స చచార సహామాత్యో మృగయాం గహనే వనే। మృగాన్విధ్యన్వరాహాంశ్చ రమ్యేషు మరుధన్వసు
ఆయన తన మంత్రులతో కలిసి సుందరమైన అడవుల్లో, అడవి పందులు, మృగాలను వేటాడుతూ సంచరించాడు.
వ్యాయామకర్శితః సోఽథ మృగలిప్సుః పిపాసితః। ఆజగామ నరశ్రేష్ఠ వసిష్ఠస్యాశ్రమం ప్రతి
వేటలో శ్రమించి, మృగాలను పట్టుకోవాలనే కోరికతో, దాహంతో అలసిపోయిన ఆ రాజు, ఓ నరశ్రేష్ఠ, వశిష్ఠుని ఆశ్రమానికి వచ్చాడు.
తమాగతమభిప్రేక్ష్య వసిష్ఠః శ్రేష్ఠభాగృషిః। విశ్వామిత్రం నరశ్రేష్ఠం ప్రతిజగ్రాహ పూజయా
విశ్వామిత్రుడు వచ్చాడని చూసి, మహర్షుల్లో శ్రేష్ఠుడైన వశిష్ఠుడు అతనిని ఎంతో గౌరవంతో ఆహ్వానించాడు.
పాద్యార్ఘ్యాచమనీచైస్తం స్వాగతేన చ భారత। తథైవ పరిజగ్రాహ వన్యేన హవిషా తదా
అతనికి పాద్యము, అర్ఘ్యము, ఆచమనం కోసం నీరు ఇచ్చి, అడవి ఫలాలతో చేసిన హవిస్సుతో కూడి, ఎంతో ఆదరంగా అతిథిగా స్వాగతించాడు.
తస్యాథ కామధుగ్ధేనుర్వసిష్ఠస్య మహాత్మనః। ఉక్తా కామాన్ప్రయచ్ఛేతి సా కామాన్దుదుహే తతః
తర్వాత, మహాత్ముడైన వశిష్ఠుడు తన కామధేను గోవుకు కావలసినవన్నీ ఇవ్వమని చెప్పగా, ఆ గోవు కోరినదంతా ప్రసాదించింది.
బాష్పాఢ్యస్యోదనస్యైవ రాశయః పర్వతోపమాః। నిష్ఠానాని చ సూపాంశ్చ దధికుల్యాస్తథైవ చ
అప్పుడా గోవు, పరిమళభరితమైన అన్నపిండులను కొండల్లా పెద్దగా, రకరకాల వంటకాలను, పెరుగు వంటకాల్ని తయారుచేసింది.
కూపాంశ్చ ఘృతసంపూర్ణాన్గౌడ్యాన్నాని సహస్రశః। ఇక్షూన్మధూని లాజాంశ్చ మైరేయాంశ్చ వరాసవాన్
నెయ్యితో నిండిన బావులు, వేలాది మధుర అన్నపిండులు, చెరకు, తేనె, పొయ్యించిన తినుబండ్లు, ఉత్తమమైన మద్యం అన్నీ కనబడినవి.
గ్రామ్యారణ్యాశ్చౌషధీశ్చ దుదుహే పయ ఏవ చ। షడ్రసం చామృతనిభం రసాయనమనుత్తమమ్
పల్లెటూరి, అడవి ఔషధాలు, పాలూ, ఆరు రుచుల అమృతసమానమైన రసాయనాలు కూడా ఆ గోవు ప్రసాదించింది.
భోజనీయాని పేయాని భక్ష్యాణి వివిధాని చ। లేహ్యాన్యమృతకల్పాని చోష్యాణి చ తథార్జునా
తినే పదార్థాలు, త్రాగు పదార్థాలు, రకరకాల భక్ష్యాలు, లేహ్యాలు, అమృతంతో సమానమైన చప్పరించేవి అన్నీ సిద్ధమయ్యాయి, అర్జునా!
రత్నాని చ మహార్హాణి వాసాంసి వివిధాని చ। తైః కామైః సర్వసంపూర్ణైః పూజితశ్చ మహిపతిః
అత్యంత విలువైన రత్నాలు, రకరకాల వస్త్రాలు కూడా లభించాయి. ఇవన్నీ కోరికలు తీరినవిగా రాజుకు సమర్పించబడ్డాయి.
