അഗ്നിപുരാണമ്

ദിവ്യാന്തരീക്ഷഭൂമിഷ്ഠാഃ സന്ത്വായുര്ദാഃ സുരാശ്ച തേ । ദേവസിദ്ധിം പ്രപ്നുഹി ത്വം ദേവയാത്രാസ്തു സാ തവ ।। ൨൩൬.

സ്വർഗ്ഗത്തിലും ആകാശത്തിലും ഭൂമിയിലും വസിക്കുന്ന ദേവന്മാർ നീണ്ടായുസ്സു തരണമെന്നു ആശംസിക്കുന്നു. ദൈവിക വിജയം നിനക്ക് ലഭിക്കട്ടെ, ഈ ദൈവികയാത്ര നിന്റെതായിരിക്കട്ടെ.

രക്ഷന്തു ദേവതാഃ സര്വാ ഇതി ശ്രുത്വാ നൃപോ വ്രജേത് । ഗൃഹീത്വാ സശരഞ്ചാപം ധനുര്നാഗേതി മന്ത്രതഃ ।। ൨൩൬.

'എല്ലാ ദേവതകളും രക്ഷിക്കട്ടെ' എന്നത് കേട്ട ശേഷം രാജാവ് അമ്പും വില്ലും എടുത്ത് 'നാഗവില്ലേ' എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് മുന്നോട്ട് പോകണം.

നദ്വിണ്ണോരിതി ജപ്ത്വാഥ ദദ്യാദ്രിപുമുഖ പദം । ദക്ഷിണം പദം ദ്വാത്രിംശദ്ദിക്ഷും പ്രാച്യാദിഷു ക്രമാത് ।। ൨൩൬.

'നദ്വിണ്ണോരെന്ന്' ഉച്ചരിച്ച്, പർവ്വതമുഖത്ത് വലതുകാൽ വച്ച്, കിഴക്കു തുടങ്ങി മുപ്പത്തിരണ്ട് ദിക്കുകളിലും ക്രമമായി കാൽവയ്ക്കണം.

നാഗം രഥം ഹയഞ്ചൈവ ധുര്യാംശ്ചൈവാരുഹേത് ക്രമാത് । ആരുഹ്യ വാദ്യൈര്ഗച്ഛേത പൃഷ്ഠതോ നാവലോകയേത് ।। ൨൩൬.

നാഗം, രഥം, കുതിര, കാളകൾ എന്നിവയിൽ തരംതോറായി കയറണം. കയറിയശേഷം വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദത്തോടെ മുന്നോട്ട് പോവണം, പിന്നോട്ട് നോക്കരുത്.

ക്രോശമാത്രം ഗതസ്തിഷ്ഠേത് പൂജയേദ്ദേവതാ ദ്വിജാന് । പരദേശം വ്രജേത് പശ്ചാദാത്മസൈന്യം ഹി പാലയന് ।। ൨൩൬.

ഒരു ക്രോഷം ദൂരം പോയാൽ നിൽക്കണം, ദേവതകളെയും ബ്രാഹ്മണരെയും ആരാധിക്കണം. പിന്നെ സ്വന്തം സൈന്യത്തെ സംരക്ഷിച്ച് അന്യദേശത്തേക്ക് പോവണം.

ദേവാനാം പൂജനം കുര്യ്യാന്ന ഛിന്ദ്യാദായമത്ര തു ।। ൨൩൬.

ദേവന്മാരെ ആരാധിക്കേണ്ടത് നിർബന്ധമാണ്, ഇത് ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്.

നാവമാനയേത്തദ്ദേശ്യാനാഗത്യ സ്വപുരം പുനഃ । ജയം പ്രാപ്യാര്ച്ചയേദ്ദേവാന് ദദ്യാദ്ദാനാനി പാര്ഥിപഃ ।। ൨൩൬.

അവിടത്തെ ജനങ്ങളെ അവഹേളിക്കരുത്. സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു വന്ന ശേഷം രാജാവ് വിജയിച്ചാൽ ദേവന്മാരെ ആരാധിച്ച് ദാനം നൽകണം.

ദ്വിതീയേഽഹനി സങ്‌ഗ്രാമോ ഭവിഷ്യതി യദാ തദാ । സ്നാപയേദ്‌ഗജമശ്വാദി യജേദ്ദേവം നൃസിംഹകം ।। ൨൩൬.

