ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଆକାଶଂ ମନସାହ୍ତ୍ଯ ମନୋହଙ୍କରଣେ କୁରୁ । ଅହଙ୍କାରଞ୍ଚ ମହତି ତଞ୍ଚାପ୍ଯଵ୍ଯାକୃତେ ନଯେତ୍

ମନ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି, ମନକୁ ଅହଂକାରରେ ଏକତା କରିବା; ଅହଂକାରକୁ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଅବ୍ୟାକୃତରେ ଏକତା କରିବା ଉଚିତ।

ଅଵ୍ଯାକୃତଂ ଜ୍ଞାନରୂପେ ଵାସୁଦେଵଃ ସ ଈରିତଃ। ସ ତାମଵ୍ଯାକୃତି ମାଯାମଵଷ୍ଟବ୍ଯ ସିସୃକ୍ଷଯା

ଅବ୍ୟାକୃତ ଜ୍ଞାନ ରୂପରେ ଵାସୁଦେବ ନାମରେ ପରିଚିତ; ସେ, ସୃଷ୍ଟି ଇଚ୍ଛାରେ ଅବ୍ୟାକୃତ ମାୟାକୁ ଧରି ରଖିଥାନ୍ତି।

ସଙ୍କର୍ଷଣଂ ସ ଶଵ୍ଦାତ୍ମା ସ୍ପର୍ଶାଖ୍ଯମସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ। କ୍ଷୋଭ୍ଯ ମାଯାଂ ସ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ତେଜୋରୁପଂ ସ ଚାସୃଜତ୍

ପ୍ରଭୁ ସଙ୍କର୍ଷଣଙ୍କୁ ଶବ୍ଦ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ମାୟାକୁ କ୍ଷୋଭିତ କରି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ତେଜ ରୂପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଅନିରୁଦ୍ଧଂ ରସମାତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଗନ୍ଧରୂପକମ୍। ଅନିରୁଦ୍ଧଃ ସ ଚ ବ୍ରହ୍ମା ଅପ ଆଦୌ ସସର୍ଜ ଚହ

ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ରସ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ ରୂପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଅନିରୁଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ପ୍ରଥମେ ଜଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ତସ୍ମିନ୍ ହିରଣ୍ମଯଞ୍ଚାଣ୍ଡଂ ସୋଽସୃଜତ୍ ପଞ୍ଚଭୂତଵଦ୍। ତସ୍ମିନ୍ ସଙ୍କ୍ରାମିତେ ଜୀଵ ଶକ୍ତିରାତ୍ମୋପସଂହୃତା

ସେଥିରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଡିଉଁ ତିଆରି କଲେ, ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଭଳି; ଏହାରେ ଜୀବ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ଶକ୍ତି ଆତ୍ମାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଲା।

ପ୍ରାଣୋ ଜୀଵେନ ସଂଯୁକ୍ତୋ ଵୃତ୍ତିମାନିତି ଶବ୍ଦ୍ଯତେ। ଜୀଵୋ ଵ୍ଯାହୃତିସଞ୍ଜ୍ଞସ୍ତୁ ପ୍ରାଣେଷ୍ଵାଧ୍ଯାତ୍ମିକଃ ସ୍ମୃତଃ

ପ୍ରାଣ ଜୀବ ସହିତ ଏକତା ହେଲେ ‘କ୍ରିୟାଶୀଳ’ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ଜୀବକୁ ବ୍ୟାହୃତି ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ପ୍ରାଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।

ପ୍ରାଣୈର୍ଯୁକ୍ତା ତତୋ ବୁଦ୍ଧିଃ ସଞ୍ଜାତା ଚାଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତିକା । ଅହଙ୍କାରସ୍ତତୋ ଜଜ୍ଞେ ମନସ୍ତସ୍ମାଦଜାଯତ

ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଉପକୃତ ହେଇ ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଅଷ୍ଟ ରୂପରେ ଅଛି; ଏହାରୁ ଅହଂକାର ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଏବଂ ତାହାରୁ ମନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଅର୍ଥାଃ ପ୍ରଜଜ୍ଞିରେ ପଞ୍ଚ ସଙ୍କଲ୍ପାଦିଯୁତାସ୍ତତଃ। ଶବ୍ଦଃ ସ୍ପର୍ଶଶ୍ଚ ରୂପଞ୍ଚ ରସୋ ଗନ୍ଧ ଇତି ସ୍ମୃତାଃ

