ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏକ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତିଥି, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହସ୍ଥିତି ଦେଖିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ରେ ବା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ର ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଶୁଭ ମନାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଚତୁର୍ଥୀ, ଷଷ୍ଠୀ, ନବମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଏହା ନିଷିଦ୍ଧ। ଶୁଭ ତିଥି ମଧ୍ୟରେ ଷଷ୍ଠୀ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ, ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି କ୍ରୂର ଦିନ ନ ଥାଏ। ଶତଭିଷାଜ୍, ଧନିଷ୍ଠା, ଆର୍ଦ୍ରା, ଅନୁରାଧା ଓ ତିନି ଉତ୍ତରା ନକ୍ଷତ୍ର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଙ୍ଗଳମୟ। ରୋହିଣୀ ଓ ଶ୍ରବଣ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ ଶୁଭ ମନାଯାଏ। ଲଗ୍ନ ଭଲ ହେବା ଦରକାର, ଯେଉଁଥିରେ କୁମ୍ଭ, ସିଂହ, ତୁଳା, ବୃଷ, ଧନୁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ତୃତୀୟ ଭାଗ ଶୁଭ ମନାଯାଏ। ବୃହସ୍ପତି ନବ ରାଶିରେ କିମ୍ବା ସପ୍ତମ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ। ବୁଧ ଷଷ୍ଠ, ଅଷ୍ଟମ, ଦଶମ ଓ ସପ୍ତମ ସ୍ଥାନରେ ଶୁଭ, ଶନି ଅକ୍ଷତ ଥିଲେ ଶୁଭ ଫଳଦାୟକ। ଚନ୍ଦ୍ର ଲଗ୍ନରୁ ସପ୍ତମ ରାଶିରେ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ ସଦାବଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ରାହୁ ଦଶମ, ତୃତୀୟ କିମ୍ବା ଷଷ୍ଠ ସ୍ଥାନରେ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ମନାଯାଏ। ଶନି, ମଙ୍ଗଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧୂମକେତୁ ଷଷ୍ଠ, ତୃତୀୟ କିମ୍ବା ଏକାଦଶ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ଶୁଭ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ଏକାଦଶରେ ଥିଲେ ସେମାନେ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଗ୍ରହମାନେ ଲଗ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଅଧା ଦୃଷ୍ଟି ଗ୍ରହମାନେ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ଓ ଅଷ୍ଟମ ସ୍ଥାନରେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଦୃଷ୍ଟି ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଚତୁର୍ଥ ଓ ଅଷ୍ଟମ ପଦ ଛାଡ଼ି। ଯଦି ଚତୁର୍ଥାଂଶ ନାଡ଼ି ଅଭାବ ଥାଏ, ତେବେ ମୀନ ଓ ମେଷରେ ଭୋଗ ହୁଏ; ବୃଷ ଓ କୁମ୍ଭରେ ଚାରି ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଭାବ ଥାଏ। ମକର, ମିଥୁନ, ଧନୁ, ତୁଳା, କର୍କଟ ଓ ସିଂହରେ ପାଞ୍ଚ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଭାବ ଥାଏ; ତୁଳା ଓ କନ୍ୟାରେ ଛଅ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଭାବ ଓ ଘାଟିକାରେ ପାଞ୍ଚ ଓ ଅର୍ଧ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଭାବ ଥାଏ। ସିଂହ, ବୃଷ ଓ କୁମ୍ଭ ଦୃଢ଼ ଓ ସଫଳତାଦାୟକ, ଧନୁ, ତୁଳା ଓ ମେଷ ଚଞ୍ଚଳ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ତୃତୀୟ ଭାଗ ଦ୍ୱିଭାବୀ। ଶୁଭ ଲଗ୍ନ ଯଦି ଶୁଭ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ସହିତ ଓ ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଥାଏ, ବୃହସ୍ପତି, ଶୁକ୍ର, ବୁଧ ଯୋଗ ଥିଲେ ଶକ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ମିଳେ। ଏଠାରେ ରାଜ୍ୟ, ପ୍ରଭାବ, ପୁତ୍ର, କୀର୍ତ୍ତି, ଧର୍ମ ଓ ଏହା ସହ ଅନେକ ଫଳ ମିଳେ; ଏଠି ଏକମ, ସପ୍ତମ, ଚତୁର୍ଥ ଓ ଦଶମ କୋଣ ମନାଯାଏ। ଏଠି ବୃହସ୍ପତି, ଶୁକ୍ର ଓ ବୁଧ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି; କ୍ରୂର ଗ୍ରହମାନେ ତୃତୀୟ, ଏକାଦଶ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ହୁଅନ୍ତି। ଉତ୍କର୍ଷ ନ ଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତିଥି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାପ ଦେଖି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ପଞ୍ଚମାପ ସ୍ଥଳ ଛାଡ଼ିବା କିମ୍ବା ଧନ ଭାବିବା ଉଚିତ। ହାତଠାରୁ ବାରଟି ପଦକ୍ଷେପ ଦୂରେ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଚାରିଟି ଦ୍ୱାର ଓ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଅର୍ଧ ଆକାରର ହେବା ଦରକାର। ଏହା ଏକ କିମ୍ବା ଚାରି ମୁହଁରେ ହୋଇପାରେ, କିମ୍ବା ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିରେ ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥାଏ; ଗଜ ଆକୃତି ଦଶ ହାତ ଲମ୍ବା, କିମ୍ବା ଯଥାଯଥି ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିଯାଏ। ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଦୁଇ ହାତ ବଢ଼ାଇ ଅନ୍ୟ ମଣ୍ଡପ ଏଠି ଆଠଟି ହେବା ଉଚିତ; ଚତୁର୍ଭୁଜ ବେଦି ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ, ଏବଂ କୋଣ ମଣ୍ଡପ ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଏ। ବେଦିର ଚାରି ପାଏ ମଧ୍ୟରେ ଥୋଡ଼ା ଜାଗା ରଖି, ନଅ କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ କୁଣ୍ଡ, କିମ୍ବା ଏକ କୁଣ୍ଡ, ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ କାଠର ପାଳିକାରେ, କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ, କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ତିଆରି କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏହି କୁଣ୍ଡର ମାପ ଏକ ମୁଠି ହେଲେ ଏକଶେ ପାଇଁ, ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି ମାପ ଶତ ପାଇଁ, ଏକ ହାତ ହଜାର ପାଇଁ, ଦୁଇ ହାତ ଦଶ ହଜାର ପାଇଁ। ଲକ୍ଷ ପାଇଁ ଚତୁର୍ଭୁଜ କୁଣ୍ଡ ଏବଂ କୋଟି ପାଇଁ ଆଠ ହାତ ଲମ୍ବା; ପୂର୍ବରେ ଚନ୍ଦ୍ରାକାର, ଦକ୍ଷିଣରେ ତ୍ରିକୋଣ ଆକୃତି ହୁଏ। ପଶ୍ଚିମରେ ଷଡ୍ଭୁଜ, ଉତ୍ତରରେ ପଦ୍ମାକାର, ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ଅଷ୍ଟଭୁଜ କୁଣ୍ଡ ତିଆରି ହୁଏ; ଶିବଙ୍କ କୁଣ୍ଡ ଚିଆଁ ଖୋଡ଼ାଯାଏ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ପାଟି ଥାଏ। ଏହାର ବାହାରେ ତିନିଟି ପାଟି ଥାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଟି ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଉଡ଼ା, ବେଦିକ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଟି ଛଅ ଆଙ୍ଗୁଠି କିମ୍ବା ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଆକୃତିରେ। ଏହି ସବୁ ପାଟି ଉପରେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅଶ୍ୱଥ ପତ୍ର ଆକୃତିର ଯୋନି ରଖିବା ଦରକାର; ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି, ଚଉଡ଼ା ଆଠ ଆଙ୍ଗୁଠି। ଲମ୍ବା ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡର ଅର୍ଧ ଏବଂ ତଳ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଗଳା ସମାନ। ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ, ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମ କୁଣ୍ଡର ଯୋନି ଉତ୍ତରମୁଖୀ; ଅନ୍ୟ ମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବମୁଖୀ କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁଖ କରାଯାଏ। ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡର ଚବିଶ ଅଂଶ ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି ମାନାଯାଏ। ଦ୍ୱାର ଭାବରେ ପ୍ଲକ୍ଷ, ଉଦୁମ୍ବର, ଅଶ୍ୱଥ ଓ ବଟ ଗଛ ପ୍ରଥମେ ରଖାଯାଏ; ଏହାର କ୍ରମରେ ଶାନ୍ତି, ପ୍ରେରଣା, ଶକ୍ତି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଆଦି ନାମ ଦିଆଯାଏ। ଦ୍ୱାର ପାଞ୍ଚ, ଛଅ କିମ୍ବା ସାତ ହାତ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଏକ ହାତ ଦୂରରେ ରଖାଯାଏ; ଚଉଡ଼ା ଅର୍ଧ, ଆମ୍ବ ଶାଖା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦଳ ଦ୍ୱାର ଶୋଭିତ। ପତାକାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ଆକୃତି, ରକ୍ତ, କଳା, ଧୂସର, ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭା ଭଳି ଧଳା, ସୁନା, ଏବଂ ସ୍ପଟିକ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ରକ୍ତରଙ୍ଗ ପତାକା, ଦକ୍ଷିଣରୁ ନୀଳ, ଯାହା ନିରୃତିଙ୍କ; ଏହାର ଲମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ହାତ ଏବଂ ଚଉଡ଼ା ଅର୍ଧ, ପତାକା ଦୀର୍ଘ ଓ ବ୍ରହତ୍। ପତାକା ଦଣ୍ଡ ହାତ ମାପର, ପାଞ୍ଚ ହାତ ଲମ୍ବା; ଏହା କାହିଁକି ଧୂଳି ଗୁହା, ହାତୀ ଦନ୍ତ ଶିର୍ଷ କିମ୍ବା ବୃଷଭ ଶିଂଗ ରୁ ନିଆଯାଏ। ପଦ୍ମ ଗୁଛ, ବରାହ, ଗୋଶାଳା, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ରାସ୍ତା ଠାରୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗ କାଦୁ ନେବା ଦରକାର; ଏଠିରୁ ଅଷ୍ଟ ଭାଗ ଭୈକୁଣ୍ଠ, ପିଣାକୀନ ପାଇଁ।