രണ്ടാം ദിവസം യുദ്ധം നടക്കുമ്പോൾ ആന, കുതിര മുതലായവയെ കുളിപ്പിച്ച് നരസിംഹദേവനെ ആരാധിക്കണം.

ഛത്രാദിരാജലിങ്ഗാനി ശസ്ത്രാണി നിശി വൈ ഗണാന് । പ്രാതര്നൃസിംഹകം പൂജ്യ വാഹനാദ്യമശേഷതഃ ।। ൨൩൬.

രാത്രിയിൽ കുട, രാജചിഹ്നങ്ങൾ, ആയുധങ്ങൾ എന്നിവയും സംഘങ്ങളെയും ആരാധിക്കണം. രാവിലെ നരസിംഹദേവനെയും എല്ലാ വാഹനങ്ങളെയും പൂർണ്ണമായും ആരാധിക്കണം.

പുരോധസാ ഹുതം പശ്യേദ്വഹ്നിം ഹുത്വാ ദ്വിജാന്യദേത്। ഗൃഹീത്വാ സശരഞ്ചാപം ഗജാദ്യാരുദ്യ വൈ ബ്രജേത് ।। ൨൩൬.

പൂജാരി ഹോമം ചെയ്തതും ദീപം കണ്ടതും ശേഷം ബ്രാഹ്മണരെ ആദരിക്കണം. അമ്പും വില്ലും എടുത്ത് ആന മുതലായവയിൽ കയറി മുന്നോട്ട് പോവണം.

ദേശേ ത്വദൃശ്യഃ ശത്രൂണാം കുര്യ്യാത് പ്രകൃതികല്പനാം । സംഹതാന് യോധയേദല്പാന് കാമം വിസ്താരയേദ്‌ബഹൂന് ।। ൨൩൬.

ശത്രുക്കൾക്ക് കാണാനാകാത്ത സ്ഥലത്ത് സൈന്യത്തിന്റെ ക്രമീകരണം നടത്തണം. കൂട്ടമായുള്ളവരെ കുറച്ച് ആളുകൾ കൊണ്ട് നേരിടുകയും, കൂടുതൽ സൈന്യത്തെ ആവശ്യമെങ്കിൽ വ്യാപിപ്പിക്കാനും ചെയ്യണം.

സൂചീമുഖമനീകം സ്യാദല്പാനാം ബഹുഭിഃ സഹ। വ്യൂഹാഃ പ്രാണ്യങ്ഗരൂപാശ്ച ദ്രവ്യരൂപാശ്ച കീര്ത്തിതാഃ ।। ൨൩൬.

കുറച്ച് ആളുകൾക്ക് കൂടെ കൂടുതൽ ആളുകൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ സൂചിമുഖം എന്ന വ്യൂഹം ഉപയോഗിക്കാം. വ്യൂഹങ്ങൾ ജീവാംഗങ്ങളുടെ രൂപത്തിലും വസ്തുക്കളുടെ രൂപത്തിലും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഗരുഡോ മകരവ്യൂഹശ്ചക്രഃ ശ്യേനസ്തഥൈവ ച । അര്ദ്ധചന്ദ്രശ്ച വജ്രശ്ച ശകടവ്യൂഹ ഏവ ച ।। ൨൩൬.

ഗരുഡ, മകര, ചക്ര, ശ്യേന, അർദ്ധചന്ദ്ര, വജ്രം, ശകടവ്യൂഹം എന്നിവയും പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്നു.

മണ്ഡലഃ സര്വതോഭദ്രഃ സൂചീവ്യൂഹശ്ച തേ നരാഃ । വ്യൂഹാനാമഥ സര്വേഷാം പഞ്ചധാ സൈന്യകല്പനാ ।। ൨൩൬.

മണ്ഡലം, സർവതോഭദ്രം, സൂചിവ്യൂഹം എന്നിവയാണ് വ്യൂഹങ്ങൾ. ഇവയ്ക്കെല്ലാം സൈന്യത്തിന്റെ ക്രമീകരണം അഞ്ചുവിധമായി പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

ദ്വൌ പക്ഷാവനുപക്ഷൌ ദ്വാവവശ്യം പഞ്ചമം ഭവേത് । ഏകേന യദി വാ ദ്വാഭ്യാം ഭാഗാഭ്യാം യുദ്ധമാചരേത് ।। ൨൩൬.

