బాలా యూయం న జానీధ్వం ధర్మసూక్ష్మం విహఙ్గమాః। ధర్మం యః కురుతే లోకే సతతం శుభబుద్ధినా। న చాయుషోఽన్తే స్వం దేహం త్యక్త్వా స్వర్గం స గచ్ఛతి
మీరు ఇంకా చిన్నవారు, పక్షులారా, ధర్మం లోని సూక్ష్మతను మీరు తెలియరు. ఎవరైతే శుభబుద్ధితో ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని ఆచరిస్తారో, వారు చివరికి శరీరం విడిచాక స్వర్గానికి పోరని చెప్పగలను.
తథాఽహమపి చ త్యక్త్వా కాలే దేహమిమం ద్విజాః। స్వర్గలోకం గమిష్యామి ఇయం ధర్మస్య వై గతిః
అలాగే, నేను కూడా సమయం వచ్చినప్పుడు ఈ శరీరం విడిచిన తర్వాత, ద్విజులారా, స్వర్గలోకానికి వెళ్తాను. ఇదే ధర్మానికి మార్గం.
ఏవం ధర్మకథాం చక్రే స హంసః పక్షిణాం భృశమ్। పక్షిణః శుశ్రువుర్భీష్మ సతతం ధర్మమేవ తే
అలా ఆ హంస పక్షులకు ధర్మాన్ని విస్తృతంగా వివరించింది. పక్షులు, భీష్మా, ఎప్పుడూ ధర్మమే వినేవారు.
అథాస్య భక్ష్యమాజహ్రుః సముద్రజలచారిణః। అణ్డజా భీష్మ తస్యాన్యే ధర్మార్థమితి శుశ్రుమ
తర్వాత, సముద్రంలో నివసించే ఆ అండజులు, భీష్మా, ధర్మార్ధంగా ఆ హంసకు ఆహారం తీసుకొచ్చారు అని మేము విన్నాము.
తే చ తస్య సమభ్యాశే నిక్షిప్యాణ్డాని సర్వశః। సముద్రామ్భస్యమోదన్త చరన్తో భీష్మ పక్షిణః
అవి తమ అండలను అన్నీ ఆ హంస దగ్గర పెట్టాయి. పక్షులు, భీష్మా, సముద్రపు నీటిలో సంతోషంగా సంచరించేవారు.
తేషామణ్డాని సర్వేషాం భక్షయామాస పాపకృత్। స హంసః సమ్ప్రమత్తానామప్రమత్తః స్వకర్మణి
అందరి అండలను, ఆ పాపాత్మ హంస, ఇతరులు నిర్లక్ష్యంగా ఉన్నప్పుడు, తాను జాగ్రత్తగా ఉండి తినేసింది.
తతః ప్రక్షీయమాణేషు తేషు తేష్వణ్డజోఽపరః। అశఙ్కత మహాప్రాజ్ఞః స కదాచిద్దదర్శ హ
అప్పుడు ఆ గుడ్లు నశించిపోతున్న సమయంలో, ఇంకొక పక్షి గుడ్డులోంచి బయటపడింది. ఆ జ్ఞానవంతుడు ఆందోళనకు గురయ్యాడు. ఒక సందర్భంలో అతడు దాన్ని చూశాడు.
తతః సఙ్కథయామాస దృష్ట్వా హంసస్య కిల్బిషమ్। తేషాం పరమదుఃఖార్తః స పక్షీ సర్వపక్షిణామ్
తర్వాత, ఆ హంస చేసిన పాపాన్ని చూసి, ఆ పక్షి వారిపట్ల గొప్ప బాధతో నిండిపోయి మాట్లాడడం ప్రారంభించాడు.
తతః ప్రత్యక్షతో దృష్ట్వా పక్షిణస్తే సమీపగాః। నిజఘ్నస్తం తదా హంసం మిథ్యావృత్తం కురూద్వహ
ఆ సమయంలో, సమీపంలో ఉన్న పక్షులు హంస చేసిన తప్పును ప్రత్యక్షంగా చూసి, ఆ హంసను అక్కడే కొట్టి పడగొట్టాయి, ఓ కురు వంశజా.
ఏవం త్వాం హంసధర్మాణమపీమే వసుధాధిపాః। నిహన్యుర్భీష్మ సఙ్క్రుద్ధాః పక్షిణస్తం యథాణ్డజమ్
ఇలాగే, భీష్మా, నీవు హంస ధర్మాన్ని అనుసరిస్తున్నావని కోపంతో ఉన్న ఈ భూమిపాలకులు కూడా, ఆ పక్షులు ఆ గుడ్డు పక్షిని హతమార్చినట్లు, నిన్ను హతమార్చవచ్చు.
