వేలాదోలానిలచలం క్షోభోద్వేగసముచ్ఛ్రితమ్। వీచీహస్తైః ప్రచలితైర్నృత్యన్తమివ సర్వతః
తీరపు ఊయలలా గాలికి ఊగిపోతూ, అలలు కలకలలతో ఎగిసిపడుతూ, చుట్టూ చుట్టూ చేతుల్లా అలలు ఊపిరాడకుండా ఆడుతున్నట్టు సముద్రం కనిపించింది.
చన్ద్రవృద్ధిక్షయవశాదుద్వృత్తోర్మిసమాకులమ్। పాఞ్చజన్యస్య జననం రత్నాకరమనుత్తమమ్
చంద్రుని వృద్ధి, క్షయాల వల్ల అలలు ఎగిసిపడుతూ, అపూర్వమైన ఆ సముద్రం పాంచజన్య జననానికి నిలయమైంది.
గాం విన్దతా భగవతా గోవిన్దేనామితౌజసా। వరాహరూపిణా చాన్తర్విక్షోభితజలావిలమ్
అపారమైన శక్తిగల గోవిందుడు వరాహరూపంలో భూమిని వెతుకుతూ లోపల నీళ్లు కలుషితమయ్యేలా కలకలం చేశాడు.
బ్రహ్మర్షిణా వ్రతవతా వర్షాణాం శతమత్రిణా। అనాసాదితగాధం చ పాతాలతలమవ్యయమ్
వ్రతాన్ని పాటిస్తూ బ్రహ్మర్షి అత్రి వంద సంవత్సరాలు ప్రయత్నించినా, ఆ లోతైన, నశించని పాతాళాన్ని చేరుకోలేకపోయాడు.
అధ్యాత్మయోగనిద్రాం చ పద్మనాభస్య సేవతః। యుగాదికాలశయనం విష్ణోరమితతేజసః
యుగాది కాలంలో పడమునాభుని యోగనిద్రను సేవిస్తూ, అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న విష్ణువు అక్కడ విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.
వజ్రపాతనసంత్రస్తమైనాకస్యాభయప్రదమ్। డిమ్బాహవార్దితానాం చ అసురాణాం పరాయణమ్
వజ్రాయుధం పడటానికి భయపడ్డ మైనాకుడికి రక్షణనిచ్చింది, డింబాహ చేతిలో గాయపడ్డ అసురులకు ఆశ్రయంగా నిలిచింది.
బడవాముఖదీప్తాగ్నేస్తోయహవ్యప్రదం శివమ్। అగాధపారం విస్తీర్ణమప్రమేయం సరిత్పతిమ్
బడవాముఖం నుండి జ్వలించే అగ్నికి పవిత్రమైన నీటి హవనం సముద్రమే. అది అపారమైనది, విస్తారమైనది, కొలవలేని పరిమాణంతో నదుల అధిపతి.
మహానదీభిర్బహ్వీభిః స్పర్ధయేవ సహస్రశః। అభిసార్యమాణమనిశం దదృశాతే మహార్ణవమ్। ఆపూర్యమాణమత్యర్థం నృత్యమానమివోర్మిభిః
వెయ్యి గొప్ప నదులు పోటీగా ఎప్పుడూ పోసుకుంటూ, అలలు నాట్యం చేసేలా, ఆ మహాసముద్రాన్ని వారు చూశారు.
గమ్భీరం తిమిమకరోగ్రసంకులం తం గర్జన్తం జలచరరావరౌద్రనాదైః। విస్తీర్ణం దదృశతురమ్బరప్రకాశం తేఽగాధం నిధిమురుమమ్భసామనన్తమ్
ఆ లోతైన, కొలవలేని, అంతులేని సముద్రాన్ని వారు చూశారు. అది తిమింగలాలు, మకరాలతో నిండిపోయి, జలచరాల భయంకరమైన అరుపులతో గర్జిస్తూ, ఆకాశంలా ప్రకాశిస్తూ విస్తరించి ఉంది.
నాగాశ్చ సంవిదం కృత్వా కర్తవ్యమితి తద్వచః। నిఃస్నేహా వై దహేన్మాతా అసంప్రాప్తమనోరథా
నాగులు కలిసి మాట్లాడుకుంటూ, 'తల్లి ప్రేమ లేకపోతే, కోరిక తీరకపోతే, ఆమె మనసు కాలిపోతుంది' అన్నారు.
