અગ્નિપુરાણમ્

પૂર્વે વર્ણવેલા નિયમો મુજબ જ્યારે વાસ્તુની રચના કરવામાં આવે છે, ત્યારે તેની માપ પાંચ હસ્તા રાખવી જોઈએ; ઘર કે મહેલના પ્રમાણથી માપેલ વાસ્તુ હંમેશા શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. ભગવાન કહે છે: ઈશા અને અન્ય દેવતાઓ તથા ચલનશીલ દેવતાઓ માટે, પૂર્વે જણાવેલા પ્રમાણે, બહાર પૂજા કરવી જોઈએ. દરેક દેવતા માટે ક્રમશ: ત્રણ અર્પણ કરવાના છે. શુભ ક્ષણે ભૂતોને બલિ અર્પણ કર્યા પછી, પથ્થરોને ક્રમશ: ગોઠવવા જોઈએ; મધ્યમાં દોર પર શક્તિ અને ઉત્તમ અનંતને કળશમાં સ્થાપિત કરવી. મૂળ ‘ન’ અક્ષરમાં સ્થાપિત કરીને પથ્થર કળશમાં મૂકવું; સुभદ્રા સહિતના આઠ કળશો પૂર્વ દિશાથી શરૂ કરીને ક્રમશ: દિશાઓમાં ગોઠવવા. દિશાના રક્ષકોને જ્યાં શક્તિ સ્થાપિત થઈ છે, ત્યાં ખાડામાં ગોઠવીને, પથ્થરોને નંદા થી શરૂ કરીને ક્રમશ: ગોઠવવા. ભીંતના મધ્યમાં ભગવાનની પ્રતિમાઓ હોય છે, તેમ આઠ દેવતાઓ—ધર્મથી શરૂ—કોણે-કોણે વિભાજિત કરવા. સुभદ્રા અને અન્યમાં, ચાર—નંદા થી શરૂ—અગ્નિ કોણમાં ગોઠવવા; અજિતથી શરૂ કરેલા દેવતાઓને પૂર્વ તથા અન્ય વિજય દિશાઓમાં સ્થાપિત કરવી. બ્રહ્માને ઉપર, મહેશ્વરને સર્વવ્યાપી તરીકે ગોઠવીને, તેમના સ્થાપનનું ધ્યાન આકાશી મહેલના કેન્દ્રમાં કરવું. બલિ અર્પણ કર્યા પછી, વિઘ્નો અને દોષોની નિવૃત્તિ માટે શસ્ત્ર મંત્રનો જાપ કરવો; પાંચ પથ્થરો હોય તો પણ, જરૂરી સંકેત પ્રમાણે કરવું. કેન્દ્રમાં, સંપૂર્ણ પથ્થરનો અર્ધ ભાગ સुभદ્રા કળશમાં ગોઠવવો; કમળ વગેરેમાં, નંદા અને અન્યને અગ્નિ દિશા થી શરૂ કરીને ક્રમશ: કોણોમાં ગોઠવવા. કેન્દ્રમાં, ચાર માતૃરૂપ પણ સ્વીકારવામાં આવે છે; “પુર્ણા, તમે સર્વસંબંધથી વિશાળ વિશ્વરૂપ છો.” “અંગિરસના પુત્ર, અહીં બધું સંપૂર્ણ પૂર્ણ કરો; નંદા, તમે નંદિની છો, હું તમને અહીં મનુષ્યોમાં સ્થાપિત કરું છું.” “મહેલમાં સંતોષપૂર્વક નિવાસ કરો, જ્યાં સુધી ચંદ્ર, સૂર્ય અને તારાઓ રહે; વસિષ્ઠની પુત્રી, શરીરધારી જીવોને દીર્ઘાયુ, ઈચ્છા, સમૃદ્ધિ અને આનંદ આપો.” “સદા આ મહેલમાં રક્ષણ રાખો, શુભે, તમારી મહેનતથી સર્વ લોકોએ કલ્યાણ મળે, કશ્યપના વંશજ.” “જીવન અને ઈચ્છા પૂરી કરનાર, સમૃદ્ધિ આપનાર, વિજયી દેવી, અહીં સદા સમૃદ્ધિ અને જીવન આપો.” “વિજયી દેવી, અહીં સદા સ્થાયી રહો, ભાર્ગવી, ચિરવિજય અને કલ્યાણ માટે રાજા બની રહો.” “શુદ્ધ, અતિશય અને અવશેષ દોષોનો નાશ કરનાર, સિદ્ધિ અને મુક્તિ આપનાર, શુભ સ્વરૂપે, સર્વ જગ્યાએ, સર્વરૂપે, સદા અહીં નિવાસ કરો.” “આકાશને યજ્ઞસ્થળ બનાવી, ત્યાં ત્રણ તત્વો ગોઠવો; પછી નિયમ મુજબ પ્રાયશ્ચિત અર્પણ કરીને યજ્ઞ મુક્ત કરો.” ઈશ્વર કહે છે: “હવે હું મહેલમાં લિંગ સ્થાપન સમજાવું છું, જે ભોગ અને મુક્તિ આપે છે; દેવતાના દિવસે, હંમેશા આ વિધિઓ ભોગ અને