గాథామప్యత్ర గాయన్తి యే పురాణవిదో జనాః। భీష్మ యాం తాం చ తే సమ్యక్వథయిష్యామి భారత
ఇక్కడ పురాణాలను తెలిసిన వారు పాడే ఒక గాథ కూడా ఉంది, భీష్మా. ఆ గాథను నేను నీకు సరిగ్గా చెప్పుతాను, ఓ భారతా.
అన్తరాత్మన్యభిహతే రౌషి పత్రరథాశుచి। అణ్డభక్షణకర్మైతత్తవ వాచమతీయతే
మనసులో బాధ కలిగినపుడు కోపం ఉద్భవిస్తుంది, ఓ పవిత్రమైన రెక్కలవాడా. గుడ్లు తినడం అనే ఈ పని నీ మాటల్లో చెప్పబడింది.
స మే బహుమతో రాజా జరాసన్ధో మహాబలః। యోఽనేన యుద్ధం నేయేష దాక్షోఽయమితి సంయుగే
జరాసంధుడు అనే మహాబలుడు రాజు నాకు ఎంతో గౌరవప్రదుడు. యుద్ధంలో ఎంతో నైపుణ్యం కలవాడు, అతడితో యుద్ధానికి ఎవరూ సిద్ధపడలేకపోయారు.
కేశవేన కృతం కర్మ జరాసన్ధవధే తదా। భీమసేనార్జునాభ్యాం చ కస్తత్సాధ్వితి మన్యతే
కేశవుడు భీమసేనుడు, అర్జునుడు కలిసి జరాసంధుని సంహారంలో చేసిన కార్యాన్ని ఎవరు మంచిదని భావిస్తారు?
ఉద్వారేణ ప్రవిష్టేన ఛద్మనా బ్రహ్మవాదినా। దృష్టః ప్రభావః కృష్ణేన జరాసన్ధస్య భూపతేః
బ్రాహ్మణుడిగా వేషధారి అయి ద్వారమార్గంగా ప్రవేశించిన కృష్ణుడు, భూపతి అయిన జరాసంధుని శక్తిని చూశాడు.
యేన ధర్మాత్మనాఽఽత్మానం బ్రహ్మణ్యమభిజానతా। ప్రేషితం పాద్యమస్మై తద్దాతుమగ్రే దూరాత్మనే
ధర్మాత్ముడై, బ్రాహ్మణ ధర్మాన్ని తెలిసినవాడైన అతడు, పాదాలు కడుక్కోవడానికి నీటిని ముందుగా దుష్టుడికి ఇవ్వమని పంపించాడు.
భుజ్యతామితి తేనోక్తాః కృష్ణబీమధనఞ్జయాటః। జరాసన్ధేన కౌరవ్య కృష్ణేన వికృతం కృతమ్
జరాసంధుడు కృష్ణుడు, భీముడు, అర్జునుడితో 'తినండి' అని అన్నాడు. కానీ కృష్ణుడు, ఓ కౌరవా, జరాసంధునికి తగని పని చేశాడు.
యద్యయం జగతః కర్తా యథైనం మూర్ఖ మన్యసే। కస్మాన్న బ్రాహ్మణం సమ్యగాత్మానమవగచ్ఛతి
అతడు ఈ లోకానికి కర్త అని నువ్వు మూర్ఖంగా అనుకుంటే, ఎందుకు బ్రాహ్మణుడిని తనంతట తానే సరిగ్గా గుర్తించలేకపోతున్నాడు?
ఇదం త్వాశ్చర్యభూతం మే యదిభే పాణ్డవాస్త్వయా। అపకృష్టాః సతాం మార్గాన్మన్యన్తే తచ్చ సాధ్వితి
పాండవులు, మీరు సత్పథం నుండి తప్పిపోయి, దానిని మంచిదని భావిస్తున్నారని నాకు ఇది ఆశ్చర్యంగా ఉంది.
