प्राचीन काळी, विधीपूर्वक यज्ञ मंडपाची रचना कशी करावी, याचे अत्यंत सूक्ष्म आणि पवित्र मार्गदर्शन ऋषींनी दिले होते. सात अविनाशी रूपांनी विभागलेली भूमी, चाळीस हातांच्या क्षेत्रात योग्य क्रमाने विभागली जाते. प्रत्येक विभाग सात भागांत विभागायचा, त्यातही एक विभाग दोनदा विभागायचा—अशा प्रकारे चौसष्ट, सातशे आणि एक हजार विभाग तयार होतात. मंडपाच्या मध्यभागी शुभ enclosed जागा आणि सोळा विभाग असतात. बाजूला एक रांग आणि आठ शुभ enclosed जागा, तसेच एक लहान रांग असते. सोळा रांगा आणि एक रांग, चौवीस कमळे; बत्तीस रांग-कमळे, तसेच रांग आणि लहान रांगांमधून निर्माण होणारी कमळे अशा प्रकारे विभागणी होते. नंतर चाळीस रांगा आणि उरलेल्या तीन रांगा तयार होतात. दिशांमध्ये दरवाजे आणि त्यांची शोभा वाढवली जाते, तर मध्यभागी ती पुसली जाते. दोन, चार किंवा सहा दरवाजे स्थापायचे असतील, तर चारही दिशांना पुसावे लागते; पाच, तीन किंवा एक दरवाजा बाहेरच्या बाजूस असावा, म्हणजे सुंदर दुय्यम दरवाज्यांची स्थापना होते. दरवाज्यांजवळ, आतल्या बाजूला, मध्यभागी चार जागा, दोन-दोन करून पुसाव्यात—अशा प्रकारे सहा अलंकार सिद्ध होतात. एका दिशेला चार अशी संख्या येते. प्रत्येक दिशेला तीन प्रवेशद्वारे असावीत, आणि प्रत्येक कोपऱ्यात पाच-पाच क्रमाने रांगा मांडाव्यात. अशा रीतीने enclosure तयार होतात आणि शुभ वर्तुळाची स्थापना केली जाते. नारदांनी सांगितले की, मध्य कमळात ब्रह्मदेवाची अंगोपांगांसह पूजा करावी. पूर्वेकडील पाकळीवर कमळनाभी विष्णूची पूजा करावी; आग्नेय पाकळीवर प्रकृतीची, दक्षिण पाकळीवर पुरुषाची पूजा करावी. पुरुषाच्या उजव्या बाजूला अग्नीची पूजा करावी; नैऋत्य दिशेला वरुण आणि वायूची; पश्चिम पाकळीवर आदित्याची, वायव्य दिशेला ऋग्वेद आणि यजुर्वेदाची, आणि उत्तरेकडील पाकळीवर ईशान रूपाची पूजा करावी. दुसऱ्या वर्तुळातील पाकळ्यांमध्ये इंद्र व इतर सोळा देवता, साम, अथर्व, आकाश, वायु, तेज आणि जल यांची पूजा करावी. पृथ्वी, मन, कान, त्वचा, डोळे, जिभ, नाक, आणि सोळाव्या क्रमाने भूः, भुवः, स्वः यांचीही पूजा करावी. महार, जनस, तप, सत्य, अग्निष्टोम, अतिरात्र, उक्त, षोडशी, वाजपेय अशी यज्ञे, तसेच अतिरात्रानंतर आप्तोर्याम, मन, बुद्धी, अहंकार, शब्द, स्पर्श, रूप, चव, वासना—अशा चोवीस पाकळ्यांमध्ये क्रमाने पूजा करावी. प्राण, मनाचा अधिपती, पाच ज्ञानेद्रिये, प्रकृती आणि शब्दतत्त्व यांचीही पूजा करावी. वासुदेवापासून सुरू होणाऱ्या दहा रूपांची, मन, कान, त्वचा, डोळे, जिभ, नाक, वाणी, हात, पाय—अशा बत्तीस पाकळ्यांमध्ये पूजा करावी. चौथ्या enclosure मध्ये त्यांचे अंगोपांग व परिवारासह पूजन करावे. गुद आणि जननेन्द्रिय, बाराही