രണ്ടു ചിറകുകളും രണ്ടു ഉപചിറകുകളും അഞ്ചാമത്തേത് എന്നും ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഒരോ വിഭാഗം കൊണ്ടോ രണ്ടോ വിഭാഗങ്ങൾ കൊണ്ടോ യുദ്ധം നടത്താം.

ഭാഗത്രയം സ്ഥാപയേത്തു തേഷാം രക്ഷാര്ഥമേവ ച । ന വ്യൂഹകല്പനാ കാര്യ്യാ രാജ്ഞോ ഭവതി കര്ഹിംചിത് ।। ൨൩൬.

അവരുടെ രക്ഷയ്ക്കായി മൂന്നു വിഭാഗങ്ങൾ രൂപീകരിക്കണം; രാജാവ് സ്വയം യുദ്ധക്രമം ഒരുക്കേണ്ടതില്ല.

മൂലച്ഛേദേ വിനാശഃ സ്യാന്ന യുധ്യേച്ച സ്വയന്നൃപഃ । സൈന്യസ്യ പശ്ചാത്തിഷ്ഠേത്തു ക്രോശമാത്രേ മഹീപതിഃ ।। ൨൩൬.

മൂലത്തെ നശിപ്പിച്ചാൽ മുഴുവൻ നാശം സംഭവിക്കും; രാജാവ് സ്വയം യുദ്ധം ചെയ്യരുത്, തന്റെ സൈന്യത്തിന് പിന്നിൽ ഒരു ക്രോഷം ദൂരത്ത് നിലകൊള്ളണം.

ഭഗ്നസന്ധാരണം തത്ര യോധാനാം പരികീര്ത്തിതം । പ്രധാനഭങ്ഗേ സൈന്യസ്യ നാവസ്ഥാനം വിധീയതേ ।। ൨൩൬.

അവിടെ യോദ്ധാക്കളുടെ പ്രധാന ശക്തി തകർന്നാൽ, സൈന്യത്തിന്റെ മുഖ്യഭാഗം തകരുമ്പോൾ പിന്നെ നിലനിൽപ്പില്ലെന്ന് പറയുന്നു.

ന സംഹതാന്ന വിരലാന്യോധാന് വ്യൂഹേ പ്രകല്പയേത് । ആയുധാനാന്തു സമ്മര്ദ്ദോ യഥാ ന സ്യാത് പരസ്പരം ।। ൨൩൬.

യോദ്ധാക്കളെ വളരെ അടുക്കയും വളരെ ചിതറുകയും ചെയ്ത് ക്രമീകരിക്കരുത്; അവരുടെ ആയുധങ്ങൾ തമ്മിൽ കൂട്ടിയിടിക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കണം.

ഭേത്തുകാമഃ പരനീകം സംഹതൈരേവ ഭേദയേത് । ഭേദരക്ഷ്യാഃ പരേണാപി കര്ത്തവ്യാഃ സംഹതാസ്തഥാ ।। ൨൩൬.

ശത്രുസൈന്യത്തെ തകർക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അടുക്കിയുള്ള സൈനികരുമായി അതു ചെയ്യണം; ശത്രുക്കളും തങ്ങളുടെ അടുക്കിയ കൂട്ടങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കണം.

വ്യൂഹം ഭേദാവഹം കുര്യ്യാത് പരവ്യൂഹേഷു ചേച്ഛയാ । ഗജസ്യ പാദരക്ഷാര്ഥാശ്ചത്വാരസ്തു തഥാ ദ്വിജ ।। ൨൩൬.

ശത്രുസൈന്യത്തിന്റെ ക്രമം തകർക്കാൻ കഴിയുന്ന ക്രമീകരണം ചെയ്യണം; ഒരു ആനയുടെ കാലുകൾ സംരക്ഷിക്കാൻ നാലു കാവൽക്കാരെ നിയോഗിക്കണം.

രഥസ്യ ചാശ്വാശ്ചത്വാരഃ സമാസ്തസ്യ ച ചര്മ്മിണഃ । ധന്വിനശ്ചര്മിഭിസ്തുല്യാഃ പുരസ്താച്ചര്മ്മിണോ രണേ ।। ൨൩൬.