సామాత్యః సబలశ్చైవ తుతోష స భృశం తదా। షడున్నతాం సుపార్శ్వోరుం పృథుపఞ్చసమావృతామ్
అతని మంత్రులు, సైన్యంతో కలసి ఆ రాజు ఎంతో సంతోషించాడు. ఆ గోవును ఎత్తుగా, విస్తారమైన పక్కలతో, ఐదుగురు పరిచారకులతో కూడినదిగా చూశాడు.
మణ్డూకనేత్రాం స్వాకారాం పీనోధసమనిన్దితామ్। సువాలఘిం శఙ్కుకర్ణాం చారుశృఙ్గాం మనోరమామ్
ఆమెకు బొద్దుగా ఉన్న కళ్ళు, తనకు తానే తగిన ఆకృతి, గట్టి శరీరం, మెరుపైన వెంట్రుకలు, శంఖాకారమైన చెవులు, అందమైన కొమ్ములు, ఆకర్షణీయమైన రూపం ఉన్నాయి.
పుష్టాయతశిరోగ్రీవాం విస్మితః సోఽభివీక్ష్యతామ్। అభినన్ద్య స తాం రాజా నన్దినీం గాధినన్దనః
బలమైన తల, మెడతో బాగా పోషణ పొందిన ఆ గోవును ఆశ్చర్యంతో రాజు చూశాడు. గాధిపుత్రుడైన ఆ రాజు ఆనందంగా నందినిని అభినందించాడు.
అబ్రవీచ్చ భృశం తుష్టః స రాజా తమృషిం తదా। అర్బుదేన గవాం బ్రహ్మన్మమ రాజ్యేన వా పునః
అప్పుడు రాజు ఎంతో సంతోషంతో ఆ ఋషిని ఇలా అడిగాడు: 'ఓ బ్రాహ్మణా! కోటి గోవులు ఇవ్వగానీ, లేక నా రాజ్యాన్ని ఇవ్వగానీ నందినిని నాకు ఇవ్వు.'
నన్దినీం సంప్రయచ్ఛస్వ భుఙ్క్ష్వ రాజ్యం మహామునే
ఓ మహామునీ! నందినిని నాకు ఇచ్చి, నువ్వు రాజ్యాన్ని అనుభవించు.
రత్నం హి భగవన్నేతద్రత్నహారీ చ పార్థివః।' క్షత్రియోఽహం భవాన్విప్రస్తపఃస్వాధ్యాయసాధనః
ఎందుకంటే, భగవంతుడా! అది ఒక రత్నం, రాజు రత్నాలను తీసుకునే వాడు. నేను క్షత్రియుడిని, మీరు తపస్సు, విద్యాభ్యాసంలో నిమగ్నమైన బ్రాహ్మణుడు.
బ్రాహ్ణేషు కుతో వీర్యం ప్రశాన్తేషు ధృతాత్మసు। అర్బుదేన గవాం యస్త్వం న దదాసి మమేప్సితమ్
బ్రాహ్మణులకు శాంతంగా, నియమంగా ఉండే వారికి శక్తి ఎలా ఉంటుంది? నేను కోటి గోవులు ఇస్తానన్నా, మీరు నాకు కావలసినదాన్ని ఇవ్వడం లేదు.
స్వధర్మం న ప్రహాస్యామి నేష్యామి చ బలేన గామ్
నేను నా ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టను, గోవును బలవంతంగా తీసుకోను కూడా.
యథేచ్ఛసి తథా క్షిప్రం కురు మా త్వం విచారయ
నీకు నచ్చినట్లు త్వరగా చేయి, ఆలస్యం చేయకూ.
హంసచన్ద్రప్రతీకాశాం నన్దినీం తాం జహార గామ్। `సా తదా హ్రియమాణా చ విశ్వామిత్రబలైర్బలాత్।' కశాదణ్డప్రణుదితా కాల్యమానా ఇతస్తతః
హంస, చంద్రుని వంటి కాంతితో ఉన్న నందినిని, విశ్వామిత్రుని సైనికులు బలవంతంగా పట్టుకుని తీసుకెళ్లారు. ఆమెను లాగుతూ కొరడాలతో, కర్రలతో కొడుతూ, అటూ ఇటూ తోసుకుంటూ వెళ్లారు.
