ଏହି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରେ, ପ୍ରଥମେ, ବିଧିମତ ଭାବରେ ‘ବାତ’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ‘ବାୟୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର’ କହି ବାୟୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରେ, ‘ସୋମଦେବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଗଦାଧାରୀ, ତୁମର ଯାନ ସହିତ ଆସ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୋମଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଦରକାର। ‘ତୁମେ କୁବେର ସହିତ ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରକୁ ରକ୍ଷା କର; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର’ ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା, ‘ସୋମ ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୋମଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ତା’ପରେ, ‘ଇଶାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ବୃଷଭ ଉପରେ ଆସ, ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କର; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର’ ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଇଶାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ‘ଇଶାନମସ୍ୟ’ କିମ୍ବା ‘ଇଶାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର’ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିବେ। ପରେ, ‘ବ୍ରହ୍ମା, ହଂସ ଉପରେ ଆସ, ସ୍ରୁଚି ଓ ସ୍ରୁବା ଧାରଣ କର’ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ଦରକାର। ‘ତୁମେ ତୁମ ପ୍ରପଞ୍ଚ ସହିତ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କର; ଅଜନ୍ମା ଯଜ୍ଞର ମୂଳ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର’ ବୋଲି ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କୁ ‘ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ’ କିମ୍ବା ‘ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ‘ଅନନ୍ତ, ଚକ୍ରଧାରୀ, ନାଗରାଜ, କୁର୍ମ ଉପରେ ଆସ; ତଳ ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କର; ହେ ପ୍ରଭୁ ଅନନ୍ତ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର’ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ‘ସର୍ପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର’ ବୋଲି କିମ୍ବା ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ହବି ଦେଇ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ନମସ୍କାର କରିପାରିବେ। ଏହିପରେ, ଭଗବାନ କହିଲେ— ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଭୂମିକୁ ଚିହ୍ନିତ କରି, ଚାଉଳ ଓ ସୋରିଷ ଛଡ଼ି, ଗାଈର ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଛିଟି, ନରସିଂହ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର। ଏହାପରେ, ଏକ ଘଡ଼ା, ମଣିମାଳା ଓ ଶୁଭ ଉପକରଣ ଦେଇ ଭୂମିକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ହଳଦି ରଙ୍ଗ ଦେଇ, ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଏଠାରେ ୧୦୮ ହବି ଦେବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ, ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଧାରାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚାଉଳରେ ଜଳ ଛିଟି ଏହାକୁ ରଖିବା ଓ ଘଡ଼ାକୁ ବାମ ପଟେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଛଡ଼ିବା ଦରକାର। ପୁନଃ ଘଡ଼ା ଉପରେ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଅଚ୍ୟୁତ ଓ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ‘ଯୁଗ୍ମେ, ଯୁଗ୍ମେ’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ମଣ୍ଡଳର ଛଅ ଦିଗର ଶୟ୍ୟା ଉପରେ ବସାଇବା ଉଚିତ। ଶୟ୍ୟା, କୁଶ ତୀର୍ଥ ଓ ଉପାହାର ଉପରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ବିଦ୍ୟାର ନାଥ ଭାବେ, ମଧୁଘାତ ଓ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବାୟୁ ଆଦି ଦିଗରେ ବାମନ, ଶ୍ରୀଧର, ହୃଷୀକେଶ, ବିଦ୍ୟାନାଥ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ, ମଧୁଘାତ ଓ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପଞ୍ଚପାତ୍ର ଓ ବେଦିରେ ପୂଜା କରି, ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ନେଇ ସ୍ନାନମଣ୍ଡପରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ ଘଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଚାରିଦିଗରେ ବିନ୍ୟାସ କରି, ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଲାଗିଥିବା କଳଶ ଠିକ୍ ଭାବରେ ରଖିବା ଦରକାର। ବଟ, ଉଦୁମ୍ବର, ଅଶ୍ୱଥ, ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ଶ୍ରୀ, ପଳାଶ, ଅର୍ଜୁନ, ପ୍ଲକ୍ଷ, କଦମ୍ବ, ବକୁଳ ଓ ଆମ୍ବ ଗଛର ଶାଖା ନେଇ ଆଣିବା ଉଚିତ। ତରୁଣ ଅଙ୍କୁର ପୂର୍ବ ଘଡ଼ାରେ ରଖି, ପଦ୍ମକ, ରୋଚନା, ଦୂର୍ବା ଓ ଦର୍ଭା ଗଛ ଏଠାରେ ଯୋଗ କରିବା ଦରକାର। ଜାତୀ ଓ କୁନ୍ଦ ଫୁଲ, ଚନ୍ଦନ, ରକ୍ତଚନ୍ଦନ, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ତଗର, ଚାଉଳ ଡାହାଣ ପଟେ ରଖିବା ଉଚିତ। ସୁନା, ଚାନ୍ଦି, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ନଦୀ କାଠି ମାଟି, ବିଶେଷକରି ଜାହ୍ନବୀର ମାଟି ଯାହା ସମୁଦ୍ରକୁ ବହେ, ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ରଖିବା ଦରକାର। ଗୋମୟ, ଯବ, ଚାଉଳ, ତିଳ, ବିଷ୍ଣୁପର୍ଣ୍ଣୀ, ଶ୍ୟାମଳତା, ଭୃଙ୍ଗରାଜ, ଶତାଧରୀ ଗଛ ରଖିବା ଉଚିତ। ସହଦେବୀ, ମହାଦେବୀ, ବଳା, ଚିହ୍ନିତ ବ୍ୟାଘ୍ନୀ ଓ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ରଖିବା ଦରକାର। ପିଲିପିଲା ମାଟି ଓ ସାତ ସ୍ଥାନର ମାଟି, ଅନ୍ୟ ଘଡ଼ାରେ ବାଲି ଓ ଜାହ୍ନବୀ ଜଳ ରଖିବା ଉଚିତ। ବରାହ ଦାଁତ, ବୃଷଭ ଶୁକ୍ର, ହାତୀ ଶିଂ, ପଦ୍ମ ମୂଳ ଓ କୁଶ ମୂଳ ମାଟି ଏଠାରେ ରଖିବା ଦରକାର। ତୀର୍ଥ ଓ ପର୍ବତ ମାଟି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଘଡ଼ାରେ ନାଗକେଶର ଫୁଲ ଓ କାଶ୍ମୀର ରଖିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟମାନେ ଚନ୍ଦନ, ନାଗର, କପୂର, ଫୁଲ ଓ ବେରିଲ, ପ୍ରବାଳ, ମୁକ୍ତା, ସ୍ଫଟିକ, ହୀରା ରଖିବେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରଖି, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ନଦୀ, ସରୋବର ଓ ପୋଖରୀର ଜଳ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏକ ଏକାଉଁଠିଆ ମଣ୍ଡପରେ ଧାନ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଓ ଏହାଦିକି ଭରା ଘଡ଼ା ରଖି, ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ ପାଠ କରି ସଂସ୍କାର କରିବା ଦରକାର। ଯବ, ଧଳା ସୋରିଷ, ସୁଗନ୍ଧ, କୁଶ ଶିରା, ଅଭଦ୍ର ଚାଉଳ, ଫଳ ଓ ପୁଷ୍ପ ପୂଜା ପାଇଁ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ପଦ୍ମ, କୃଷ୍ଣାଲତା, ଦୂର୍ବା, ବିଷ୍ଣୁପର୍ଣ୍ଣୀ, କୁଶ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ ଓ ମଧୁପର୍କ ଦକ୍ଷିଣରେ ରଖିବା ଦରକାର। କକ୍କୋଳ, ଲବଙ୍ଗ, ଶୁଭ ଜାତିର ଜାଇଫଳ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଆଚମନ ପାଇଁ ଦୂର୍ବା ଓ ଅଭଦ୍ର ଚାଉଳ ସହିତ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ରଖିବା ଉଚିତ। ନୈଋତ୍ୟ ଦିଗରେ ଦୀପାରାଧନ ଓ ଅଙ୍ଗ ମର୍ଦ୍ଦନ ପାଇଁ ପାତ୍ର ସୁଗନ୍ଧ ଓ ପୁଷ୍ପ ଭରି ରଖିବା ଦରକାର। ମୁରା, ମାଂସୀ, ଆମଳକ, ସହଦେବୀ, ନିଶାଦିକା ଓ ସାଠିଏ ଦୀପ, ଆଠିଏ ଆରତି ପାଇଁ ଦୀପ ରଖିବା ଉଚିତ। ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଶ୍ରୀବତ୍ସ, ବଜ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ଏହାଦିକି ସୁନାର ଭାଣ୍ଡରେ ରଖି ନାନାବିଧ ପୁଷ୍ପ ଯୋଗ କରିବା ଦରକାର। ପୁନଃ, ଭଗବାନ କହିଲେ— ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଆଚାର୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ନିମିତ୍ତ କରିବେ, ବୈଷ୍ଣବ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରିବେ। ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ୧୦୮ ହବି ଦେଇ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କଳଶ ଉପରେ ଜଳ ଛିଟିବେ। କାର୍ଯ୍ୟଶାଳାରେ ଜଳ ଛିଟି, ମୂର୍ତ୍ତିକାରମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବେ। ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଡାହାଣ ହାତରେ ସୁତାର ରକ୍ଷାସୂତ୍ର ବାନ୍ଧିବେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ‘ଶିପିବିଷ୍ଟ’ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, ଉନା, ସୋରିଷ ଓ ପାଟ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଆଚାର୍ୟ ରକ୍ଷାସୂତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ। ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ମଣ୍ଡପରେ ରଖି, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧାଇ ପୂଜା କରି, ‘ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ’ ବୋଲି ସ୍ତୁତି କରିବେ।