ପାଞ୍ଚଟି ବସ୍ତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ଥିଲା; ସେଗୁଡିକ ହେଉଛି — ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ଦୃଶ୍ୟ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧ।

ଜ୍ଞାନଶକ୍ତିଯୁତାନ୍ଯେତୈରାରବ୍ଧାନୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ତୁ। ତ୍ଵକ୍‌ଶ୍ରୋତ୍ରଘ୍ରାଣଚକ୍ଷୂଂଷି ଜିହ୍ଵାବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ତୁ

ଏହି ବସ୍ତୁଗୁଡିକର ଜ୍ଞାନ ଶକ୍ତି ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେଗୁଡିକ ହେଉଛି — ଚମ୍ମ, କାନ, ନାକ, ଆଖି, ଜିହ୍ବା ଓ ବୁଦ୍ଧି।

ପାଦୌ ପାଯୁସ୍ତଥା ପାଣୀ ଵାଗୁପସ୍ଥଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମଃ। କର୍ମ୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚୈତାନି ପଞ୍ଚଭୂତାନ୍ଯତଃ ଶ୍ରୃଣୁ

ପାଦ, ପାୟୁ, ହାତ, ବାକ୍ ଓ ଉପସ୍ଥ — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ; ଏବେ ପାଞ୍ଚଟି ଭୂତ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ଆକାଶଵାଯୁତେଜାଂସି ସଲିଲଂ ପୃଥିଵୀ ତଥା। ସ୍ଥୂଲମେଭିଃ ଶରୀରନ୍ତୁ ସର୍ଵାଧାରଂ ପ୍ରଜାଯତେ

ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ପୃଥିବୀ — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଭୂତ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କର ଶରୀର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ପ୍ରାଣତତ୍ତ୍ଵଂ ଭକାରନ୍ତୁ ଜୀଵୋପାଧିଗତଂ ନ୍ଯସେତ୍। ହୃଦଯସ୍ଥଂ ବକାରନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିତତ୍ତ୍ଵଂ ନ୍ଯସେଦ୍ ବୁଧଃ

ପ୍ରାଣ ତତ୍ତ୍ୱକୁ 'ଭ' ଅକ୍ଷର ଭାବରେ ଜୀବ ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ; ବୁଦ୍ଧି ତତ୍ତ୍ୱକୁ 'ବ' ଅକ୍ଷର ଭାବରେ ହୃଦୟରେ ବିଦ୍ୱାନ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଫକାରମପି ତତ୍ରୈଵ ଅହଙ୍କାରମଯଂ ନ୍ଯସେତ୍। ମନସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ପକାରନ୍ତୁ ନ୍ଯସେତ୍ସଙ୍କଲ୍ପସମ୍ଭଵମ୍

ସେଠି 'ଫ' ଅକ୍ଷରକୁ ଅହଂକାର ଭାବରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ମନ ତତ୍ତ୍ୱକୁ 'ପ' ଅକ୍ଷର ଭାବରେ ଇଚ୍ଛାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଶବ୍ଦତନ୍ମାତ୍ରତତ୍ତ୍ଵନ୍ତୁ ନକାରଂ ମସ୍ତକେ ନ୍ଯସେତ୍। ସ୍ପର୍ଶାତ୍ମକଂ ଧକାରନ୍ତୁ ଵକ୍ତ୍ରଦେଶେ ତୁ ଵିନ୍ଯସେତ୍

'ନ' ଅକ୍ଷରକୁ ଶବ୍ଦ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ମସ୍ତକରେ ରଖିବା ଉଚିତ; 'ଧ' ଅକ୍ଷରକୁ ସ୍ପର୍ଶ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ମୁଁହ ଠାରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଦକାରଂ ରୂପତତ୍ତ୍ଵନ୍ତୁ ହୃଦ୍ଦେଶେ ଵିନିଵେଶଯେତ୍ । ଥକାରଂ ଵସ୍ତିଦେଶେ ତୁ ରସତନ୍ମାତ୍ରକଂ ନ୍ଯସେତ୍

'ଦ' ଅକ୍ଷରକୁ ଦୃଶ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ହୃଦୟରେ ରଖିବା ଉଚିତ; 'ଥ' ଅକ୍ଷରକୁ ରସ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ଗଭାରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ତକାରଂ ଗନ୍ଧତନ୍ମାତ୍ରଂ ଜଙ୍ଘଯୋର୍ଵ୍ଵିନିଵେଶଯେତ୍। ଣକାରଂ ଶ୍ରୋତ୍ରଯୋର୍ନ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଢକାରଂ ଵିନ୍ଯସେତ୍ତ୍ଵଚି