મુક્તિ માટે કરવી.” “ચૈત્ર અને માઘના આરંભ સિવાય, પાંચ મહિનામાં, ગુરુ અથવા શુક્રોદયે, ત્રણ કરણના પ્રથમ દિવસે સ્થાપન કરવું.” “વિશેષ કરીને શુક્લપક્ષમાં, અથવા કૃષ્ણપક્ષની પાંચમી, ચોથી, નવમી, છઠ્ઠી અને ચૌદસ સિવાય.” “શુભ તિથિઓ છઠ્ઠી, ક્રૂર વારથી મુક્ત; શતભિષજ, ધનિષ્ટા, અર્દ્રા, અનુરાધા અને ત્રણ ઉત્તરા નક્ષત્રો.” “રોહિણી અને શ્રવણ પણ શુભ છે; મકર, સિંહ, તુલા, વૃષભ, ધનુ અથવા તેમના ત્રિકોણમાં લગ્ન હોવું.” “ગુરુ નવ રાશિ અને સાતમા સ્થાને શુભ; બુધ છઠ્ઠા, આઠમા, દસમા અને સાતમા સ્થાને શુભ, શનિ અશુભ ન હોય તો કલ્યાણકારી.” “ચંદ્ર લગ્નથી સાતમા સ્થાને અથવા દેવો સાથે હોય તો શક્તિ આપે; રાહુ દસમા, ત્રીજા, છઠ્ઠા અને દેવો સાથે હોય તો પણ શુભ.” “શનિ, મંગળ, સૂર્ય, ધૂમકેતુ છઠ્ઠા, ત્રીજા, અગિયારમા સ્થાને શુભ; બધા ગ્રહો—શુભ, ક્રૂર, પાપ—even અગિયારમા સ્થાને શુભ.” “લગ્નમાં પૂર્ણ દૃષ્ટિ, ગ્રહોમાં અર્ધ, ચોથા અને આઠમા સ્થાને ચોથા ભાગ, ચોથા અને આઠમા પદ સિવાય.” “ચાર પદોમાં ચોથા ભાગની કમી હોય તો, મીન અને મેષમાં ભોગ થાય; વૃષભ અને કુંભમાં ચાર પદોની કમી.” “મકર, મિથુન, પાંચ, ધનુ, તુલા, કર્ક, સિંહ; તુલા અને કન્યા છ પદોની કમી, ઘાટિકા પાંચ અને અર્ધ.” “સિંહ, વૃષભ, કુંભ સ્થિર અને સફળતા આપે; ધનુ, તુલા, મેષ ચલ, અને ત્રીજા ભાગ દ્વિભાવ.” “શુભ લગ્ન, શુભ ગ્રહો અને શુભ દૃષ્ટિ સાથે, ગુરુ, શુક્ર, બુધ જોડાય તો શક્તિ અને દીર્ઘાયુ આપે.” “રાજ્ય, પરાક્રમ, શક્તિ, પુત્ર, યશ, ગુણ વગેરે અનેક; પ્રથમ, સાતમા, ચોથા, દસમા ‘કોણ’ કહેવાય.” “ત્યાં ગુરુ, શુક્ર, બુધ સર્વ સિદ્ધિ આપે; પાપ ગ્રહ ત્રીજા, અગિયારમા, ચોથા સ્થાને શુભ થાય.” “ઉત્કર્ષથી સંબંધિત કામો સિવાય, વિદ્વાન તિથિ વગેરે અપનાવે, પાંચ ગુણવત્તા કે સંપત્તિ તરીકે સ્થાનનું માપ માન્ય રાખે.” “હાથથી બાર પગ દૂર, આગળ મંડપ બનાવવો; ચોરસ, ચાર દ્વાર, સ્નાન માટે અડધો માપ.” “એક કે ચાર મુખ, અથવા ઉગ્ર, પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ; ગજમુખ દસ હસ્ત, અથવા મંડપ અનુરૂપ.” “ઉત્તર તરફ બે હસ્ત વધારી, બાકી આઠ મંડપ; altar મધ્યમાં ચોરસ, કોણના થંભા સાથે જોડાયેલ.” “અલ્ટર ના પગ વચ્ચે જગ્યા રાખી, નવ કે પાંચ અગ્નિકુંડ, અથવા એક, શિવ માટે લાકડાની પાટિયા પર, પૂર્વમાં, અથવા ગુરુના કહ્યા મુજબ.” “સો પદાર્થ માટે મુઠી જેટલું, સો માટે આંગળી, હજાર માટે હસ્ત, દસ હજાર માટે બે હસ્ત.” “લાખ માટે ચોરસ અગ્નિકુંડ, કરોડ માટે આઠ હસ્ત; પૂર્વમાં ચાંદની જેવું, દક્ષિણમાં ત્રિકોણ.” આ રીતે, ભગવાને શાસ્ત્રોક્ત વિધિ, દિશા, દેવતાઓની સ્થાપના, શુભ સમય, ગ્રહ-નક્ષત્ર, અને યજ્ઞ-મંડપની રચના તથા અગ્નિકુંડની માપ—સૌ બધી વિધિઓ, શ્રદ્ધા અને નિયમ સાથે, મહેલના પવિત્ર કાર્ય માટે સમજાવી.