां चाश्रयः।" "त्वं न सर्वशरीरेण सर्वं ग्रसिष्यसि; यः अधोमुखः श्वासे त्वया निष्क्रान्तः वह्निः स सर्वं दहति। त्वदीयं मांसभक्षरूपं रूपं सर्वं ग्रसिष्यति, यथा सूर्यकिरणैः स्पृष्टं सर्वं शुद्धं दृश्यते। एवं, अग्ने, त्वदीया ज्वला येन दग्धं तत् शुद्धं भविष्यति; त्वं स्वतेजसा उत्पन्नं परमं तेजः।" "स्वतेजसा भृगुशापं पूरय, महाबाहो, देवतानां चात्मनश्च यः भागः मुखेन गृहाण।" इति ब्रह्मणा उक्तः अग्निः "एवमस्तु" इति प्रत्युवाच, तस्य चाज्ञां कर्तुं प्रस्थितवान्। ततः दिव्याः ऋषयः प्रमुदिताः यथागतं प्रतिपेदिरे, मुनयश्च पूर्ववत् सर्वान् यज्ञान् अकुर्वन्। देवाः स्वर्गे प्रमोदन्त, भूतगणाश्च हृष्टाः अभवन्; अग्निश्च पापमुक्तः परां तुष्टिं प्राप। एवं प्राचीनकाले भृगुणा अग्निः शप्तः; तदा हतिः हास्यं, अग्नेः शापः, पुलोम्नः वधः, च्यवनस्य जन्म च जातम्। च्यवनः, भृगुवंशजः, सुकन्यायां महात्मा तेजस्वी प्रमतीं पुत्रं उत्पादितवान्। प्रमतीः घृताच्यां रुरुं पुत्रं अलभत; रुरुः प्रमद्वारायां शुनकं जनयामास। शुनकः महात्मा, भृगूणां हर्षः, तपसा स्थितः, स्थायिनीं कीर्तिं अलभत। अथ ब्रह्मन्, अहं ते रुरोः सम्पूर्णं चरितं विस्तरेण कथयिष्यामि, शृणु। कश्चित् महान् ऋषिः आसीत्, स्थूलकेश इति विख्यातः, तपसा ज्ञानसम्पन्नः, सर्वभूतहिते रतः। तस्मिन्काले, हे मुने, गन्धर्वराजः विश्वावसुः मेनकायां जातः। मेनका अप्सराः, समये सति, तं पुत्रं स्थूलकेशस्याश्रमाभिमुखं विससर्ज। सा अप्सराः मेनका, निर्लज्जा निःस्पृहाश्च, तं गर्भं नदीतीरे परित्यज्य जगाम। तत्र कश्चन महर्षिः तां कन्यां दिव्यसंपदा दीप्तां नदीतीरे शयानां अदृष्ट्वा अपश्यत्। स्थूलकेशः स दीप्तिमान् ऋषिः तां एकाकिनीं निर्जने कन्यां दृष्ट्वा, करुणया प्रेरितः, तां गृहित्वा स्वाश्रमे पालयामास। सा सुशोभना कन्या तस्य पुण्ये आश्रमे ववृधे। स्थूलकेशः महायशाः सर्वाणि जातकर्मादिकानि विधिवत् तस्यै अकुरुत्। सा रूपेण गुणेन च सर्वास्त्रियः अतिशयन्ती, सौन्दर्यसम्पन्ना, तस्य महर्षिणा प्रमद्वरा इति नाम्ना नामिता। तां प्रमद्वरां स्वाश्रमे दृष्ट्वा रुरुः धर्मात्मा प्रेम्णा विवशः अभवत्। ततः रुरुः स्वपितरं भृगुवंशजं मित्रैः सह विज्ञाप्य, प्रमतीः स्थूलकेशं कन्यायाः अर्थे उपजगाम। तदा स्थूलकेशः कन्यां प्रमद्वरां रुरवे ददौ, शुभे मुहूर्ते देवतारक्षिते नक्षत्रे विवाहं निश्चितवान्। कतिपयदिनेषु गतेषु, विवाहे समीपे सति, सा सुलोचना कन्या सखीभिः सह क्रीडन्ती आसीत्। सा मार्गे सुप्तं सर्पं न दृष्ट्वा, दैवेन प्रेरिता, तं अतिक्रम्य मृत्युम् इच्छन्ती तस्योपरि पदम् अरोहत्। स सर्पः कालधर्मेण तया प्रमत्तया उत्पन्नः, तीक्ष्णविषदंष्ट्रया तस्याः शरीरे तीव्रं दष्टवान्। सर्पदष्टा सा कन्या सहसा भूमौ पतिता, वर्णं त्यक्त्वा, शोभां हित्वा, भूषणानि चेतनां च नष्टवती। सा विमुक्तकेशा, निर्जीवशरीरा, अपश्यन्त्या इव, बन्धूनां दुःखाय जाता, या पूर्वं दर्शनीयतमा आसीत्। सर्पविषेण ताडिता सा भूमौ सुप्ता इव शयाना, तन्वी तस्याः रूपं अपि मनोहरतरं जातम्। तस्याः पिता अन्ये च तपस्विनः तां भूमौ पतितां, कम्पमानां, पद्माभाम् अपश्यन्। ततः सर्वे द्विजश्रेष्ठाः, करुणया समन्विताः, तत्र समागताः—स्वस्त्यात्रेयः, महाजनुः, कुशिकः, शङ्खमेखलः, उद्दालकः, कथः, श्रीमान् श्वेतः, भारद्वाजः, कौणकृत्सः, अर्ष्टिषेणः, गौतमश्च आगच्छन्।