'ତ' ଅକ୍ଷରକୁ ଗନ୍ଧ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ଜଂଘାରେ ରଖିବା ଉଚିତ; 'ଣ' ଅକ୍ଷରକୁ କାନରେ ଓ 'ଢ' ଅକ୍ଷରକୁ ଚମ୍ମରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଡକାରଂ ନେତ୍ରଯୁଗ୍ମେ ତୁ ରସନାଯାଂ ଠକାରକମ୍। ଟକାରଂ ନାସିକାଯାନ୍ତୁ ଞକାରଂ ଵାଚି ଵିନ୍ଯସେତ୍

'ଢ' ଅକ୍ଷରକୁ ଦୁଇ ଆଖିରେ, 'ଠ' ଅକ୍ଷରକୁ ଜିହ୍ବାରେ, 'ଟ' ଅକ୍ଷରକୁ ନାକରେ ଓ 'ଞ' ଅକ୍ଷରକୁ ବାକ୍ରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଝକାରଂ କରଯୋର୍ନ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ପାଣିତତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଚକ୍ଷଣଃ। ଜକାରଂ ପଦଯୋର୍ନ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଛଂ ପାଯୌ ଚମୁପସ୍ଥକେ

ବିଦ୍ୱାନ 'ଝ' ଅକ୍ଷରକୁ ହାତରେ, 'ଜ' ଅକ୍ଷରକୁ ପାଦରେ, 'ଛ' ଅକ୍ଷରକୁ ପାୟୁରେ ଓ 'ଚ' ଅକ୍ଷରକୁ ଉପସ୍ଥରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଵିନ୍ଯସେତ୍ ପୃଥିଵୀତତ୍ତ୍ଵଂ ଙକାରଂ ପାଦଯୁଗ୍ମକେ। ଵସ୍ତୌ ଘକାରଂ ଗଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ତୈଜସଂ ହୃଦି ଵିନ୍ଯସେତ୍

ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ 'ଙ' ଅକ୍ଷରକୁ ଦୁଇ ପାଦରେ ରଖିବା ଉଚିତ; 'ଘ' ଅକ୍ଷରକୁ ଗଭାରେ ଓ 'ଗ' ଅକ୍ଷରକୁ ଅଗ୍ନି ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ହୃଦୟରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଖକାରଂ ଵାଯୁତତ୍ତ୍ଵଞ୍ଚ ନାସିକାଯାଂ ନିଵେଶଯେତ୍। କକାରଂ ଵିନ୍ଯସେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଖତତ୍ତ୍ଵଂ ମସ୍ତକେ ବୁଧଃ

'ଖ' ଅକ୍ଷରକୁ ବାୟୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ନାକରେ ରଖିବା ଉଚିତ; 'କ' ଅକ୍ଷରକୁ ମସ୍ତକରେ ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ସଦା ବିଦ୍ୱାନ ରଖିବା ଉଚିତ।

ହୃତ୍‌ପୁଣ୍ଡରୀକେ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ଯକାରଂ ସୂର୍ଯ୍ଯଦୈଵତମ୍। ଦ୍ଵାସପ୍ତତିସହସ୍ତ୍ରାଣି ହୃଦଯାଦଭିନିଃ ସୃତାଃ

ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ 'ୟ' ଅକ୍ଷରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ଭାବରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ହୃଦୟରୁ ବହୁତ ଚାନେଲ, ସତ୍ତରି ଦୁଇ ହଜାର ନାଡି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

କଲାଷୋଡଶସଂଯୁକ୍ତ ମକାରଂ ତତ୍ର ଵିନ୍ଯସେତ୍। ତନ୍ମଧ୍ଯେ ଚିନ୍ତଯେନ୍ମନ୍ତ୍ରୀ ବିନ୍ଦୁଂ ଵହ୍ନେସ୍ତୁ ମଣ୍ଡଲମ୍

ସେଠି 'ମ' ଅକ୍ଷରକୁ ଷୋଳ ଅଂଶ ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ; ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଅଗ୍ନିର ବିନ୍ଦୁ ଓ ମଣ୍ଡଳକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।