అథవా నైతదాశ్చర్యం యేషాం త్వమసి భారత। స్త్రీసధర్మా చ వృద్ధశ్చ సర్వార్థానాం ప్రదర్శకః
లేదా, ఇది ఆశ్చర్యం కాదేమో, ఓ భారతా. ఎందుకంటే నీవు వృద్ధుడవు, స్త్రీధర్మాన్ని అనుసరిస్తున్నావు, అన్ని విషయాల్లో మార్గదర్శకుడవు.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా రూక్షం రూక్షాక్షరం బహు। చకోప బలినాం శ్రేష్ఠో భీమసేనః ప్రతాపవాన్
అతని కఠినమైన, తీవ్రమైన మాటలు విన్న భీమసేనుడు, బలవంతుల్లో శ్రేష్ఠుడు, ప్రతాపశాలి, కోపంతో మండిపడ్డాడు.
తథా పద్మప్రతీకాశే స్వభావాయతవిస్తృతే। భూయః క్రోధాభితామ్రాక్షే రక్తే నేత్రే బభూవతుః
అప్పుడు, సహజంగా విశాలంగా ఉండే, పద్మాలాంటి కళ్లతో, కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో ఇద్దరూ మరింత కోపంగా మారారు.
త్రిశిఖాం భ్రకుటీం చాస్య దదృశుః సర్వపార్థివాః। లలాటస్థాం త్రికూటస్థాం గఙ్గాం త్రిపథగామివ
అతని తలపై మూడు జడలు, భ్రుకుటి, నుదుటిపై ఉన్న మూడు గీతలు, గంగా నదిలో మూడు ప్రవాహాల్లా, అన్ని రాజులూ చూశారు.
దన్తాన్సన్దశతస్తస్య కోపాద్దదృశురాననమ్। యుగాన్తే సర్వభూతాని కాలస్యేవ జిఘత్సతః
కోపంతో దంతాలు కరుచుకుంటూ ఉన్న అతని ముఖాన్ని చూశారు. యుగాంతంలో కాలుడు అన్ని ప్రాణులను మింగాలనుకునే విధంగా అది కనిపించింది.
ఉత్పతన్తం తు వేగేన జగ్రాహైనం మనస్విన్। భీష్మ ఏవ మహాబాహుర్మహాసేనమివేశ్వరః
అతిగా వేగంగా దూకుతున్న భీమసేనుడిని, మహాబలుడు, ధైర్యవంతుడు అయిన భీష్ముడు ఆపాడు. అది యుద్ధంలో పరమేశ్వరుడు మహాసేనాని ని అదుపు చేసినట్లు జరిగింది.
తస్వ భీమస్య భీష్మేణ వార్యమాణస్య భారత। గురుణా వివిధైర్వాక్యైః క్రోధః ప్రశమమాగతః
భీమసేనుడు భీష్మునిచేత అడ్డుకోబడుతున్నప్పుడు, ఓ భారత, పెద్దవాడు అనేక మాటలతో అతనిని శాంతింపజేశాడు. అప్పుడు భీముని కోపం తగ్గిపోయింది.
నాతిచక్రామ భీష్మస్య స హి వాక్యమరిన్దమః। సముద్వృత్తో ఘనాపాయే వేలామివ మహోదధిః
శత్రువులను జయించే భీముడు, భీష్ముని మాటలకు అతిక్రమించలేదు. ఎంతగా ఆవేశంలో ఉన్నా, మేఘాలు తొలిగిన తర్వాత సముద్రం తీరాన్ని దాటి పోనట్లుగా అతడు ఆగిపోయాడు.
శిశుపాలస్తు సఙ్క్రుద్ధే భీమసేనే జనాధిప। నాకమ్పత తదా వీరః పౌరుషే వ్యవస్థితః
ఆ సమయంలో భీమసేనుడు కోపంతో ఉన్నా, ఓ రాజా, శిశుపాలుడు మాత్రం కదలలేదు. అతడు ధైర్యంగా నిలబడి తన పురుషత్వాన్ని చూపించాడు.
ఉత్పతన్తం తు వేగేన పునః పునరరిన్దమః। న స తం చిన్తయామాస సింహః క్రుద్ధో మృగం యథా
పునఃపునః భీముడు వేగంగా దూకినా, శిశుపాలుడు అతనిని పట్టించుకోలేదు. కోపంతో ఉన్న సింహం ఎలుగుబంటి ని పట్టించుకోనట్లే అతడు ఉండిపోయాడు.
ప్రహసంశ్చాబ్రవీద్వాక్యం చేదిరాజః ప్రతాపవాన్। భీమసేనమభిక్రుద్ధం దృష్ట్వా భీమపరాక్రమమ్
అప్పుడు శక్తివంతుడైన చెది రాజు, భీమసేనుడు కోపంతో తన పరాక్రమాన్ని చూపుతుండగా, నవ్వుతూ ఇలా అన్నాడు.