स महेन्द्रसेनया सह भगवाञ् पर्वतान् परिधाव्य, सूर्यस्य दिव्ये रथे समारूढः। पुनरपि स मेरुं प्राप्त्वा तत्रैव निवसन् दिव्यां गङ्गां स्नात्वा तपस्वी तया सह स्थितवान्। शशाङ्करश्मिजाले वायुवद् वदन्, पुनः स महर्षिर्गिरिरूपं धृत्वा योगं समाचरत्। तस्य तेजसा मध्ये महानदी जाता, सालेषु सुमनोहरसुमनः सञ्जातेषु स भगवाञ् मुनिः प्रकटितः। लता तं अनुसृत्य तस्याङ्गं परिष्वज्य तं पुष्णाति, सदा तं अनुगच्छन्ती। सा तं स्वपतिं सह पुष्णाति, स्कन्देन सह विचरति च; तयोः परस्परं स्नेहः समं ववृद्ध। एवं तस्या अनुग्रहेण स भगवाञ् ऋषिसत्तमः उपशाम्यत, सा च तेजस्विनी दिव्येन विधानात् स्थितवती। स तां देवीं तपसा योगेन च तुष्टाव; एकपत्नीव्रतेन तस्यां नित्यं कीर्तिमत्यां स्थितः। सा अरुन्धत्याः सीतायाश्च सदृशी पतिसंयुता जात, स च दमयन्तीमातरं अपि अतिशेते। एषा सत्यम्, महाबाहो, तव मनः नान्यथा गच्छतु; नलायनी हि दिव्ययोगेन जाता। राजन्, तव कन्या कृष्णा शुभा सदा तस्मिन्नेव समर्पिता, तस्य चित्तं कदापि न विचलितम्। एवं सा आत्मानं तस्मिन् ब्राह्मणे प्रतिष्ठापयामास। ततो राजा पृष्टवान्—ब्राह्मण, कथं शुभा नलायनी मम यज्ञे कृष्णारूपेण जाता, वेदविदां श्रेष्ठ? तं शृणु, राजन्, रुद्रेण तस्या वरदानं कथं दत्तं, सा च यशस्विनी किं हेतोः तव गृहे जाता। कृष्णायाः पूर्वजन्म यथावत् कथयामि; शुभा नलायनी पूर्वं इन्द्रसेना नाम्ना प्रसिद्धा। सा मौद्गल्यं पतिं लब्ध्वा दुःखरहितं जीवनं यापयामास; महर्षिणा मौद्गल्येन सह सा सुखानुभवम् अवाप्तवती। बहूनि वर्षाणि, राजन्, निमेषवत् व्यतीतानि; कालेन धर्मात्मा स कामैः तृप्तः विरक्तः अभवत्। परं धर्मं अन्विष्य स ब्रह्मण्योगनिष्ठः, तां परित्यज्य भूमौ पतितः; मौद्गल्यः, नरशार्दूल, सदा तपसा सिद्धिम् अवाप। सा पतिं प्रार्थयामास—भगवन्, मां मा त्याक्षीः, अहं तृप्तिं न प्राप्तवती, ब्रह्मर्षे, कामभोगैः। तस्याः वाक्यं श्रुत्वा स साक्षात् उक्तवान्—त्वं यद् अयुक्तं वदसि, मम तपस्याः विघ्नं करोति, तस्मात् मम वचनं शृणु। त्वं मनुष्यलोके विख्याता कन्या भविष्यसि, पाञ्चालराजस्य महात्मनः द्रुपदस्य दुहिता। तत्र तव पञ्च पतयः भविष्यन्ति, यैः सह मधुररूपैः चिरं सुखं भोक्स्यसे। एवं शप्त्वा सा यशस्विनी दुःखिता वनं गता; भोगैः अतृप्त्वा देवेशं तपसा उपास्ते। सा निराशा, वायुभक्षणा, अनन्ना, आदित्यं अनुगम्य पञ्चतपसा तपः अकरोत्। तस्याः घोरतपसा पशुपतिः स्वयं तुष्टः अभवत्; ततः रुद्रः जगतां नाथः ताम् अब्रवीत्—श्रेष्ठं जन्म प्राप्स्यसि, उत्तमार्ह गुणसंयुक्ता भविष्यसि, पञ्च पतयः तव भविष्यन्ति। सर्वे महेन्द्रसमानरूपिणः, महेन्द्रबलसम्पन्नाश्च; तत्र देवेषु महाकर्माणि करिष्यसि। सा प्रार्थयामास—एकं पतिं वृतवती, कथं पञ्च पतयः स्युः? कथं बहुपतित्वं स्यादिति वद। रुद्रः प्रत्युवाच—त्वं पञ्चवारं मम पतिं देहीति याचिता, तस्मात् सौम्ये, पञ्च पतयः तव सुखदाः भविष्यन्ति। धर्मः स्त्रियाः एकपतित्वं पूर्वं निश्चितम्; पुरुषस्य तु बहुपत्नीत्वं धर्मेण अनुमोदितम्। स्त्रीणां धर्मः ऋषिभिः पुरा स्थापितः—एकपत्ये धर्मसहधर्मिणी; स चैकस्यैव। युवत्याः एकः पतिः शास्त्रतः, आपदि द्वितीयः नियमेन पतिः स्यात्। तृतीयं न गच्छेत्; तस्याः एष प्रायश्चित्तम्; चतुर्थेन पतिता; पञ्चमेन वेश्या भवेत्। अतः धर्ममार्गं अनुसृत्य बहुपतित्वं न वृतम्; कथं च मम अचारविपर्यासात् विमोचनं स्यात्? प्राचीनकाले स्त्रियः अनियमिताः आसन्, ऋतुकाले शुद्धाः; त्वं केवलं एकवारं याचिता, तस्मात् अयुक्तं न स्यात्। यदि पञ्च पतयः मम, तेषु सह सुखभोगे युवा सदा स्थेयम्। पतिसेवनात् पूर्वमेव सिद्धिं प्राप्तवती, भोगेच्छां च सम्पादितवती, स च भोगः मम भविष्यति। सुखं सिद्धिश्च न सहचरतः; योगेन महत्त्वेन च, त्वं उभयं लप्स्यसे। अन्ये देहे, रूपसम्पद्गुणयुक्ता, पञ्चसु सह युवती भविष्यसि, महाभाग्यवती च। गच्छ सुश्रोणि, गङ्गायां स्थित्वा यं नरं पश्यसि, तं मम आनय, स देवतानां राजा भवति, शुभस्मिते।