ହକାରଂ ଵିନ୍ଯସେତ୍ତତ୍ର ପ୍ରଣଵେନ ସୁରୋତ୍ତମଃ। ଓଂ ଆଂ ପରମେଷ୍ଠ୍ଯାତ୍ମନେ ଆଂ ନମଃ ପୁରୁଷାତ୍ମନେ

ସେଠି 'ହ' ଅକ୍ଷରକୁ ପ୍ରଣବ ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ; 'ଓଁ ଆଁ', ପରମ ଆତ୍ମା ପାଇଁ; 'ଆଁ', ପୁରୁଷ ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର।

ଓଂ ଵାଂ ମନୋନିଵୃତ୍ତ୍ଯାତ୍ମନେ ନାଞ୍ଚ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନେ ନମଃ। ଓଂ ଵା ନମଃ ସର୍ଵାତ୍ମନେ ଇତ୍ଯୁକ୍ତାଃ ପଞ୍ଚ ଶକ୍ତଯଃ

'ଓଁ ବାଁ', ମନ ନିବୃତ୍ତି ଆତ୍ମା ପାଇଁ; 'ନାଁ', ବିଶ୍ୱ ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର; 'ଓଁ ବା', ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ପାଞ୍ଚ ଶକ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣିତ।

ସ୍ଥାନେ ତୁ ପ୍ରଥମା ଯୋଜ୍ଯା ଦ୍ଵିତୀଯା ଆସନେ ମତା। ତୃତୀଯା ଶଯନେ ତଦ୍ଵଚ୍ଚତୁର୍ଥୀ ପାନକର୍ମ୍ମଣି

ପ୍ରଥମଟି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ; ଦ୍ୱିତୀୟଟି ବସିବାରେ; ତୃତୀୟଟି ଶୟନ କରିବାରେ; ଚତୁର୍ଥଟି ପାନ କରିବା କାମରେ।

ଗ୍ରତ୍ଯର୍ଚ୍ଚାଯାଂ ପଞ୍ଚମୀ ସ୍ଯାତ୍ପଞ୍ଚୋପନିଷଦଃ ସ୍ମୃତାଃ। ହୁଙ୍କାରଂ ଵିନ୍ଯସେନ୍ମଧ୍ଯେ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରମଯଂ ହରିମ୍

ଗ୍ରତ୍ୟର୍ଚ୍ଚାର ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ, ପାଞ୍ଚଟି ଉପନିଷଦ୍ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ମଧ୍ୟରେ 'ହୁଁ' ଶବ୍ଦ ରଖି, ମନ୍ତ୍ରରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି।

ଯାଂ ମୂର୍ତି ସ୍ଥାପଯେତ୍ତସ୍ମାତ୍ ମୂଲମନ୍ତ୍ରଂ ନ୍ଯସେତ୍ତତଃ। ଓଂ ନମୋଂ ଭଗଵତେ ଵାସୁଦେଵାଯ ମୂଲକମ୍

ଯେଉଁଠି ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରାଯିବ, ସେଠି ମୂଳମନ୍ତ୍ର ରଖିବା ଦରକାର। 'ଓଁ ନମଃ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ' ଏହି ମୂଳମନ୍ତ୍ର।

ଶିରୋଘ୍ରାଣଲଲାଟେଷୁ ମୁଖକଣ୍ଠହୃଦି କ୍ରମାତ୍। ଭୁଜଯୋର୍ଜଙ୍ଘଯୋରଙ୍ଘ୍ର୍ଯୋଃ କେଶଵଂ ଶିରସି ନ୍ଯସେତ୍

ମୁଣ୍ଡ, ନାକ, ଲାଲାଟ, ମୁଁହ, କଣ୍ଠ ଓ ହୃଦୟରେ କ୍ରମକ୍ରମେ, ମୁଣ୍ଡରେ କେଶବଙ୍କୁ ରଖିବାକୁ ଉଚିତ।

ନାରାଯଣଂ ନ୍ଯସେଦ୍ଵକ୍ତ୍ରେ ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ମାଧଵଂ ନ୍ଯସେତ୍। ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଭୁଜଯୋର୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁ ଚ ହୃଦେଯେ ନ୍ଯସେତ୍

ମୁଁହରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ, କଣ୍ଠରେ ମାଧବଙ୍କୁ, ଦୁଇ ହାତରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଓ ହୃଦୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ରଖିବା ଉଚିତ।