ప్రసన్నా మోక్షయేదస్మాంస్తస్మాచ్ఛాపాచ్చ భామినీ। కృష్ణం పుచ్ఛం కరిష్యామస్తురగస్య న సంశయః
ఆమె సంతోషిస్తే, ఈ శాపం నుండి మమ్మల్ని విముక్తి చేస్తుంది. అందుకే, మనం గుర్రపు తోకను నల్లగా చేస్తాం, సందేహం లేదు.
ఇతి నిశ్చిత్య తే తస్య కృష్ణా వాలా ఇవ స్థితాః।' ఏతస్మిన్నన్తరే తే తు సపత్న్యౌ పణితే తదా
అలా నిర్ణయించుకుని, వారు అక్కడ గుర్రపు తోక నల్ల వెంట్రుకల్లా నిలిచారు. ఇదే సమయంలో, ఆ ఇద్దరు సహపత్నులు పందెం పెట్టుకున్నారు.
తతస్తే పణితం కృత్వా భగిన్యౌ ద్విజసత్తమ। జగ్మతుః పరయా ప్రీత్యా పరం పారం మహోదధేః
పందెం పెట్టుకున్న తర్వాత, ఆ ఇద్దరు అక్కచెల్లెళ్లు ఎంతో ఆనందంతో మహాసముద్రం అవతల తీరానికి వెళ్లారు.
కద్రూశ్చ వినతా చైవ దాక్షాయణ్యౌ విహాయసా। ఆలోకయన్త్యావక్షోభ్యం సముద్రం నిధిమమ్భసామ్
కద్రూ, వినతా ఇద్దరూ దక్ష కుమార్తెలు, ఆకాశంలో ప్రయాణిస్తూ, కదలని నీటి నిధి అయిన సముద్రాన్ని తిలకించారు.
వాయునాఽతీవ సహసా క్షోభ్యమాణం మహాస్వనమ్। తిమింగిలసమాకీర్ణం మకరైరావృతం తథా
గాలి బలంగా ఊదడంతో కలకలం చెయ్యబడుతూ, గొప్ప శబ్దంతో, తిమింగలాలు, పెద్ద చేపలు, మకరాలతో నిండిపోయి ఉంది.
సంయుతం బహుసాహస్రైః సత్వైర్నానావిధైరపి। ఘోరర్ఘోరమనాధృష్యం గమ్భీరమతిభైరవమ్
అనేక రకాలైన, వేలాది జంతువులతో నిండిపోయి, భయంకరంగా, ఎవ్వరూ చేరలేని విధంగా, లోతుగా, అత్యంత భయానకంగా ఉంది.
ఆకరం సర్వరత్నానామాలయం వరుణస్య చ। నాగానామాలయం చాపి సురమ్యం సరితాం పతిమ్
అది అన్ని రత్నాలకు నిలయం, వరుణుని నివాసం, నాగులకు ఆలయం, అందమైనది, నదుల అధిపతి.
పాతాలజ్వలనావాసమసురాణాం తథాలయమ్। భయంకరాణాం సత్త్వానాం పయసో నిధిమవ్యయమ్
పాతాళంలో అగ్ని నివాసంగా, అసురులకు గృహంగా, భయంకరమైన జంతువులకు నిలయంగా, నీళ్లకు అక్షయ నిధిగా ఉంది.
శుభ్రం దివ్యమమర్త్యానామమృతస్యాకరం పరమ్। అప్రమేయమచిన్త్యం చ సుపుమ్యజలసంమితమ్
అది ప్రకాశవంతమైనది, దివ్యమైనది, అమరులకు అమృతానికి మూలమైనది, అత్యున్నతమైనది, కొలవలేనిది, ఊహించలేనిది, పరమ పవిత్రమైన ఆకాశ జలాలకు సమానమైనది.
మహానదీభిర్బహ్వీభిస్తత్ర తత్ర సహస్రశః। ఆపూర్యమాణమత్యర్థం నృత్యన్తమివ చోర్మిభిః
అక్కడ అక్కడ అనేక గొప్ప నదులు వేలాది రూపాల్లో చేరి, ఆ జలాన్ని విపరీతంగా నింపుతూ, అలలు ఆనందంగా నృత్యం చేస్తున్నట్లు కనిపించాయి.