హంభాయమానా కల్యాణీ వసిష్ఠస్యాథ నన్దినీ। ఆగమ్యాభిముఖీ పార్థ తస్థౌ భగవదున్ముఖీ
వసిష్ఠుని నందినీ అనే మంగళకరమైన ఆవు గొంతెత్తి మేకలు వేస్తూ, పరమపూజ్యుడైన వసిష్ఠుని ఎదుటకు వచ్చి నిలిచింది, ఓ పార్థ!
శృణోమి తే రవం భద్రే వినదన్త్యాః పునః పునః
ఓ మంగళకరమైనవాడా, నీవు మళ్లీ మళ్లీ మేకలు వేస్తూ అరుస్తున్నదాన్ని నేను వింటున్నాను.
హ్రియసే త్వం బలాద్భద్రే విశ్వామిత్రేణ నన్దిని। కిం కర్తవ్యం మయా తత్ర క్షమావాన్బ్రాహ్మణో హ్యహమ్
ఓ మంగళకరమైన నందినీ, నిన్ను విశ్వామిత్రుడు బలవంతంగా తీసుకెళ్తున్నాడు. ఈ విషయంలో నేను ఏమి చేయాలి? నేను ఓ బ్రాహ్మణుడిని, సహనమే నా ధర్మం.
సా భయాన్నన్దినీ తేషాం బలానాం భరతర్షభ। విశ్వామిత్రభయోద్విగ్నా వసిష్ఠం సముపాగమత్
ఓ భరతవంశశిఖామణీ, విశ్వామిత్రుని భయంతో కలవరపడిన నందినీ, ఆ బలవంతుల భయంతో వసిష్ఠుని దగ్గరకు వచ్చింది.
కశాగ్రదణ్డాభిహతాం క్రోశన్తీం మామనాథవత్। విశ్వామిత్రబలైర్ఘోరైర్భగవన్ కిముపేక్షసే
కశాలు, కర్రలతో కొట్టించబడుతూ, అనాథలా ఏడుస్తూ, విశ్వామిత్రుని భయంకరమైన బలగాల చేత బాధపడుతున్న నన్ను, ఓ భగవంతుడా, నీవు ఎందుకు సహిస్తున్నావు?
ఏవం తస్యాం తదా పార్థ ధర్షితాయాం మహామునిః। న చుక్షుభే తదా ధైర్యాన్న చచాల ధృతవ్రతః
ఆమెను అలా అవమానించగా కూడా, ఓ పార్థ, ఆ మహర్షి తన ధైర్యంతో కదలలేదు, తన వ్రతాన్ని విడిచిపెట్టలేదు.
క్షత్రియాణాం బలం తేజో బ్రాహ్మణానాం క్షమా బలమ్। క్షమా మాం భజతే యస్మాద్గమ్యతాం యది రోచతే
క్షత్రియులకు బలం, తేజస్సే ఆయుధం; బ్రాహ్మణులకు సహనే బలం. నాకు సహనే ఆధారం, నీవు ఇష్టమైతే వెళ్ళిపో.
కిం ను త్యక్తాఽస్మి భగవన్యదేవం త్వం ప్రభాషసే। అత్యక్తాఽహం త్వయా బ్రహ్మన్నేతుం శక్యా న వై బలాత్
ఓ భగవంతుడా, నీవు ఇలా మాట్లాడటం వల్ల నేను వదిలిపెట్టబడ్డానా? బ్రాహ్మణుడా, నీవు నన్ను వదలలేదు, నన్ను బలవంతంగా ఎవరూ తీసుకెళ్లలేరు.
న త్వాం త్యజామి కల్యాణి స్థీయతాం యది శక్యతే। దృఢేన దామ్నా బద్ధ్వైష వత్సస్తే హియతే బలాత్
ఓ మంగళకరమైనవాడా, నేను నిన్ను వదలడం లేదు; నీవు శక్తి ఉంటే ఇక్కడే ఉండు. నీ కునికూడా బలవంతంగా బలమైన తాడుతో కట్టేసి తీసుకెళ్తున్నారు.
స్థీయతామితి తచ్ఛ్రుత్వా వసిష్ఠస్య పయస్వినీ। ఊర్ధ్వాఞ్చితశిరోగ్రీవా ప్రబభౌ రౌద్రదర్శనా
వసిష్ఠుడు 'ఇక్కడే ఉండు' అని చెప్పిన మాట విని, పాలు పుష్కలంగా ఉన్న ఆ ఆవు తల నెత్తినెత్తి, మెడ నెట్టి, భయంకరంగా మెరిసిపోయింది.