महिन्यांचे अधिपती, बाह्य enclosure मध्ये पुरुषोत्तमापासून सुरू होणाऱ्या सहा गटांची पूजा करावी. चक्रकमळात महिन्यांचे अधिपती, आठ प्रकृती, नंतर सहा, पाच, चार इत्यादींची पूजा करावी. नंतर मंडलामध्ये रेषा आखाव्यात; मध्यभागी पिवळा रंग असावा, सर्व पाकळ्या शुभ्र आणि सम असाव्यात. दोन हातांच्या रुंदीइतकी पाकळी, एक हातात अर्धी, सर्व पाकळ्या पांढऱ्या असाव्यात. कमळाच्या सांध्यांना पांढरा रंग, इच्छेनुसार काळा किंवा गडद निळा रंग द्यावा. केसर लाल आणि पिवळ्या रंगाच्या असाव्यात; कोपऱ्यांत लाल रंग भरावा; योगपीठ सर्व रंगांनी इच्छेनुसार सजवावे. रचनेला वेली, छत्र, पाने इ. ने सजवावे; आसनाच्या प्रवेशद्वारी पांढरा रंग शोभेसाठी, लाल तेजासाठी, पिवळा देखील वापरावा. निळ्याने सजावट वाढवावी, कोपरे पांढरे ठेवावेत. भद्रकासाठी अशीच भर घालावी. अरका बियांचे रंग गडद, लाल रेषा असलेले, काळसर व बाहेर पांढऱ्या, काळ्या, लाल आणि पिवळ्या रेषा असाव्यात. तांदूळ किंवा तत्सम धान्यांचे पूड पांढरे, करडईसारख्या पदार्थांपासून लाल, हळदीपासून पिवळे, भाजलेल्या धान्यांपासून काळे रंग तयार होतात. शमी पानांपासून बिया गडद रंगाच्या होतात; त्यावरही गडद खुणा असतात. मंत्र जप आणि विद्याप्राप्तीसाठी चार लाख संख्या सांगितली आहे. बुद्धिविद्यांसाठी दहा हजार, स्तोत्रांसाठी एक हजार प्रमाण आहे. पूर्वी, एक लाखाने मंत्र व आत्मा शुद्ध होतात. आणखी एक लाखाने मंत्र क्षेत्रात स्थिर होतो. पूर्वी बीजांचा होम समप्रमाणात सांगितला आहे. पूर्वसाधनेचा दहावा भाग मंत्रसेवा इत्यादींसाठी सांगितला आहे. प्रारंभिक विधीत मासिक व्रत पाळावे. डावा पाय जमिनीवर ठेवावा आणि दान स्वीकारू नये; या प्रमाणाच्या दुप्पट किंवा तिप्पट केल्यास मध्यम आणि श्रेष्ठ सिद्धी प्राप्त होते. आता मी मंत्रध्यान सांगतो, ज्यामुळे मंत्रजनित फल प्राप्त होते. स्थूल, शब्दमय रूप हे बाह्य रूप समजावे. सूक्ष्म रूप तेजस्वी, हृदयात वास करणारे, विचारमय असते; विचाररहित तेच परम मानले जाते. इतरांसाठी हृदयस्थित, विचाररूप प्रतिमा नेहमी स्मरणात ठेवावी; स्थूल रूपाला 'विराट', सूक्ष्माला 'लिंग' म्हणतात. विचाररहित रूप दिव्य मानले जाते; ते चैतन्य, अविनाशी प्रकाश, हृदयकमळात वास करणारे असते. बीजातून उत्पन्न झालेल्या बीजाचे ध्यान करावे, ते कदंब फुलासारखे दिसते; जणू मडक्यात ठेवलेल्या दिव्यासारखे, ज्याची ज्योत आतल्या बाजूस दडलेली असते. अशा रीतीने, मंत्रांचा अधिपती हृदयात एकरूप व एकटा राहतो; जसे छिद्र असलेल्या मडक्यातून किरण बाहेर पडतात, तसे बीजाच्या किरणांचे विस्तार होते. तेच किरण नाड्यांमधून बाहेर पसरतात; नंतर, त्या तेजाने प्रकाशित होऊन, ते दिव्य शरीर धारण करतात व स्थिर राहतात.