ഒരു രഥത്തിന് നാലു കുതിരകളെ ചേർക്കണം, കൂടാതെ അതിലെ ചർമ്മം ധരിച്ച യോദ്ധാക്കളെയും; വില്ലാളികളെ ചർമ്മവസ്ത്രം ധരിച്ചവരോടൊപ്പം ചേർക്കണം, യുദ്ധത്തിൽ ചർമ്മവസ്ത്രം ധരിച്ചവരെ മുന്നിൽ നിർത്തണം.

വൃഷ്ഠതോ ധന്വിനഃ പശ്ചാദ്ധന്വിനാന്തുരഗാ രഥാഃ । രഥാനാം കുഞ്ജരാഃ പശ്ചാദ്ധാതവ്യാഃ പൃഥിവീക്ഷിതാ ।। ൨൩൬.

വില്ലാളികളുടെ പിന്നിൽ കൂടുതൽ വില്ലാളികൾ, പിന്നെ കുതിരകളും രഥങ്ങളും; രഥങ്ങളുടെ പിന്നിൽ ആനകളെ രാജാവ് നിർത്തണം.

പദാതികുഞ്ജരാശ്വനാം ധര്മ്മകാര്യ്യം പ്രയത്നതഃ । ശൂരാഃ പ്രമുഖതോ ദേയാഃ സ്കന്ധമാത്രപ്രദര്ശനം ।। ൨൩൬.

കാലാളുകൾ, ആനകൾ, കുതിരകൾ എന്നിവയെ സൂക്ഷ്മമായി ക്രമീകരിക്കണം; ധൈര്യശാലികൾ മുന്നിൽ നിൽക്കണം, അവരുടെ തോളുകൾ മാത്രം കാണുന്ന വിധത്തിൽ.

കര്ത്തവ്യം ഭീരുസങ്ഘേന ശത്രുവിദ്രാവകാരകം । ദാരയന്തി പുരസ്താത്തു ന ദേയാ ഭീരവഃ പുരഃ ।। ൨൩൬.

ശത്രുവിനെ ഓടിക്കാൻ ഭീരുക്കളുടെ കൂട്ടത്തോടെ ഒരു ക്രമീകരണം ചെയ്യണം; ഭീരുക്കളെ മുന്നിൽ നിർത്തരുത്.

പ്രോത്സാഹയന്ത്യേവ രണേ ഭീരൂന് ശൂഗഃ പുരസ്ഥിതാഃ । പ്രാംശവഃ ശുകനാശാശ്ച യേ ചാജിഹ്മേക്ഷണാ൨ നരാഃ ।। ൨൩൬.

യുദ്ധത്തിൽ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ധൈര്യശാലികൾ ഭീരുക്കളെ ഉത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു; ഉയരം കൂടിയവരും വിശാലമായ തോളുകളുള്ളവരും നേരെ നോക്കുന്നവരുമാണ് മുന്നിൽ നിർത്തേണ്ടത്.

സംഹതഭ്രയുഗാശ്ചൈവ ക്രോധനാഃ കലഹപ്രിയാഃ । നിത്യഹൃഷ്ടാഃ പ്രഹൃഷ്ടാശ്ച ശൂരാ ജ്ഞേയാശ്യ കാമിനഃ ।। ൨൩൬.

അടുത്തടുത്ത് ചേർന്നിരിക്കുന്നവരും എളുപ്പത്തിൽ കോപിക്കുന്നവരും കലഹം ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവരും എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെയും ഉല്ലാസത്തോടെയും ഉള്ളവരും ധൈര്യശാലികളും യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരായി അറിയപ്പെടണം.

പ്രപ്തിയുദ്ധം ഗജാനാഞ്ച തോയദാനാദികശ്ച യത് ।। ൨൩൬.

ആനകളുടെ യുദ്ധരീതി, വെള്ളം നൽകൽ തുടങ്ങിയ ആവശ്യങ്ങൾ എന്നിവ വിവരിക്കുന്നു.

ആയുധാനയനം ചൈവ പത്തികര്മ്മം വിധീയതേ । രിപൂണാം ഭേത്തുകാമാനാം സ്വസൈന്യസ്യ തു രക്ഷണം ।। ൨൩൬.

ആയുധങ്ങളുടെ നീക്കം, കാലാളുകളുടെ ജോലി എന്നിവ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; ശത്രുവിനെ തകർക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കും സ്വന്തം സൈന്യത്തെ സംരക്ഷിക്കാനും വേണ്ടിയാണ് ഇത്.