ఇత్యేవం తరలతరోర్మిసంకులం తే గమ్భీరం వికసితమమ్బరప్రకాశమ్। పాతాలజ్వలనశిఖావిదీపితాఙ్గం గర్జన్తం ద్రుతమభిజగ్మతుస్తతస్తే
అలా వేగంగా కదిలే అలలతో నిండిన, లోతైన, విస్తారమైన, ఆకాశంలా ప్రకాశించే, పాతాళంలో నుండి ఎగిసిన అగ్ని జ్వాలలతో వెలిగిపోయిన, గర్జించే ఆ జలాన్ని వారు త్వరగా చేరుకున్నారు.
తం సముద్రమతిక్రమ్య కద్రూర్వినతయా సహ। న్యపతత్తురగాభ్యాశే న చిరాదివ శీఘ్రగా
ఆ సముద్రాన్ని దాటి, వినతతో కలిసి కద్రూ, తక్షణమే గుర్రం దగ్గరికి వేగంగా దిగింది.
తతస్తే తం హయశ్రేష్ఠం దదృశాతే మహాజవమ్। శశాఙ్కకిరణప్రఖ్యం కాలవాలముభే తదా
అప్పుడు వారు ఆ గొప్ప వేగమున్న, చంద్రకిరణాల్లా మెరిసే, రెండు వైపులా కృష్ణవర్ణ మయురకంఠాలతో ఉన్న ఉత్తమ గుర్రాన్ని చూశారు.
నిశామ్య చ బహూన్వాలాన్కృష్ణాన్పుచ్ఛసమాశ్రితాన్। విషణ్ణరూపాం వినతాం కద్రూర్దాస్యే న్యయోజయత్
దాని తోక వద్ద అనేక నల్ల వెంట్రుకలు కనిపించగా, వినత మానసికంగా నిరుత్సాహంగా మారింది. కద్రూ ఆమెను దాస్యానికి లోనుచేసింది.
తతః సా వినతా తస్మిన్పణితేన పరాజితా। అభవద్దుఃఖసంతప్తా దాసీభావం సమాస్థితా
ఆ పందెంలో ఓడిపోయిన వినత, దుఃఖంతో నిండిపోయి, దాసీ స్థితిలోకి వెళ్లింది.
ఏతస్మిన్నన్తరే చాపి గరుడః కాల ఆగతే। వినా మాత్రా మహాతేజా విదార్యాణ్డమజాయత
ఇంతలో, సమయం వచ్చినప్పుడు, మహత్తర తేజస్సుతో గరుడుడు తన తల్లి లేకుండానే గుడ్డను పగలగొట్టి జన్మించాడు.
మహాసత్త్వబలోపేతః సర్వా విద్యోతయన్దిశః। కామరూపః కామగమః కామవీర్యో విహంగమః
అతడు అపారమైన బలంతో, అన్ని దిశలను ప్రకాశింపజేస్తూ, కావాల్సిన రూపాన్ని ధరించగలిగే, ఎక్కడికైనా వెళ్లగలిగే, కావలసిన కార్యాన్ని చేయగలిగే పక్షిగా జన్మించాడు.
అగ్నిరాశిరివోద్భాసన్సమిద్ధోఽతిభయంకరః। విద్యుద్విస్పష్టపిఙ్గాక్షో యుగాన్తాగ్నిసమప్రభః
అతడు అగ్నిపుంజంలా మెరిసిపోతూ, భయంకరంగా, మెరుపులా ప్రకాశించే కన్నులతో, యుగాంత అగ్నిలా తేజస్సుతో కనిపించాడు.
ప్రవృద్ధః సహసా పక్షీ మహాకాయో నభోగతః। ఘోరో ఘోరస్వనో రౌద్రో వహ్నిరౌర్వ ఇవాపరః
ఆ పక్షి ఒక్కసారిగా పెరిగి, మహత్తర శరీరంతో ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాడు. అతని గంభీరమైన గర్జన భయంకరంగా, మరొక అగ్నిపర్వతంలా ఉగ్రంగా ఉంది.
తం దృష్ట్వా శరణం జగ్ముర్దేవాః సర్వే విభావసుమ్। ప్రమిపత్యాబ్రువంశ్చైనమాసీనం విశ్వరూపిణమ్
అతన్ని చూసి, అందరు దేవతలు అగ్నిదేవుని ఆశ్రయించారు. నమస్కరించి, విశ్వరూపంగా కూర్చున్న అతనితో మాట్లాడారు.